Logica, van een evangelist
Aug 5th, 2008 by Kees
Soms kan ik er geen genoeg van krijgen, de logica van sommige mensen. Hier komt weer een mooie. De reden dat Sam’s boek al niet juist kan zijn zit ‘m al in de titel, het feit dat het een brief is. Omdat
elke letter in elk woord in de titel van Sam Harris zijn boek feitelijk zijn eigen positie ondermijnd.
En dit is het waarom:
[...] een brief draagt ideeën, feiten en kennis over. Wanneer god niet zou bestaan, zoals Harris zelf claimt, dan is kennis onmogelijk. Dit is absurd en tegenstrijdig en is onmogelijk omdat het een kennisclaim is!
Je luistert naar de stem van Mike A Robinson, bekeerder extraordinaire. Hij schrijft boeken die, met gebruikmaking van Presuppositional apologetics (hier, schaam je niet, ik moest het ook opzoeken), een indruk moeten maken op gemiddelde mensen terwijl hij ze traint in het evangeliseren van atheïsten en agnosten (!?).
Dat van die gemiddelde mensen verzin ik niet, dat zegt hij zelf op zijn website. En, laten we eerlijk zijn, ik denk dat wanneer je boeken bestaan uit de nu te horen logica dat je inderdaad de wat eenvoudigere mens als doelgroep moet nemen.
zonder god geen kennis? Nou, ik ben meteen overtuigd…
Nou, kom op, ik heb vakantie, dus weinig om handen. Laat ik eens netjes, en helemaal volgens de regels van de schone kunst van het rationeel redeneren op twee idiote opmerkingen van meneer de evangelist ingaan. Niet dat ik de illusie heb dat hij daardoor overtuigd raakt, maar gewoon, als intellectueel tijdverdrijf.
Die malle Robinson beweert dat de claim ‘god bestaat niet’ niet juist kan zijn, omdat het ‘noodzakelijk’ zo is dat god wél bestaat. Nu is ‘noodzakelijkheid’ een begrip met een lange en ingewikkelde geschiedenis. Het is van oorsprong een begrip dat thuishoort in het domein van de logica en argumentatieleer. Laten we het eens nader onder de loep nemen.
Bij noodzakelijkheid gaat het altijd om gevolgtrekkingen (en niet, zoals we straks nog zullen zien, om waarnemingen). Een gevolgtrekking bestaat altijd uit ten minste twee beweringen, die voor het gemak even bewering A en bewering B noemen. Een bewering, zo wordt in het type logica waarin het begrip noodzakelijkheid een rol speelt aangenomen, is óf waar óf niet waar (het zogenaamde ‘theorema van de uitgesloten derde’, vind je nergens in de bijbel hoor, zeg ik alvast tegen die amerikaanse dommerik, maar bij een enge heiden, genaamd Aristoteles. Deze Aristoteles heeft een heleboel verstandige dingen gezegd, en heleboel rare dingen waarvan we nu weten dat ze niet kloppen: dat theorema van de uitgesloten derde is van dat laatste een mooi voorbeeld. Maar goed, laat ik niet afdwalen).
Wanneer nu van een bewering A wordt aangenomen dat ze wáár is, dan heet bewering B noodzakelijk wanneer, op grond van hetgeen in A beweerd is, B alleen nog maar óf waar, óf niet waar kan zijn. Een voorbeeldje. Als ik beweer dat ik een driehoek heb getekend waarvan één hoek 90 graden is (bewering A), dan is het noodzakelijk zo dat de som van de kwadraten van de twee zijden van die driehoek die samen die hoek van 90 graden vormen gelijk is aan kwadraat van de schuine zijde (bewering B).
Maar nu even naar onze lieve heer, allah, shiva, zeus of hoe de hemelingen ook allemaal mogen heten: Als bewering A luidt: God bestaat, en de waarde die ik aan die bewering toeken is ‘bewering A is waar’, dan kan de bewering ‘God bestaat niet’(B) niet óók waar zijn. Maar wanneer bewering A zou luiden ‘God bestaat niet’ dan is het ‘noodzakelijk’ zo dat de bewering ‘God bestaat’ niet waar is.
Nu u zult u zeggen: ja hallo, dat is nogal wiedes. En dan antwoord ik: ja dat is nu het leuke van logica: het gaat allemaal over dingen die ‘nogal wiedes zijn’, maar toch nog wel eens uit het oog worden verloren.
