Oneigenlijke redeneringen: bedriegelijk, misleidend en vervalsend
Jul 23rd, 2009 by Kees
De recente aandacht die het artikel ‘CDA fel tegen plan eicellen, maar de argumentatie wankelt‘ oogstte bevestigd voor mij dat aan het debunken van dit soort bedrieglijke argumenten behoefte bestaat. Omdat ik hier veel plezier aan beleef heb ik me voorgenomen om dit vaker te gaan doen. Maar eigenlijk wil ik meer. Het debunken van een artikel is leuk en misschien zelfs ook leerzaam. Echter heb je er meer aan wanneer je de kans krijgt je skeptical toolbox verder aan te vullen.
Atheïsme is een subset, of een deelpositie van de skeptical outlook, wat wij in Nederland het vrijdenken noemen. Het is mijn stellige overtuiging dat je als atheïst, als skeptic/ vrijdenker dus, de plicht hebt de basiskennis over het herkennen van oneigenlijk redeneringen zo goed mogelijk onder de knie te krijgen. Daar ga ik bij helpen met een serie artikelen over Logical Fallacies waarin ik de meest voorkomende of bekende fallacies onder de loep neem en deze op begrijpelijke wijze uitleg.
Er zijn er nogal wat, dus wie niet kan wachten tot een bepaalde fallacy de revue passeert kan terecht op de Nederlandse wikipedia waar aardig wat beknopte beschrijvingen van fallacies terug te vinden is. Je kunt natuurlijk ook gewoon even mailen met een suggestie, ik zal die zo goed als ik kan behandelen. Laten we de serie aftrappen met een fallacy die je vast wel bekend in de oren klikt.
Drogredenen; Ad Hominem
Ooit wel eens zo’n manager gehad die tijdens een werkoverleg de aanwezigen maande om toch vooral ‘Op de bal te spelen, en niet op de man’? Wanneer het antwoord ja is dan heb je waarschijnlijk je portie ad-hominems al voorbij horen komen.
Uitleg
Vertaald naar het Nederlands betekent ad hominem ‘tegen de man’. En dat is precies wat het inhoudt, een aanval op de man in plaats van op zijn argument. Een ad hominem is een algemene fallacy waarbij de claim of het argument van een persoon wordt verworpen op basis van een niet ter zake doend verwijt naar de persoon die de claim naar voren brengt. Normaal gesproken bestaat deze fallacy uit twee stappen. Stap één is het lanceren van een aanval tegen de persoon die een claim maakt of presenteert. Deze is meestal gericht op of het karakter, de omstandigheden of handelingen van deze persoon. De tweede stap is om de aanval vervolgens als bewijs tegen de claim te gebruiken.
Dus:
1) Persoon A maakt claim X.
2) Persoon B valt persoon A aan.
3) Daarom is claim X van persoon A onwaar.
Deze manier van argumenteren is verkeerd omdat de claim geen verband heeft met de claim gemaakt door A. Wanneer een aanval op de persoon wél juist is dan spreken we niet meer van een fallacy.
Voorbeeld
A. Theist en T. Jansma hebben op het internet een verhitte discussie over de naam van een website.
Theo: “Wie een site een dergelijke naam geeft is een kwaadaardige intolerante hufter. Je kunt niet zomaar miljoenen mensen in hun diepste gevoelens kwetsen. Dat is immoreel”
Anton: “Logisch dat jij dat zegt, je bent een domme sukkel.”
Theo: “Maar ik heb argumenten”
Anton: “Je argumenten doen er niet toe. Een sukkel zoals jij weet niet waar die het over heeft. Je hebt gewoon een hekel aan atheïsten”
Nababbelen
Bij een argumentum ad hominem gaat het er om dat het een onterecht verwijt is, gericht op de persoon en bedoeld is als ongegronde belediging. En wel een belediging die helemaal niets met de claim (of discussie) zelf te maken heeft.
In het bovenstaand voorbeeld zijn de woorden ‘domme sukkel’ een duidelijk signaal van een aanval op de persoon. Het doel is overduidelijk om de persoon te kwetsen en te vernederen. Op zich is Theo een sukkel noemen geen ad hominem, dat wordt het pas op het moment dat het als wapen tegen zijn argumenten wordt gebruikt.
