Voetbal is geen oorlog. Voetbal is religie.
Dec 8th, 2009 by Erik
Het aanhangen van een voetbalclub vertoont teveel gelijkenissen met het aanhangen van een godsgeloof om als toeval afgedaan te worden, zo heb ik altijd gemeend. Het kan bijna niet anders dan dat beide constructies voortkomen uit dezelfde (onwenselijke) neveneffecten van processen in het menselijk brein.
Voor beiden is het weekend in enig opzicht heilig. Is het niet omdat de club, onder de galm van hatelijke liederen tegen de vijand of scheidsrechter (ongelovige hond!), speelt tegen de vijand, dan is het wel omdat god zo nodig op een specifieke dag toegezongen en bewonderd wil worden. Deze overdreven aanbidding vindt overigens zelden plaats in het normale kloffie op een normale plek.
Waar supporters getooid gaan in de clubkleuren, zo staan de voorgangers van het geloof in absurde kledij die versierd is met ‘betekenisvolle emblemen’ voor de schare gelovigen het platvloerse woord van god tot in eeuwigheid te herhalen – zonder nieuwe inzichten, overigens. Waar in het voetbal het eigen stadion de status van een kerk krijgt en in menig geval voorzien wordt van de kwalificatie ‘heilige grond’, zo krijgt de succesvolle kerk tegenwoordig de status van een stadion. Des te meer aanhangers, des te meer show en spektakel en des te groter de behuizing.
Veldslagen worden geleverd tussen supporters van de ene voetbalclub en de andere alsof de kruistochten nooit tot een einde gekomen zijn. Alles is toegestaan in het gevecht om de heilige graal. Doden vallen met enige regelmaat te betreuren, gewonden aanzienlijk vaker. Ieder die zich niet in deze incestueuze tegenstand mengt wordt voorzien van een negatief label. ‘Voetbal-atheïsten’ zijn die mensen die iedere Zondag hun partner vervloeken en tevergeefs de controle over hun t.v. proberen te herwinnen of aan tafel wachten tot het eten koud geworden is.
Kinderen worden zo jong mogelijk naar het lokale veldje gestuurd om ze maar zo vroeg mogelijk in aanraking te laten komen met dit ‘goddelijke spel’. Ouders meten hun succes af van de clubgebondenheid van hun kinderen, die op niet meer gebaseerd is dan het bij religieuzen welbekende ‘lokale toeval’: Wie in Amsterdam opgroeit, zal hoogstwaarschijnlijk een Ajax supporter worden en wie in Rotterdam het levenslicht ziet is gedoemd tot een bestaan als Feyenoorder. Net zoals een moslim doorgaans afkomstig is uit het midden-oosten en een christen uit het westen.
De proponenten van het spelletje worden getooid in de meest uitzonderlijke goddelijke namen. Spreekt men niet van ‘el Salvador’, dan kon men een aantal jaar geleden op de Duitse heilige velden wel ‘Das Phantom’ zien dartelen. Niet altijd vanwege verdienste, overigens. Een arbeidscontract van een voetbalclubje uit Amsterdam brengt je immers al in het bezit van de titel ‘Godenzoon’. Supporters tooien zich met de geuzennaam ‘joden’, van wie soms gezongen wordt dat zij blootgesteld zouden moeten worden aan een ongezonde hoeveelheid gas.
Sommige geloven zijn onverzoenbaar. Liggen zij op één kussen, dan slaapt daar de duivel tussen. Een clublabel is voldoende om in verkeerd gezelschap als minderwaardig mens beschouwd te worden en het is dan ook niet ongebruikelijk dat de religieuzen uit Rotterdam vergeleken worden met een in onze ogen ranzig insect – dat biologisch gezien overigens vele malen succesvoller is dan de beoogde voetbalclub.
De kakkerlakken, daarentegen, kunnen niet ophouden over een verondersteld aangeboren – en derhalve oneerlijk – geluk dat hun Amsterdamse tegenhangers lijkt te achtervolgen. Voetbal is, net als religie, niet alleen een regionaal gemotiveerde voorliefde voor een voetbalclub. Het kenmerkt de mens als ware het een kloppende horoscoop.
De belangrijkste ontwikkeling van de laatste jaren is echter dat net als bij religie, in het voetbal de beste stuurlui aan wal staan. Mislukte trainers die hun pensioen veilig stellen door het ontvangen van afkoopsommen, ontvangen daarnaast nog eens grof geld om voor de trouwe volgelingen de prestaties van individuele voetballers en hun clubs te analyseren.
Ronald Koeman geeft er alle blijk van geen begenadigd trainer te zijn, maar hij kan je exact vertellen met welke overtuiging en tactiek de spelers het veld op zouden moeten wandelen teneinde onsterfelijk te worden door bijzetting in de voetbalhemel waar San Marco aan de poort op je wacht. Zelfbenoemde specialisten in een door henzelf gecreëerde religie die oplossingen bieden voor problemen die ze zelf creëren. Meer dan dat is het niet en sommigen menen zelfs nog verstand te hebben van religie ook.