Het zal de oplettende lezertjes ongetwijfeld niet ontgaan zijn dat zowel uit de bewering dat God bestaat als uit de bewering dat hij, of zij, of het, daar blijf ik even buiten, niet bestaat. En dat is nu ook precies het kleine en al meer dan twee eeuwen geleden door de filosoof Kant vastgestelde denkfoutje dat meneer de evangelist maakt. De goede man doet namelijk alsof het enkele feit dat hij beweert dat god bestaat ook betekent dat dat zo is. Maar de vraag of iets bestaat of niet is niet van logische, maar van empirische aard. In in de empirie bestaan er helemaal geen ‘noodzakelijkheden’. Dat ‘ik besta’ is helemaal niet noodzakelijk. Als paps, nu ruim zevenveertig jaar geleden, zoals ze dat in Limburg zo mooi zeggen ‘geen goesting’ had gehad, dan was ik er niet geweest. Maar empirisch valt prima vast te stellen dat ik wél besta. Er is dus empirische en logische waarheid en meneer Robinson verwart die op een manier waarvan in de twaalfde eeuw al is aangetoond dat het niet gaat.
Evenmin is het ‘noodzakelijk’ dat de aarde rond de zon draait, of dat de natuurwetten waar zijn, of dat meneer de evangelist zwakbegaafd is. AL deze dingen zijn niet waar omdat ze noodzakelijk zijn, ze zijn waar omdat we door goed te kijken hebben kunnen vaststellen dat het zo is en niet anders. Ook al staat er dus in het bijbelboek Jozua dat het tribale godje Jahwe de zon liet stil staan zodat Jozua gezellig wat mensen af kon gaan slachten (daar was dit lichtend voorbeeld voor gristenen en voorhuidsamputeerders namelijk nogal goed in: want het zijn viezerikken hoor, veel van die gelovigen: ze doen niets liever dan aan de piemels van kleine jongetjes frunniken), wij weten nu dat Jozua daar weinig mee op zou zijn geschoten, want de zon staat namelijk, ten opzichte van de eromheen draaiende althans al ‘stil’. Maar, let op, ik zeg het nog één keer: het is helemaal niet ‘noodzakelijk’ dat de aarde rond de zon draait, het is stom toeval, een samenloop van kosmische omstandigheden die ook heel anders hadden kunnen uitpakken. Er wordt geen natuurwet geweld aangedaan als je vaststelt dat, zou de zon ook maar een klein beetje zwaarder zijn geweest, de aarde helemaal niet zo zijn ontstaan. En wat die natuurwetten aangaat, die zijn ook niet ‘noodzakelijk’, die blijken gewoon te kloppen,als je goed kijkt. En iedere keer als meneer de evangelist of u of ik ademhalen, de auto starten, struikelen en vallen, het licht aandoen en ga maar door, dan merkn we dat ook. En als we merken dat we dáchten dat iets altijd op een bepaalde manier gaat, en we komen een malle ster tegen, of een subatomair deeltje dat zich anders gedraagt dan we verwacht hadden, dan blijkt dat wat wij dáchten dat een natuurwet was, gewoon niet te kloppen…en passen we onze ideeën over hoe de natuur in elkaar zit op dat punt dus aan. Dat doet meneer Robinson trouwens zelf ook: want ofschoon zijn heilige schrift hem voorschrijft dat ook hij perverse handelingen met kleine jongens moet verrichten ziet hij daar toch van af. Dat komt, moet u weten, omdat het eerder genoemde stamgodje een zoon had waarvan niemand iets wist, maar die op een gegeven moment naar de aarde kwam fietsen en die jongen had weer volgelingen die die besnijdenis hebben afgeschat. Kennelijk had jahwe zich ooit eens vergist…ik weet niet precies hoe dat zit…maar ik dwaal alweer af. Ik ga even verder.
De aanname nu, dat er een opperwezen bestaat dat het heelal gemaakt heeft is op zijn minst hinderlijk als je echt iets wil leren over hoe het er in de natuur allemaal aan toegaat. En, ik neem het maar meteen even mee, want onze jezusjubelaar begint er vast over, uit de omstandigheid dat we niet (of nog niet) kunnen verklaren waarom de bg bang ooit heeft plaats gevonden volgt natuurlijk helemaal niet (en zeker niet ‘noodzakelijk’) dat jahwe, allah, zeus of Pino van Sesamstraat daar bemoeienis mee hebben. Er volgt niets anders uit dan dat we nu eenmaal niet iets kunnen zien als er geen licht is. En licht, zo is de alleszins redelijk onderbouwde redenering van de moderne natuurkunde, ontstaat pas lang na de oerknal.