Merk op dat Anton nog een schop nageeft door ook de motivatie van Theo in twijfel te trekken. Theo kan eenvoudigweg niet deelnemen aan de discussie vanwege zijn onzuivere motieven wat zijn oprechtheid in de weg zou staan, in dit geval het hebben van een hekel aan atheïsten.
Het moge duidelijk zijn dat wanneer je op deze manier argumenteert dat je vrij snel verzandt in een eindeloze serie beledigingen. Van overtuigen van de ander zal geen sprake zijn. Het helpt je wel de discussie te winnen in de perceptie van de toeschouwer.
Vandaag de dag is het normale gebruik van ad hominem vooral het oneigenlijk toepassen van negatieve labels. Bijvoorbeeld, bij een discussie over hoe om te gaan met gevoeligheden bij moslims wordt de evenwichtige politicus al snel als dhimmi betiteld. Hiermee ontwijk je de echte discussie door de daadkracht van die politicus te ondermijnen.
)
Spelen op de man is sowieso afkeurenswaardig.
Maar jezelf als underdog in een discussie positioneren, is dat ook een ad hominem? Bijvoorbeeld een kankerpatiënt die zich nadrukkelijk als ongeneeslijke kankerpatiënt in een discussie over euthanasie mengt?
Geen slecht stukje. Waar ik dan wel aan wil toevoegen dat een belediging op zichzelf niet voldoende is om als ad hominem te gelden. “Je bent een idioot en daarom zijn je argumenten waardeloos” is een ad hominem, maar “Je argumenten zijn waardeloos vanwege X, Y en Z en daarom ben je een idioot” is geen ad hominem – ook al is het misschien niet netjes en niet aardig om te zeggen. Je ziet tegenwoordig steeds vaker mensen die een ad hominem claimen, terwijl daar eigenlijk geen sprake van is. In dat geval is de claim van een ad hominem zelf een drogreden, een afleidingsmanoeuvre om niet te hoeven te reageren op X, Y en Z, maar het onderwerp te verleggen van de inhoud van het gesprek naar de toon ervan.
@1 Dat is in mijn opinie ook een ad hominem alleen speelt de man zich zelf aan ,een met de bal worden zorgt er voor dat iedere trap die je tegen de bal geeft tegelijk ook op de man spelen is .Er zijn heel veel mensen die zich personifiëren met het onderwerp waarover gediscussieerd wordt .Meestal gaat het hier dan over een persoonlijke ervaring of een geloof en dan staat het onderwerp bijna gelijk aan de persoonlijke beleving . Er bestaat dan bijna geen verschil tussen het argument en de persoon zelf ,iets in de trant van het is mijn persoonlijke ervaring of mening probeer er maar eens iets van te zeggen . Kritisch denken in de meeste gevallen impliceert een afstand tussen jouzelf ,je gedachte en ideeën en die van een ander . Lastig vaak om dat gedifferentieerd te krijgen zeker als je hele zijn gebaseerd is op je levensovertuiging ,dan heb je niet alleen een overtuiging maar dan ben je het ook nog . En dat geldt voor ziektes natuurlijk ook ,veel mensen hebben niet alleen een ziekte maar zijn het ook .Vaak is dat ook het grootste probleem met gelovigen ,ze hebben een geloof maar zijn ook nog gelovig .
Kort gezegd: reageer op De Zaak die iemand te berde brengt, of verdedigt. Breng zakelijke argumenten naar voren en speel niet op “de man” of “de vrouw”.
Ofwel: val iemands mening of opvatting aan, met argumenten. Zorg dat je weet waarom je het niet met iemand eens bent. Reageer alsof je met de persoon, wiens mening je kritiseert, morgen een borrel gaat drinken.
@4 Metalgrandpa.
Het in het belachelijke trekken van iemands naam vind ik ook een ad hominem.
Iemand die ‘Theo Jansma’ heet, ‘Theo Jansmoeder’ of ‘Theo Janspa’ noemen, vind ik daar ook onder vallen. Daarmee maak je iemand belachelijk, zonder argumenten in dezelfde reactie te noemen.
