Met de nieuwe anti-evolutie campagne van van Helden cum suis voor de deur (pecuniae volente), en de algemene staat van onwetendheid als het gaat om de onnozelheid van de claims van intelligent design, richten we, in meerdere delen, onze aandacht op het oog. Een pareltje van intelligent ontwerp door onze schepper (m/v). Of toch niet?
Darwin over het oog
In zijn werk ‘On the origin of species’ refereert Darwin (hoofdstuk 6) zelf al naar de (op het eerste gezicht) wonderlijke constructie van het oog met het inmiddels wereldberoemde citaat:
To suppose that the eye, with all its inimitable contrivances for adjusting the focus to different distances, for admitting different amounts of light, and for the correction of spherical and chromatic aberration, could have been formed by natural selection, seems, I freely confess, absurd in the highest possible degree.
Creationisten over Darwin
Jarenlang was dit –u kunt zich voorstellen waarom– koren op de molen van menig creationist: Darwin zelf die in zijn eigen werk aangaf dat het een waanzinnig idee was om zijn theorie van evolutie door natuurlijke selectie te accepteren!
Ieder die het boek daadwerkelijk gelezen had wist beter. Direct in zijn volgende zin wordt namelijk duidelijk dat Darwin wel degelijk in staat was om het ontstaan van het oog (tenminste logisch) te verklaren:
Yet reason tells me, that if numerous gradations from a perfect and complex eye to one very imperfect and simple, each grade being useful to its possessor, can be shown to exist; if further, the eye does vary ever so slightly, and the variations be inherited, which is certainly the case; and if any variation or modification in the organ be ever useful to an animal under changing conditions of life, then the difficulty of believing that a perfect and complex eye could be formed by natural selection, though insuperable by our imagination, can hardly be considered real.
Een gegeven dat godzijdank inmiddels ook gemeengoed geworden is in de ‘meer ontwikkelde’ creationistische kringen, getuige het feit dat dit argument inmiddels al jaren op de lijst met ‘verboden creationistische argumenten’ staat. Jammer dat ze zelf niet helemaal snappen waarom.
Bewustzijnsverruiming dankzij Darwin
Darwins belangrijkste les is namelijk niet dat ‘mensen en apen een gemeenschappelijke voorouder hebben’ en dat wij dus niet ‘ex nihilo’ geschapen zijn door god, maar dat biologische organismen op de mens de bijna onuitwisbare indruk maken ontworpen te zijn terwijl bij nadere bestudering van een ontwerp geen enkele sprake is. Dat is (naast de consequenties voor de ontwikkeling van de biologie) het revolutionaire van de evolutietheorie. Niet alles dat ontworpen lijkt is daadwerkelijk het resultaat van een uitgedacht ontwerp door een intelligentie. Sinds Darwin begrijpen wij (op de creationisten na dan, maar ja die geloven zelfs nog in god, dus wat wil je) dat er vormen van ‘ontwerp’ zijn die geen intelligentie nodig hebben en die niet het resultaat zijn van een doelbewust proces.
De creationistische cirkelredenering
Dit levert het unieke inzicht op dat ons woord ‘ontwerp’ niet afdoende is om een proces te beschrijven waarmee ogenschijnlijk ‘ingewikkelde’ objecten die een specifiek doel lijken te dienen tot stand komen. ‘Ontwerp’ impliceert namelijk intelligentie en intelligentie impliceert bewustzijn en doelmatigheid. Het woord ‘ontwerp’ is daarmee volstrekt ongeschikt geworden wanneer men het heeft over de hoedanigheid van een complex biologisch object als het oog.
Dit is bij uitstek de cirkelredenering waarin creationisten verstrikt raken wanneer zij claimen dat er sprake is van intelligent ontwerp. Ontwerp impliceert altijd een ontwerper en dat maakt de term ‘intelligent ontwerp’ op zijn minst een pleonasme (nee, geen tautologie) en op zijn ergst een semantische discussie: Er is namelijk altijd intelligentie nodig voor het maken van een ontwerp en het gebruik van het woord ‘ontwerp’ als het gaat om biologische organismen is dus bij voorbaat een on-onderbouwde claim op het bestaan van een intelligente ontwerper.
De constatering kan niet anders zijn dan dat er sprake is van menselijk ontwerp als een door een intelligentie geleid proces met een duidelijk eindresultaat als doel en biologisch ‘ontwerp’ als het resultaat van de invloed van de omgeving op een biologisch organisme (bijvoorbeeld: natuurlijke selectie).