Nu even terug naar de bewering ‘god bestaat’. Die bewering, zo zagen we, is niet vanuit het noodzakelijkheidsbegrip te onderbouwen. De claim ‘de bewering: ‘god bestaat’ is waar’ zou empirisch onderbouwd moeten worden.
Nu doen gelovigen daar ook wel dapper hun best voor: sommigen nemen waar dat ‘Jezus in hun hart is gekomen’, anderen horen stemmen die van een boodschapper van een andere, vaagt verwante instantie afkomstig zijn en gaan een boek schrijven vol grotendeels onbegrijpelijke volzinnen. Waar het goed voor is, is niet duidelijk, maar het wordt in ieder geval gebruikt om raar met sexualiteit om te gaan en vreemde gymnastiek te beoefenen in de richting van de stad Mekka. Weer anderen beweren kinderen te krijgen die geboren zijn uit geslachtelijk verkeer met een als wolf, olifant, stier of gouden regen vermomde en nogal geile oppergod. Het is wel duidelijk dat al die claims niet tegelijkertijd waar kunnen zijn: niet omdat dat logisch niet kan, maar omdat het empirisch allemaal nogal problematisch is. Als je het allemaal als literaire metaforen neemt, dan kan het trouwens wel, en worden religieuze teksten vaak heel boeiend. Maar meneer de evangelist zal hier wel van gruwen, want bij hem zit jezus hinderlijk in zijn hart (niet letterlijk natuurlijk, dat weet meneer Robinson ook wel: gelovigen passen zich altijd moeiteloos aan zonder dat dit hun overtuiging dat er een schepper bestaat aan het wankelen brengt).
Hè, ik krijg er zin in..als u, beste lezer, mij vermoeiend vindt, moet u gewoon iets anders gaan doen hoor: lekker gaan eten, een spelletje gaan doen, of met uw vrouw/vriendin/vriend of huisdier gaan copuleren, waar uw voorkeur maar naar uitgaat: het is namelijk fijn zo fijn om atheïst te zijn, want dan weet je dat er niemand meegluurt als je deze dingen in de beslotenheid van je eigen huis doet. Ik ga ondertussen nog even verder naar een tweede malle opmerking van de dominee.
De goede man, niet erg thuis zijnde in de opvattingen van de moderne biologie, stelt dat je wel een ziel moet hebben, want anders besta je niet. Al je cellen immers, zo beweert hij, worden immers vervangen. Nog afgezien van het feit dat dat niet helemaal klopt is dit natuurlijk een kulargument voor het bestaan van een (ik neem aan ook onsterfelijke) ziel. Allerlei onderzoek toont onomstotelijk aan dat dat wat we onze ‘persoonlijkheid’ noemen een product is van complexe interactie tussen genetisch gestuurde processen en omgevingsfactoren. Dat ieder van ons zichzelf voorstelt als een zichzelf gelijkblijvend ‘ik’ is niets meer dan een ‘coping’ mechanisme. Het is fysiologisch gezien inderdaad niet waar, maar het zou erg gecompliceerd worden als we die voorstelling niet hadden. Je kunt het een beetje vergelijken met de manier waarop we praten over ‘de zon komt op’. Met uitzondering van een groepje mohammedaanse (ja, ik gebruik expres, om ze te pesten..) geleerden die nog niet zo lang geleden een fatwa deed uitgaan waarin alle medemohammedanen werden opgeroepen te geloven dat de aarde in het middelpunt van het heelal staat, weet iedereen wel dat de zon helemaal niet ‘op komt’. Maar het is wel zo makkelijk om er zo over te blijven praten. Zo is het in talloze situaties ook wel handig om ervan uit te gaan dat er een zichzelf gelijkblijvend ‘ik’ bestaat, ook al weten we maar al te goed, dat dat zo simpel niet ligt.