@4 Metalgrandpa: niet alle standpunten verdienen dat niveau van respect. Er zijn mensen met ideeën die zo verwerpelijk zijn dat ik echt geen borrel met ze zou willen drinken. Ik zie dan ook geen reden om ze te behandelen alsof dat wel zo is.
Wat cruciaal is bij Ad Hominem is dat je de argumenten niet inhoudelijk behandeld, maar enkel de argumentatie onderuit probeert te halen door een aanval op persoon die de argumenten aandraagt.
Ik kan rustig iemand beledigen en belachelijk maken, terwijl ik zijn of haar argumentatie inhoudelijk van tafel veeg. In dat geval is er geen sprake van Ad Hominem.
In het geval van Jansma, ben ik van mening dat hij zichzelf al heeft gediskwalificeerd, door met een volstrekt belachelijke argumentatie te komen. Of je moet al van mening zijn, dat het een legitiem argument is om je goedkeuring uit te spreken voor het “doodtrappen” van een medemens omwille van gekwetste gevoelens.
Persoonlijk deel ik die mening niet. We zitten niet meer op de kleuterschool en een ieder die volwassen genoeg is om zijn mening en plein public te postuleren, zal dan ook volwassen genoeg moeten zijn, om met zijn of haar gevoelens om te gaan, alsmede de repliek die men redelijkerwijs kan verwachten. Ik kan hem niet belachelijker maken dan hij zelf al heeft gedaan. Een dergelijke persoon is ook niet geïnteresseerd in een discussie, maar enkel in het spuwen van zijn gal en ik ben dan ook van mening dat je een dergelijk persoon, zonder enig pardon mag weghonen, en dan het liefst met een flinke dosis sarcastische humor.
Ik vind sowieso dat er al te vaak wordt geschermd met gevoelens en respect in discussies. Erg vermoeiend. Ik meng mijzelf niet in een discussie, omdat ik graag vrienden wil maken. De gevoelens van anderen interesseren mij vrij weinig (binnen een discussie dan). Te meer omdat het vaak de mensen zijn, die er geen enkele moeite mee hebben om zelf genadeloos te zijn in hun oordelen en je de broekzakken vol liegen over zogenaamd wetenschappelijk bewijs. En als je dan ook maar iets fel reageert op die leugens, roepen ze moord en brand over hun gekwetste gevoelens.
Stay out of the kitchen if you can’t stand the heat.
@5Pieter;
Helemaal met je eens. Ik ga zelf inderdaad ook wel eens over de schreef, geef ik toe. Het lucht alleen af en toe zo lekker op.
@Hans Katan,3
Heet dat niet in godsdienstige kringen een martelaar?
@5Pieter;
Het volgende wil ik er nog aan toevoegen: De persoon Theo Jansma heeft de therm “doodschoppen” gebruikt jegens mij en mijn geestverwanten. Is het nou echt zo ongepast om me in deze context badinerend uit te laten over zijn naam?
We kunnen er natuurlijk ook serieus tegenaan kijken en hem aanklagen wegens haatzaaien, of doodsbedreiging. Schieten we daar dan iets mee op?
Ik wil je alleen maar zeggen dat over een dergelijke persoon alleen badinerend gesproken kan worden, wil je niet belanden in oeverloos op-de-spitsdrijverij.
@5;
Op de man af: wat vind je ernstiger: badinerend over iemands naam spreken of diens doodswens jegens wie dan ook?
@10+11 Metalgrandpa.
Wat zou je ervan vinden om jezelf daar boven te stellen en er niet op te reageren?
Ruzie maken kan best nut hebben, maar als mensen dan menen te moeten gaan dreigen, kun je beter wachten met reageren totdat diegene beseft dat ie te ver is gegaan.
Dan kun je hem helpen door hem te vertellen dat hij naar jouw mening te ver is gegaan en pas weer in gesprek te gaan als er gas terug is genomen.
Dus wat vind ik ernstiger? Dat je je laat gaan als reactie. Laat zo iemand in zijn eigen sop gaarkoken.
@12;
Mezelf daarboven stellen? Ik heet toch geen Jezus?
@12;
Ter verduidelijking: dat sprookje van die linker en die rechterwang heb ik allang achter me gelaten.