Equivocatie van ‘ontwerp’
“Wanneer je op het strand loopt en je vindt een uurwerk, neem je dan aan dat zoiets ingewikkelds zomaar vanzelf gedurende miljoenen jaren ontstaan is of ontworpen is door een intelligente ontwerper?”, zo begint de veelgebruikte metafoor voor het illustreren van het constateren van intelligent ontwerp die hoofdzakelijk rust op het feit dat een duidelijk door mensen ontworpen stukje techniek al bij voorbaat gelijk gesteld wordt aan een organisme (waarvan we helemaal niet weten of het ontworpen is zoals de betekenis is van het woord ‘ontwerp’, namelijk ‘menselijk ontwerp’).
Niet alleen de cirkelredenering maar ook de equivocatie van ‘menselijk ontwerp’ en ‘biologisch ontwerp’ is ons nu volstrekt duidelijk: Darwin heeft ons geleerd na te denken over onze meest fundamentele impulsen en ons handvatten gegeven waarmee we tot betekenisvolle antwoorden kunnen komen.
Ontwerp is louter en alleen intelligent. Een gegeven dat zich uit in de directe doelmatigheid van een menselijk ontwerp en de wijze waarop het tot stand komt: We bedenken, we ontwerpen een blauwdruk (én het machinepark waarmee we het ontwerp zullen produceren) en we bouwen.
Biologisch ‘ontwerp’ is geen proces dat gepaard gaat met het maken van een blauwdruk. Biologisch ontwerp en menselijk ontwerp hebben heel veel fundamentele verschillen, maar de belangrijkste is wel de wijze waarop het product ervan tot stand komt. Waar menselijk ontwerp doelbewust streeft naar een gedefinieerd eindproduct teneinde een probleem op te lossen, passen de heersende omstandigheden (natuurlijk selectie) bestaande onderdelen van een ‘biologisch ontwerp’ aan. Uit deze aanpassingen kunnen ogenschijnlijk ongerelateerde functionaliteiten elkaar opvolgen (zie: evolutie van veren, vleugels en het bacterieel flagellum. De laatste met dank aan de creationisten).
Criteria voor ontwerp
Wanneer je dus iets een ontwerp noemt omdat het ‘nogal ingewikkeld op je overkomt’ en ‘lijkt op wat wij mensen maken’, heb je direct schuldig gemaakt aan het aannemen van datgene dat je dient te bewijzen en de equivocatie van het begrip ontwerp als aanduiding voor ‘dingen die door intelligentie gemaakt zijn’. Deze constateringen zijn derhalve niet alleen fundamenteel onjuist, maar al je werk ligt nog voor je: Hoe bewijs je dat iets intelligent ontworpen is? Is complexiteit het criterium bij uitstek om het oordeel ‘ontwerp’ (en derhalve ontwerper) op te baseren? Wat kan ‘het ontwerp’ van een organisme ons leren over de intelligentie van zijn veronderstelde ontwerper?
Volgende week meer in deel 2, wanneer we het veronderstelde ontwerp van onder andere het menselijke oog onder de loep gaan nemen. In de tussentijd laat ik u diep verontrust achter met de opdracht een beter woord dan ‘ontwerpen’ te verzinnen voor het proces dat verantwoordelijk is voor ‘een voorlopig eindproduct dat ogenschijnlijk veel gemeen heeft met menselijk ontwerp en dat het resultaat is van een niet-doelbewust proces dat bestaat bij gratie van de wisselwerking tussen een organisme en zijn omgeving, waaronder andere organismen’.
Good Luck!
“Niet alleen de cirkelredenering maar ook de equivocatie van ‘menselijk ontwerp’ en ‘biologisch ontwerp’ is ons nu volstrekt duidelijk: Darwin heeft ons geleerd na te denken over onze meest fundamentele impulsen en ons handvatten gegeven waarmee we tot betekenisvolle antwoorden kunnen komen.”
Ik zou het woord antwoorden vervangen door verklaringen .Het zijn immers geen antwoorden op een vraag maar verklaringen waarom iets werkt zoals het werkt .
