.god.voor.dommen

Met grote regelmaat kom ik in kranten en op blogs artikelen tegen die, elk op eigen wijze, het vuur aan de schenen van de atheïst of aan die van het atheïsme in zijn geheel proberen te leggen. Bij de betere stukken valt het vaak op dat de schrijver een arsenaal aan technieken uit de kast trekt waarmee tegenstellingen worden aangescherpt, bestaande misvattingen worden misbruikt, en de ‘tegenstander’ op subtiele wijze wordt zwart gemaakt.

Het liefst zie ik elk van deze artikelen tot op de laatste punt en komma uiteengetrokken en becommentarieerd worden. Voor zover ik kan achterhalen gebeurt dit echter maar zelden of nooit. Het ontbreekt mij eenvoudigweg aan tijd om dit zelf te doen en ik kies er dan ook uit een praktisch oogpunt voor om de artikelen te lezen en te vergeten. Laat ik hier dan ook nog even tussen neus en lippen door een oproep aan allen die willen en kunnen om, wat ik dan even noem, anti-atheïtische artikelen die zij tegenkomen te fileren en ter plaatsing aan te leveren.

Dit keer echter wil ik toch een poging wagen omdat de schrijver van het stuk een invloedrijk persoon is. Ik heb het over de Belg Mark Van de Voorde, onder andere raadgever van de Belgische premier Herman Van Rompuy en van de Belgische vicepremier Steven Vanackere. Van zijn hand is sinds gister op RKNieuws.net het artikel ‘Atheïsme bevordert… bijgeloof’ te lezen. Dit is zo’n stuk van een vaardig schrijver die weet wat hij moet doen om een lezer een rad voor de ogen te draaien.

Een paar dingen die mij opvielen:

Het hele stuk door krijg ik het gevoel dat de schrijver de grootste moeite heeft om niet voluit los te gaan op alles dat atheïstisch is. De toon die hij aanslaat, de woordkeus, de steken onder water naar atheïsten, bij alles denk je het werk van een azijnpisser te lezen die bezig is zijn gram te halen. Een als objectief verhaal vermomde tirade die bedoeld lijkt de achterban een bevestiging van zijn vooroordelen jegens atheïsten te geven. Dit blijkt eigenlijk al direct in de opening — de woorden die mij als tendentieus treffen heb ik onderlijnd:

[…] Met deze slogan wordt in verschillende Europese landen (ook even in Nederland) door atheïsten, in navolging van hun goeroe Richard Dawkins, reclame gemaakt voor hun zaak. Ik gun hun die reclamepoging, omdat ik ook vind dat gelovigen reclame maken voor het geloof en het bestaan van God. Ik weet dat nogal wat atheïsten en vrijdenkers willen dat het geloof zich terugtrekt in het achterhuis van de samenleving, en eisen dat het portiek aan de vrijzinnigheid wordt gegeven. Ik weiger evenwel met gelijke wapens te vechten, omdat de vrijheid van meningsuiting mij te dierbaar is (ook in het voordeel van mijn tegenstanders). Bovendien met hun slogan over de waarschijnlijkheid van Gods niet-bestaan werken ze niet het ongeloof in de hand, maar het bijgeloof.

Een opening vol met zoveel puin dat een staande ovatie niet misplaatst zou zijn.

Goeroe, really? Gelijk maar beginnen met een ad hominemmetje naar iemand die klaarblijkelijk als een grote tegenstander wordt gezien? Om direct gevolgd te worden door een, wat alleen als oorlogsverklaring geïnterpreteerd kan worden, aanval aan het adres van ‘atheïsten en vrijdenkers [die] willen dat het geloof zich terugtrekt in het achterhuis van de samenleving’?
De toon lijkt gezet. Feiten en vooral causale verbanden lijken vrij ruim geïnterpreteerd te mogen worden. Ik ben namelijk erg benieuwd naar het onderzoek dat uitwijst dat een ‘slogan over de waarschijnlijkheid van Gods niet-bestaan’ ‘bijgeloof’ in de hand werkt.

In de hierop volgende tweede alinea kiest meneer Van de Voorde ervoor de evenwichtige en weloverwogen keuze om het woord ‘waarschijnlijk’ op te nemen in de slogan om te draaien en negatief te maken. Atheïsten zijn ‘leugenachtig’, ‘zielig’ en ‘durven’ niet voor hun mening uit te komen. Hij verwijt daarbij atheïsten misbruik van ‘twijfel’ te maken, om het vervolgens in de afsluiting van deze alinea keihard zelf te doen. Want wat hij daar eigenlijk zegt is dat jij als lezer juist aan de claim dat god niet bestaat moet twijfelen, want je bent te dom om het te snappen. Het snappen is toch maar ‘een hele moeilijke bezigheid, vooral als je niet over data en cijfers beschikt.’ De pot verwijt de ketel.