@13.
“Ik heet toch geen Jezus?”
Geen idee. Ik ken alleen je nickname
@15;
Offtopic: Ter opvrolijking van iedereen!
Is Berlusconi de vleesgeworden ad hominem?
@12
Goed bedoeld, maar ik denk niet dat dit veel zin heeft. Hij lijkt me niet echt iemand, die beseft wat hij werkelijk schrijft. Voor zover ik weet is er nog geen reactie van zijn kant gekomen en laat hij ook geen voortschrijdend inzicht zien.
Bovendien zijn de reacties op het bericht niet bepaald schokkend te noemen. Veel mensen die de spijker op zijn kop slaan en hem toch inhoudelijk benaderen en zich op redelijkheid beroepen.
En een woordgrapje als Jansma/janspa, is toch niet iets om je panty’s van in een knoop te laten schieten. Redelijk onschuldig lijkt mij.
Je moet iemand duidelijk laten weten dat dergelijke uitlatingen sociaal ongewenst zijn. Niet alleen voor diegene die de uitlatingen doet, maar ook voor hen die meelezen en misschien dezelfde mening zijn toegedaan. En zachte heelmeesters maken nu eenmaal stinkende wonden.
@17
LED ZEPPELIN … nog beter dan Slayer. Ik kan jouw muziekkeuze wel waarderen. Volgende keer Uriah Heep?
@18
Briljant… een waarheid als een koe.
Fijn weekend iedereen
@19.
“Je moet iemand duidelijk laten weten dat dergelijke uitlatingen sociaal ongewenst zijn.”
Dat schrijf ik ook in 12.
@19;
Offtopic: Wat te zeggen van Jethro Tull of King Crimson.
@19;
Wil wel meer over mijn muzikale voorkeuren met je uitwisselen, maar kunnen we dat niet ergens anders doen? GVD lijkt me niet de meest geschikte plaats daarvoor: teveel offtopic hier. Doe eens een suggestie.
@Metal grandpa,
toch is dit nummer van King Crimson on topic.
De muziek van King Crimson is toch geen drogreden en zeker dit nummer Elephant talk niet . Ik snap niet wat het verband is met het onderwerp . En wat ik eerder schetste en waar Anton in @9 op reageerde . was niet dat van een martelaar , een martelaar is iemand die zichzelf opoffert voor een hoger doel ,wat ik bedoel is iemand die er door geen afstand te nemen er voor zorgt dat alles wat je als tegenargument geeft gaat klinken als een ad hominem ,terwijl dat niet het geval is .
@Kees
“Vandaag de dag is het normale gebruik van ad hominem vooral het oneigenlijk toepassen van negatieve labels. Bijvoorbeeld, bij een discussie over hoe om te gaan met gevoeligheden bij moslims wordt de evenwichtige politicus al snel als dhimmi betiteld. Hiermee ontwijk je de echte discussie door de daadkracht van die politicus te ondermijnen.”
Dit lijkt me een zeer dubieus om niet te zeggen fout voorbeeld. Een persoon dhimmitude verwijten wordt meestal gebruikt om aan te geven dat die persoon de venijnigheid van de islam onderschat of de eenzijdigheid van de door de islam geëiste tolerantie niet doorziet. Of dat terecht is doet nu even niet ter zake (ik vind vaak van wel) maar een adhominem is het zeker niet. Het is een kwalificatie die binnen de argumentatie ter zake is. Heel iets anders dan “je bent een sukkel”. Vind je debunking project misschien wel nuttig maar:
(1) Er zijn al een paar goede sites op dit vlak. De top voor mij :
skepdic.com
(2) Zeker in dit project zou de redactie zich in de discussie moeten mengen en hier en daar misschien ook wat aan moderatie doen.
@victor50
Hoi victor50, dankjewel voor je kritiek. Inhoudelijke kritiek stel ik zeer op prijs.
Ik bemerk dat we beiden een andere invulling geven aan de term dhimmi. Jij geeft aan dat het “meestal [wordt] gebruikt om aan te geven dat die persoon de venijnigheid van de islam onderschat of de eenzijdigheid van de door de islam geëiste tolerantie niet doorziet.”