Verder vind ik het een prima stuk en misschien wel geschikt als een goed onderbouwde reactie op allerlei creationistisch geneuzel dat ons door de strot dan wel brievenbus geduwd wordt .Het is jammer dat je met een gelovige meestal verzandt in een semantisch woordenspel omdat ze vaak niet eens weten waar ze het over hebben en geen kaas hebben gegeten van werkelijke argumenten .Ze zijn elkaar vaak aan het nabauwen ,in dat kader staat er op http://www.talkorigins.org/indexcc/ een hele reeks met bekende creationistische lulkoek met de wetenschappelijke tegenwerpingen .
Dit zijn dan ook de argumenten die klassiek zijn en die je in iedere discussie weer ad nauseum moet weerleggen omdat ze er niets van leren . Maar dat laatste is ook helemaal niet relevant want als je gelooft dan geloof je en dan hoef je er verder niet over na te denken .
Met diepe verontrusting houd ik het voorlopig op “zich ontwikkelen” en “ontwikkeling”. Maar er is vast nog wel iets aardigers te bedenken.
antwoord: evolutie
Creationisten moet je hard om de oren slaan met moderne kennis, de creationistisch discussie over het oog is al talloze malen gevoerd op verschillende fora’s.
Mijn neefje van 14 jaar (die het creationisme verdedigd omdat hij Moslim is) heb ik gewezen op datgene wat bekend is over het Universum: http://www.atlasoftheuniverse.com/universe.html
Hij claimt dat Allah de aarde heeft gemaakt en al het leven op aarde heeft gecreëerd. Wanneer je hierop antwoord met een vraag wie dan al die andere miljarden planeten in het Universum heeft gecreëerd dan vallen creationisten door de mand.
Immers als ze antwoorden dat god álles binnen een straal van 14 miljard lichtjaren van onze aarde heeft gecreëerd… Wie heeft god dan gecreëerd?
Het is een natuurlijk proces. Over de evolutie van het oog circuleren een aantal fascinerende en overtuigende educatieve documentaires op YouTube. Een goed zicht geeft zowel jager als prooi een evolutionair voordeel in zijn overlevingsstrijd. Bij verschillende organismen heeft het oog zich anders ontwikkeld.
Belangrijk is datgene wat mensen als collectief anno 2009 kunnen waarnemen en met de hersenen kunnen bevatten. Met de hubble telescoop kan er tot 14 miljard lichtjaren in het verleden worden gekeken. Álles is opgebouwd uit quarks.
Als er mannen zijn die dat betwisten en voor de ultieme waarheid verwijzen naar een heilig schrift dat 1.500 of 2.000 jaar geleden is geschreven betekend dat niet dat zij dom zijn. Het betekent dat zij voordeel hebben van het toepassen van religie. Religie is niet gebaseerd op Rede & Verstand, religie is een machtmiddel dat door machthebbers wordt misbruikt om het gepeupel onder controle te houden waarbij valselijk wordt ingespeeld op de kuddementaliteit van mensen, wensen en dromen.
@2: “zich ontwikkelen” impliceert ook een doelbewust proces maar dan van de kant van het organisme…
@3: Evident. Maar ik zoek een nieuw woord dat het niet-doelbewuste van het woord ‘ontwerp’ ontduikt. Passief ontwerp dus. Evolutie is niet geschikt omdat het een verzamelnaam is voor processen die dat passieve ontwerp tot gevolg hebben. Let maar eens op; men ontkomt niet aan het woord ‘ontwerp’ wanneer men evolutie probeert uit te leggen.
Kettingreactie.
De volgende stap is afhankelijk van de vorige en de mogelijkheden die de omgeving biedt.
Dat is geen alternatief voor het woord ‘ontwerp’. Het is wel correct natuurlijk, maar niet wat ik zoek
@6: Ik vind ‘zich ontwikkelen’ tot nu toe het beste alternatief. Die uitdrukking impliceert niet per se dat het doelbewust gebeurt – een kind dat zich ontwikkelt heeft bij mijn weten geen doel voor ogen (volwassenen trouwens gewoonlijk ook niet, tenzij het om ‘zelfontplooiing’ of onderwijs gaat), hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld een embryo of een plant. Ook bijvoorbeeld een maatschappij ontwikkelt zich meestal niet doelbewust in een bepaalde richting.
In een zin als “Wat kan ‘het ontwerp’ van een organisme ons leren over de intelligentie van zijn veronderstelde ontwerper?” zou je ‘het ontwerp’ kunnen vervangen door ‘de eigenschappen’.
@9: Ik ben dat niet met je eens. ‘Zich’ geeft duidelijk een intelligentie aan en derhalve een doelbewustheid. Maar het belangrijkste bezwaar is dat het geen vervanging is voor het woord ‘ontwerp’, maar een verbijzondering.