Alinea drie:

De waarschijnlijkheid heeft bovendien altijd de schijn (van de waarheid) tegen (a). De mens verkiest het zekere op het onzekere (b). Vandaar dat vijftig jaar atheïstische propaganda, aangewakkerd door de schimpscheuten in de media tegen kerk en geloof, niet heeft geleid tot een stevige aanwas van het ongeloof in de samenleving (c). Integendeel, de vrijzinnige verenigingen hebben met leegloop te maken (d) en hun bijeenkomsten zien er grijzer uit dan een Vaticaans conclaaf. (e)

Hoeveel logical fallacies maakt hij in deze alinea? Eens kijken wat ik ervan bak.
a) Bare assertion fallacy.
b) ‘De mens’ argumentum ad populum
c) ‘Vandaar’ als logische gevolgtrekking op de voorgaande zin is een cum hoc ergo propter hoc.
d) ‘Integendeel’ ten opzichte van de voorgaande zin lijkt mij een Non sequitur en iets specifieker is het Affirming the consequent
e) Ik kan hier niet kiezen; is het een associatiefout, of gewoon een ad hominem, of gaan we het een argumentum ad Vaticanum noemen?

Meneer Van de Voorde vervolgt zijn relaas met een wat groot uitgevallen alinea vol interne tegenstrijdigheden, plompverloren feiten en vreemde verklaringen waaruit moet blijken dat de besproken atheïstische slogan leidt tot bijgeloof. Zo leren we dat er in Parijs dertigduizend waarzegsters actief schijnen te zijn. De relevantie van dit op zichzelf staande feit is waarschijnlijk slechts voor de bevooroordeelde vanzelfsprekend.

Het is een feit dat de terugloop van de kerkelijkheid en de crisis van het geloof niet hebben geleid tot een bloei van de vrijzinnigheid en de toename van het atheïsme. Integendeel, het zijn de esoterie en het bijgeloof die zijn toegenomen. Het is dus waar wat Chesterton meer dan een halve eeuw geleden heeft voorspeld: “Als de mens ophoudt te geloven in God, is hij bereid om in alles te geloven.”

Zo… is dat een feit? En is atheïsme wel het logische tegendeel van esoterie en bijgeloof? Er is een terugloop van de kerkelijkheid gaande en atheïsme is inderdaad toegenomen, zo ook het aantal non-religieuze maar wel spirituele mensen. Dat zijn feiten. Feiten die een oorzaak hebben maar waarvan de oorzaak niet in onderlinge verbanden hoeft te liggen. Simpel gezegd hoeft de afname van de kerkelijkheid helemaal geen oorzaak van de toename van atheïsme te zijn, noch van die van esoterie en het bijgeloof. Er is een simpel scenario te bedenken waarbij andere, externe actoren invloed hebben op het proces dat tot zowel ontkerkelijking als toename van esoterie en bijgeloof en atheïsme hebben geleid. Denk aan een beter geschoolde samenleving.

Het zal wel aan mij liggen dat dit artikel zo oppervlakkig en leeg oogt. Er is waarschijnlijk een apart soort mens nodig om te begrijpen dat het merkwaardig is wanneer de toekomst ‘te lezen valt uit de lijnen in een handpalm’, maar dat het volslagen normaal is dat je geloof draait om een Jezusfiguur die is gestorven, begraven, opgestaan en opgestegen waarbij het bewijs een leeg graf is.

Aan het einde van zijn verwijtenstroom geeft de raadgever van de Belgische premier en vicepremier ook ons atheïsten een advies.

In plaats van zich bezig te houden met ‘zieltjes’ te winnen, zou het atheïsme beter in dialoog treden met de kerken om, vanuit een gemeenschappelijke bekommering voor vrijheid en verantwoordelijkheid, samen de grote vragen van de samenleving aan te pakken.

Yeah, right.

Het lijkt mij eerder dat het Mark Van de Voorde is die moeite heeft met de waarheid. Wie anders zegt trots niet ‘met gelijke wapens te vechten’? En hoe anders moet het verdraaien van de waarheid en van het vertekenen van de werkelijkheid gezien worden? Wie strijdt met de waarheid aan zijn zijde heeft aan gelijke wapens genoeg en schermt met de exacte waarheid!

Het is bovenal zielig om te denken dat je na een dergelijk relaas kunt afsluiten met zo een huichelachtige oproep. Hoe triest is het om je zo te misdragen en dan op te roepen tot een dialoog? Een beetje hetzelfde als vriendjes maken door ze eerst in elkaar te slaan en ze dan te laten zeggen dat ze je leuk vinden.

Mark Van de Voorde lijkt mij bovenal bang. Niet bang om eens goed de pen in het bloed te dopen, dat heeft hij wel bewezen. Nee, de angst die hem parten speelt, is die van de persoonlijke morele verantwoordelijkheid. De zwaarste verantwoordelijkheid die een man met zich mee kan torsen. Is hij niet sterk genoeg die zelf te dragen dan verlegt hij die naar boven. Wanneer niet bij een aardse autoriteit dan uiteindelijk wel bij zijn God.

Maar wat nu als die God niet bestaat? Dan trek je uit angst met ongelijke wapens ten strijde.

Tot op het slagveld.

Tags: Bijgeloof, Mark Van de Voorde, misvattingen