Wat veel biologen wel beweren is, dat je organismen het best kunt beschrijven als ‘gesloten systemen’. Ze bedoelen daarmee dat een organisme eigenlijk het best kan worden begrepen als een reeks van chemische processen die volledig op elkaar betrokken zijn. De ‘buitenwereld’ komt bij een organisme alleen ‘binnen’ nadat die chemische processen die ‘buitenwereld’ zo bewerken dat ze deel uit kan maken van die op elkaar betrokken processen. Als dat niet meer lukt dan zeggen we dat het organisme gestorven is. De chemische processen die na dat moment van sterven plaatsvinden, worden niet meer ‘bewerkt’ door het gesloten systeem, want dat heeft opgehouden te functioneren. Het lichaam van levende mensen, zo zou je kunnen zeggen, bewerkt de buitenlucht die door inademing naar binnen komt zodanig, dat allerlei vitale processen op gang gehouden worden. Na de dood bewerkt de buitenlucht het lichaam waardoor het uiteindelijk (want het duurt allemaal even) in een aantal chemische elementen wordt opgelost. In de hersenen vinden onder andere processen plaats die we als cognitief aanduiden. Een van die functies noemen we het geheugen en dat geheugen bewerkt onze voorstelling van dingen die in het verleden gebeurd zijn zodanig dat we ze steeds opnieuw weer kunnen integreren in ons momentele bestaan. Als de biochemie van onze hersenen ingrijpend veranderd, kunnen we dat meer zo goed en worden we langzaam maar zeker dement. Door onze mooie medische wetenschap leven we bijna allemaal zo lang dat we ook allemaal dement worden of kanker krijgen. Het wordt dus hoog tijd om na te gaan denken over de voorwaarden waaronder we ons eigen leven kunnen beëindigen. Ik zou u daar graag tips voor geven, maar ik moet daar een beetje voorzichtig mee zijn, want er zitten Gristenen in de regering en die denken dat er een ziel bestaat en dat die van god is en dat god liever ziet dat je in een bed ligt te kwijlen en stront en pis ligt te produceren dan dat je, nog volledig bij zinnen, na een mooi afscheidsmaal met je geliefden, zelf het moment kiest om rustig in te slapen. En dat die gristenen dat, samen met de mohammedanen en de uitvinders van de voorhuidamputatie vinden behoeft geen verbazing te wekken. die gristenen geloven toch al dat god een tamelijk sadistische man is, die het lekker vindt om
-kleine kinderen aan het huilen te maken
-zijn eigen zoon (die hij ook weer zelf is, dat is allemaal vreselijk ingewikkeld) te laten doodmartelen
-mensen te verbieden van sex te genieten maar er ondertussen wel voor te zorgen dat dat zó lekker is om te doen dat het wel mis moet gaan.
Dus ja, wat wil je?
Nou dat was het wel voor de eerste keer. Als u tot hier gekomen bent, hoop ik dat u het een beetje leuk gevonden heeft om dit te lezen. Leuker, zo hoop ik, dan dominee robinson te horen bazelen..
Enfin, het was weer gezellig.
@Patrick. Ik had het niet beter kunnen verwoorden.
Het was inderdaad een lap tekst maar vermakelijk om te lezen
@patrickaltena
Genoten van uw betoog. Wat mij betreft hoeft het niet bij deze ene keer te blijven. Een ‘gastcolumpje’ op zijn tijd zou ik wel kunnen waarderen!
Zo, en dan nu, na van deze smakelijke lap vermaak genoten te hebben, ga ik maar copuleren. ‘ns kijken wie er wil.
Je bedoelt dat je een programma hebt geschreven? Fout, fout, fout-melding.
@6 Miauw?
Zijnde wakker geworden, niets beters te doen hebbende, en in de hoop iets zeer slaapverwekkends te doen, Patrickaltenaas “lap” gelezen. Ik geef het toe: ik had het nog niet gelezen. Tot mijn verbazing een lekker stuk.
Patrick, als “stront en pis” in mijn onderste regel staat, is mijn hele scherm gevuld met een lap tekst die mij alle lust tot lezen doet vergaan. Por favor, nu je toch op vakantie bent: hak je teksten in hapklare brokken: alinea’s: alinea’s van een paar zinnen. En sluit een alinea nooit af met een enkele “return”, maar met TWEE RETURNS. WordPress maakt daar een halve witregel van.
och E. Coli, je hebt zo gelijk…ik zal mijn leven beteren voor wat betreft de indeling en mijn teksten nauwkeuriger nalezen voor ik ze verstuur, want het wemelt nog van de kleine foutjes. Overigens, als je, om wat voor reden ook, geen zin hebt om te lezen wat ik schrijf, dan moet je dat vooral niet doen: het is de bijbel niet…