.god.voor.dommen

In zijn algemeenheid kan men stellen dat bidden een manier is om met god in contact te treden teneinde god deelgenoot te maken van je gedachten. En dat is behoorlijk vreemd. Een almachtige god heeft namelijk geen expliciete toestemming nodig om de diepste krochten van de ziel af te dalen, zou je denken. God moet in staat zijn ieders gedachten te kennen; of men nu gelooft dat hij bestaat of niet. En natuurlijk zal een gelovige dit beamen: Bidden is van gods zijde onnodig, maar het strekt de mens tot eer.

Als wij kijken naar de verschillende functies van bidden, dan kunnen wij lezen dat dit gelijk is aan praten met god. Bidden doet men om uiting te geven aan het geloof en vertrouwen, om dankbaarheid te betuigen, om de zonden te belijden en zelfs om een gunst te vragen van god. En ondanks dat het volstrekt onnodig is om god te vertellen wat je wenst, gelooft of verkeerd hebt gedaan, staat de gelovige op het actief aanspreken van het object van hun bewondering. Bidden zegt veel over de gelovige en het geloof, maar tegelijkertijd nog meer over god.

Praten met god
Ik geloof niet dus ik bid niet. Toch zal een christen mij ongelijk geven wanneer ik zou stellen dat god daarom mijn gedachten niet kent. Bidden is derhalve eigenlijk volstrekt onnodig om te communiceren met god, ware het niet dat god een onverklaarbare voorkeur heeft voor het feit dat ik het gesprek moet beginnen. God voelt zich klaarblijkelijk te goed om het eerste woord uit te spreken of heeft een vreemde voorkeur voor gevouwen handen. Of houdt god van rituelen en is hij een hemelse vader die alleen wenst te communiceren op zijn voorwaarden? Is god soms een autist die zich ongemakkelijk voelt op het moment dat zijn regels niet worden nageleefd?

We weten niet waarom, maar gelovigen staan er tevens op dat gods voorwaarden bindend zijn. God is de schepper van alles en dus bepaalt hij de regels: Eerst het universum scheppen, de aarde en al het leven, en vervolgens net zo lang zwijgen totdat wij — die dankzij zijn toedoen ongevraagd tot het rijk der stervelingen behoren — de handen vouwen en contact met hem opnemen. Bidden vertelt ons dat god een hoge dunk van zichzelf heeft en dat gelovigen zich dienen te schikken in hun inferieure rol. Bidden is een bevestiging van het eenzijdige totalitaire systeem waarin de mens zich mag verheugen: God kan uw zondige gedachten lezen, maar het is aan u uzelf nog meer te vernederen in zijn aanzien door deze kennis expliciet op te biechten. En schikt u zich niet in deze onbetwistbare spelregels, dan wacht u een eeuwigheid om deze ‘vrije keuze’ te betreuren.

Geloof, vertrouwen en dankzegging
God is niet tevreden wanneer je simpelweg gelooft dat hij bestaat. Onuitgesproken vertrouwen betekent niets voor hem. Hij wil het horen. Dag in, dag uit. Hij heeft de mens geschapen en hij wil daar, zolang onze soort bestaat, voor bedankt worden. Ondanks dat niemand van ons hem ooit gevraagd heeft de scheppingsdaad te verrichten. En bidden is, volgens god zelf, bij uitstek geschikt om deze dankbaarheid te betuigen. Alsof iemand je leven redt door je zijn nier te doneren en daar de rest van je leven, iedere dag weer, een telefoontje of een Hallmark-kaartje voor eist te ontvangen. En dan moet je ook nog zorgen dat je het meent. Pathetisch eigenlijk, nietwaar?

Daarnaast, zoals ik al eerder zei, het was zijn idee om ons tot bestaan te brengen. Wat is daarvoor zijn motivatie geweest? Op enig moment moet god toch besloten hebben dat een schepping wenselijk was. Wat was zijn motivatie daarvoor? Kon hij niet leven zonder heerser te zijn over miljarden zielen en dagelijks bedankt te worden voor zijn goddelijkheid, zijn bestaan? Een goddelijkheid die zijn eigen verdienste niet kan zijn, tenzij hij zichzelf geschapen heeft — hoezo ‘irreducible complexity’. Verveelde hij zich? Is het eigenlijk niet zo dat god niet kan leven zonder zijn schepping, in plaats van ‘zijn schepping’ niet zonder god?

Het verkrijgen van gunsten
God is een almacht waarvan wij de oorsprong niet kennen. In deze almachtigheid is het god ‘gegeven’ al het denkbare te bewerkstelligen. Zelfs het ondenkbare ligt niet buiten het bereik van de schepper die — logisch onmogelijk — almachtig én alwetend is. God heeft de spelregels van het leven bepaald: Ziekten bestaan omdat god ze geschapen heeft, dan wel gedoogt. Onfortuinlijke ongelukken gebeuren met medeweten van deze almachtige heerser ‘zonder aanziens des persoons’. God zou ze kunnen voorkomen, maar de realiteit wijst uit dat hij dit op zijn minst ook niet doet.

Toch bidden gelovigen voor zieken en heeft god toegezegd gebeden te beantwoorden indien u aan al zijn voorwaarden heeft voldaan. U moet het menen (Jakobus 4:3), u moet écht geloven, uw motieven moeten kloppen (Psalm 66:18) en het gevraagde moet overeenstemmen met zijn wil (1 Johannes 5:14). Als iemand genezen wordt door een gebed, betekent dit niet minder dan dat god in eerste instantie niet ingreep, maar na enkele welgemeende noodkreten van trouwe volgelingen besloot dat aan alle voorwaarden voldaan waren om een einde te maken aan het lijden van een mens door hem te genezen.

Ook hier kan het u niet ontgaan dat god het onlogische waarheid maakt. Als god alwetend was, wist hij dat zijn onderdanen zouden bidden en aan de voorwaarden zouden voldoen. Als god dit wist, waarom wilde hij dan expliciet deze bevestiging hebben? Als dit een test was, was de uitslag voor god bij voorbaat al duidelijk. Nu zou de gelovige kunnen beweren dat het tot lering van de mens strekt, maar wat is een god waard die speelt met levens van onderdanen die niet gevraagd hebben om hun schepping én tevens geen inspraak hebben in de regelgeving?

Het bestaan van het fenomeen ‘bidden’ heeft ernstige consequenties voor de godheid die de gebeden accepteert, alsmede de gelovigen die menen dat deze vorm van communiceren en het verkrijgen van gunsten rechtvaardig is. Door de betekenis van ‘bidden’ te doorgronden blijkt dat god — indien deze bestaat volgens de ‘definitie’ van enkele heilige boeken — een sadistische, totalitaire dictator is die onmogelijk alle attributen en eigenschappen die hem worden toegekend in zijn goddelijkheid kan consolideren.

Veel redelijker is dat het tonen van onderdanigheid, het erkennen van ondergeschiktheid en het vragen om gunsten en belijden van zonden de werking van de menselijke geest blootleggen: Wie goed doet, die goed ontmoet. Oorzaak heeft gevolg: Als men smeekt, wordt men gespaard. Als men weigert te smeken, dan zal men de straf niet ontlopen. Huichelaars worden doorzien, alles heeft een reden, geen lijden is onnodig en uiteindelijk heeft ieder het eigen lot en het oneindige geluk zelf in handen: Als er eigenlijk één bezigheid is in het geloof die haar menselijke ontwerp verraadt, dan is het wel het fenomeen ‘bidden’.

Tags: bidden, Column