“Kijk eens wat een schitterend ontwerp!”
“Kijk eens wat een schitterende (zich) ontwikkeling”?
Een kind ontwikkelt zich wel degelijk bewust. Het kind mag er zelf niet bewust van zijn, maar de hersenen zijn dit wel. Het is een doelbewust proces van falen en leren. Dat is geenszins het geval bij evolutie. Een evolutionair ontwerp is het resultaat van de wisselwerking tussen een organisme en zijn omgeving, zonder dat daar enige intelligentie aan te pas komt.
Wat betreft de vervanging van het woord ontwerp door eigenschappen: Natuurlijk kan dat. Maar waar het mij om gaat is dat ieder verontrust zou moeten zijn door het feit dat we eigenlijk geen woord hebben waarmee we een ogenschijnlijk ontwerp (Dawkins noemt dit bijvoorbeeld een ‘designoid’) kunnen onderscheiden van een met zekerheid ontworpen object. En dat nu is heel belangrijk wanneer het gaat om het onderwerp van deze reeks stukjes.
Ik denk dat het niet nodig is om een ander woord voor ontwerp te bedenken.
Tot aan darwin projecteerden we onze menselijke procedure en de bijbehorende doelmatigheid op het woord ‘ontwerp’. De grote verdienste van Darwin is juist dat hij ons liet zien dat er nog een manier is om naar ‘ontwerp’ te kijken. In het artikel gebruik jij hiervoor de term ‘biologisch ontwerp’, een term waar ik me in kan vinden, zeker omdat het expliciet wordt onderscheden van ‘menselijk ontwerp’.
In plaats van creationisten het woord ‘ontwerp’ op te laten eisen voor hun ‘menselijk ontwerp’ en zelf te zoeken naar een nieuw woord voor ‘biologisch ontwerp’, lijkt het me zinvoller om juist het bewustzijn te kweken dat het woord ‘ontwerp’ niet alleen maar op onze oude vertrouwde menselijke manier geïnterpreteerd kan worden.
Op die manier hoeft er geen nieuw woord gecreëerd en gepopulariseerd te worden, maar kun je juist hameren op het bestaan van twee interpretaties, zoals je ook zelf in je artikel al expliciet aangeeft.
Wanneer je in een discussie/debat aan iedereen (tegenstander en publiek) kunt uitleggen dat het je tegenstander is die de term ‘ontwerp’ simpelweg niet goed heeft begrepen, en dat het onbegrip de reden is van zijn/haar verkeerde aanname, is je argumentatie op dit punt volgens mij klaar.
Hadden we ook al geen probleem om een ander woord voor de atheïst te bedenken? Nooit echt gelukt.
Misschien kunnen we daar nu gebruik van maken door een ‘atheïstisch ontwerp’ te introduceren.
@11: Eens, maar ontwerp is nu eenmaal een woord dat bedacht is om doelbewuste planning van een toekomstige realisatie aan te geven. Wat je voorstelt is een definitiewijziging.
Een ander bezwaar dat ik ertegen heb is dat ontwerp dan plotseling twee dingen kan betekenen die eigenlijk helemaal niets met elkaar te maken hebben, maar voor velen wel impliceren hetzelfde te zijn.
‘Zich’ geeft duidelijk een intelligentie aan
Hoezo? Ik zie er alleen maar een wederkerend voornaamwoord in dat Zich ontwikkelen. Zich vermenigvuldigen. Zich delen. Zich ontpoppen.
Oeps, per ongeluk op ‘send’ geklikt. Kan dat misbaksel weg? Maar goed, de bedoeling is wellicht duidelijk.
Erik,
Eens, het zit idd goed mis met die Intelligent Design gedachte. Ik zit ook met het probleem en ben – in een poging het te duiden – op de volgende uitgekomen:
Kennen wij niet ene Cees (Dekker), die eens ergens, en toen plotseling overal een Intelligent Design in zag?
Of kon hij er niets aan doen, en was het gewoon een gevolg van een ontwerp foutje? Kan gebeuren, natuurlijk! In zo’n evolutionair proces wil er uiteraard wel eens eentje tussen zitten, die – zoals in dit geval – een ietwat afwijkt … 
Voor je het weet echter, heb je daarbij dan een of andere god nodig om een dergelijk idee ook daadwerkelijk kracht bij te kunnen zetten. Zonder dat, (die god die niet bestaat) heeft het hele idee verder zelfs geen enkele zin, laat staan waarde. Sta je zomaar in je hemd als (gelovig) wetenschapper !