Zelf ben ik bekend met het begrip als in de betekenis van iemand die letterlijk minder is dan een moslim. Hoofdzakelijk omdat ik merk dat dit een van de meestgebruikte populaire invullingen van dit begrip is op bijv. blogs. Daarnaast denk ik dat ook histories gezien de meest sterke link voor die invulling te vinden is.
In het geval van deze betekenis lijkt het mij met die negatieve connotatie prima mogelijk iemand in de vorm van een ad hominem als dhimmi uit te maken.
Maar, wanneer het inderdaad de betekenis heeft die jij aangeeft dan heb je denk ik wel gelijk door te stellen dat het niet zo’n goed voorbeeld is.
1)Skeptic.com, zeker een goede site. Wie weet een leuk idee, voor wie interesse, heeft om de mini serie die zij over fallacies hebben te lezen.
2) dank je voor de suggestie.
@Kees: Ik kan het door jouw interpretatie van het gebruik van dhimmi niet goed vinden via de link. Maar neem aan dat het in deze context gebruikt wordt op islam-sites om inderdaad tegenstanders met een soort van ad hominem te diskwalificeren. Discussie over religie met religieuzen van welke soort dan ook komt altijd uit op het feit dat je een ongelovige bent. Dhimmi is in die zin slechts een variant op dat thema en discussies met en tussen gelovigen moeten eigenlijk altijd wel eindigen in dit soort “ad-hominems”
Het gebruik door islam-critici jegens “evenwichtige politici” (Cohen?) zoals je aanvankelijk stelde valt volgens mij binnen mijn definitie als een aanduiding van een voor de discussie relevante houding.
Ik kom dan uit bij Bad Ye’or / Barry Oostheim, waar ik je toch al naar had willen verwijzen:
“De term dhimmitude is in de jaren tachtig uitgevonden door de van oorsprong Egyptisch Joodse historica, Bat Ye’or. Zij omschrijft daarmee de sociaal, politieke en psychologische houding van niet-moslims onder heerschappij van moslims. Het is een samentrekking van het Franse attitude en het Arabische woord dhimmi, of te wel beschermeling, de islamitisch-juridische term waarmee wettelijk getolereerde geloofsgemeenschappen van niet-moslims onder moslimheerschappij werden gedefinieerd. Het is vergelijkbaar met de restauranthouder die bij de maffia zijn eigen bescherming afkoopt.” ….
“Zoals ook de cartoonaffaire op een beschamende wijze heeft aangetoond, is Dhimmitude inmiddels in Europa niet langer een onbekend verschijnsel. Ook hier bestaat een steeds grotere zorg moslims vooral niet tegen het hoofd te stoten. Ondanks het feit dat het aantal moslims in Nederland de zes procent niet overstijgt, accepteren wij in openbare scholen en universiteiten, gebedsruimtes. De gemiddelde krantenlezer en schoolleerling weet vandaag de dag inmiddels meer over de betekenis van de Ramadan dan de Kerst. De vorige President Chirac ging zelfs zover door in Le Figaro te beweren dat “de Europese wortels net zo moslim zijn als christelijk. Dankbaarheid voor wat de islam ons brengt en ontkenning van de eigen geschiedenis is een typisch voorbeeld van Dhimmitude.” Op hoeiboei staat nog meer lezenswaardigs. Recent kan ik Op weg naar het Wereldkalifaat aanbevelen.
Letterlijk is een dhimmi een niet-moslim die binnen de jurisprudentie van de sharia leeft ,iemand die buiten die jurisprudentie en dus in een niet-moslim land woont wordt een harbi genoemd dat zijn meestal gelovigen want een echte niet-gelovige wordt kafir of kufr genoemd .Het woord wat de Arabieren gaven aan een bepaalde stam in het Zuiden van Afrika dat wij Nederlanders kaffer zijn gaan noemen . Dus atheïsten zijn eigenlijk kaffers ,ik ben dus een blanke herenkaffer en mijn vrouw een dameskaffer uit Eindhoven
.
Ik denk dat iemand een dhimmi noemen alleen waarde heeft voor moslims omdat daar de annotatie duidelijker is .Mij zegt het en doet het helemaal niets als plaatsvervangend argument .