Een cirkelredenering, kortom.
In het gunstigste geval probeert ie god (die niet bestaat) naar de kroon te steken.
)
@14: Zou je zeggen dat stenen ‘zich ontwikkelen’? Of bergen? Zich ontwikkelen wordt alleen voor levende wezens gebruikt. Ik ben het met je eens dat het strikt genomen niet doelmatig hoeft te zijn, maar dat is nu juist het manco met het woord ‘ontwerp’. Dat hoeft ook niet doelmatig te zijn. Het gaat mij erom dat er een woord moet komen dat louter ‘biologisch ontwerp’ kan betekenen.
Alles wat groeit, ontwikkelt zich. Dus ook wolken, buien, tandsteen.
Misschien ook wel een stuk kristal.
Pieter; dat is helemaal waar, had ik helemaal niet over nagedacht. Maar dan nog is het een matige vervanging voor ‘ontwerp’
Ik snap eigenlijk niet wat er mis is met ‘natuurlijke ontwikkeling’ als verantwoordelijk proces. De natuur regelt het zelf.
Daar is niets mis mee, maar ik vroeg om een ander woord voor ‘ontwerp’.
“Kijk eens wat een ontwerp!”
“Dat is ingenieus ontworpen!”
etc. etc.
Nou, volledigheidshalve vroeg je om “een beter woord dan ‘ontwerpen’ te verzinnen voor het proces dat verantwoordelijk is…”
Nu gaat het blijkbaar om ander woord voor een ontworpen proces. Dat is toch wat anders. Daar is inderdaad niets anders voor te bedenken, want elk proces kan door de goedgelovige als een van bovenaf ontworpen ontwikkelingsweg worden gezien.
@Erik: Een wederkerend werkwoord geeft helemaal niet noodzakelijkerwijs een intelligentie, of zelfs maar een levend wezen aan. Een situatie ontwikkelt zich. Kristallen zetten zich af. Moleculen sluiten zich aaneen. Wolken vormen zich.
Suggestie no 2: ‘zich vormen’ en ‘vormsel’.
“Kijk eens wat een vormsel!”
“Dat heeft zich ook mooi gevormd!”
Entiteiten met een ontstaan. Met andere woorden dingen (let wel: plus of min “anim.”) die een wordingsgeschiedenis of ontstaansgeschiedenis hebben. Nog weer anders: zijnden met een wording.
Mijn voorkeur gaat intussen uit naar het ontstane en het ontstaan die net als in het Engelse “arise” groei en ontwikkeling suggereren, maar geheel geestloos blijven.
@René: fraai zo.
@Maria.
Iew! Het ‘vormsel’ is een katholieke uitdrukking en daarom gediskwalificeerd. Niet wegens de betekenis, maar wegens de achterliggende connectie.
@René.
Leuk dat je er weer (even?) bent. Mag ik het nieuwe zelfstandig naamwoord ‘ontstanene’ poneren?
@Pieter: daarom juist. Terugpikken dat woord.
@Pieter: Ik word helemaal warm van binnen; dank daarvoor. Verder m.b.t. ontstanene: wie ben ik? Met andere woorden, je doet maar — al vind ik het nog lelijker dan Maria’s vormsel. (Het heeft iets Teutoons, maar nogmaals, wie ben ik?)
@Maria: leuk gevonden, wel, dat vormsel. Van Dale meldt inderdaad “iets dat gevormd is”, maar dat suggereert toch weer een “vormer”.
Mag ik, met dank aan de bouwmarkt, nog een voorstel aandragen? Zo gauw een cretin aan komt kakken met “ontwerp” reageren met
Ander woord voor ontwerp -> Verschijningsvorm
De HeereheereGod is uw leider. Net als Bakellende. Mocht u ng niet weten hoe de heereheeregod in elkaar zit, neem contact op met allah of boeddha, of wodan, of freya, of wie dan ook die weet. Want ieder ander weet niet, maar onderzoekt.
@30; Bij Neptunes (Poseidon) zijn baard! Er is geen touw aan vast te knopen… is de heereheeregod een puzzle of blokkentoren die op een bepaalde manier in elkaar zit?
Een spamhoer die linkt naar een site die het niet doet. Het moet niet veel gekker worden.