En dan hebben we de spelers zelf nog buiten beschouwing gelaten. De mannen die grof geld verdienen door negentig minuten lang achter een bal aan te rennen en kruisjes slaan of allah bedanken voor het feit dat ze het veld mogen betreden, gewisseld mogen worden of, oh glorie en halleluja, een doelpunt mogen scoren. Een doelpunt dat vervolgens in superlatieven besproken wordt door hun (voormalig) werkgevers.
Werkgevers die evenzo veelvuldig zijn als de hoeveelheid salarisverhogingen die een mens redelijkerwijs kan krijgen, overigens. Want voetballers wisselen net zo makkelijk van religie als van geluksondergoed om aan het einde van hun korte carrière toch weer te willen terugkeren naar de kerk waar het allemaal begon.
Je kunt namelijk wel ergens anders je geld verdienen, maar het echte clubgevoel zit van binnen en raak je nooit kwijt. Tenzij je niet zo’n beste speler blijkt. Dan hebben ze je niet meer nodig. Had ik trouwens al gezegd dat er ook geen homoseksuele voetballers zijn, dat mannen alleen met mannen spelen en vrouwen alleen met vrouwen en dat zelfs de scheidsrechters aan deze geslachtsgebonden rolverdeling moeten voldoen?
Ik heb een hekel aan die malle clubliefde en zelf-uitgeroepen specialisten met dikke portemonnee. Het heeft mij net iets te veel weg van die andere vorm van onderbuik redeneren waar ik zo’n gigantische hekel aan heb. Zou het komen doordat een uitgesproken atheïst een bepaalde vorm van onafhankelijkheid voorstaat die niet te verenigen is met de kuddegeest van de religieuze voetbalbeleving?
Deze vergelijking heb ik al vaker gehoord. De punten die je aanstipt komen aardig overeen. Dan sla je nog de rituelen en het zingen van liederen over.
Toch denk ik dat het (prof-) voetbal niet zozeer religie is als wel het millennia-oude stammetje-spelen. Wij tegen de rest en zo.
Een aantal (in mijn ogen essentiële) typisch religieuze punten mis ik wel. De hogere macht bijvoorbeeld. Of de macht/onderdrukking die met religie gepaard gaat (over het algemeen dan). Plus ik (ja, ik ook, Eindhovenaar en fervent PSV-supporter) richt er niet mijn hele leven naar in.
Jij richt er niet je hele leven naar in, maar er zijn er genoeg die dat wel doen. Net als er gelovigen zijn die er niet hun hele leven naar inrichten.
Over het stammetje-spelen: Is dat nu eigenlijk niet exact wat religie is? Stammetje-spelen op basis van zelfbedachte verschillen?
@1
Mag ik jou dan rekenen tot de gematigde PSV’ers? Die zijn er natuurlijk ook.
De hogere macht… KNVB, FIFA?
Stammetje spelen: mee eens.
En misschien hebben sommigen toch ook iets ‘ter vervanging van godsdienst’ nodig.
Heb ik eigenlijk nooit zo bij stilgestaan. Je zou best eens gelijk kunnen hebben.
Tijdens WK’s en soms EK’s doe ik vaak wel voor de lol een beetje mee met de gekte. Ongeveer net zoals ik de kerstdagen waardeer
Persoonlijk ken ik niemand die zijn hele leven inricht naar een voetbalclub, maar wel mensen die er ver voor gaan.
Niet alleen zelfbedacht, maar dat denk ik wel. “Mijn god is beter dan de jouwe.” Vervang het woord god en je komt een heel eind inderdaad.
Ik beschouw religie ook onder het stammetje-spelen, de fanatieke belevenis van voetbal ook. Maar ik kan voetbal nog steeds geen religie noemen, hoewel het zoals ik al beaamde veel gelijkenissen toont.
@3
Ik ben redelijk fanatiek. Dat uit zich onder meer in zingen, me uitdossen en ik ga bijvoorbeeld volgende week naar Roemenië (Cluj-PSV).
Voor mij is dat een uitlaatklep. Kan ik me even laten gaan.
Voor mij is het hele gebeuren rond PSV vooral een sociaal gebeuren. Veel van mijn vrienden gaan ook naar wedstrijden en hebben dezelfde insteek als ik wat betreft het volgen van voetbal.
Aan de oranjegekte doe ik overigens niet mee, hoewel ik het uiteraard wel volg en het Nederlands elftal aanhang.
Ik besef me overigens ook dat als ik niet in Eindhoven was opgegroeid maar in mijn geboorteplaats Tilburg ik ‘gewoon’ Willem II-supporter zou zijn geweest.
Bedankt Erik dat je mijn ogen geopend hebt. Nu weet ik waarom ik zo’n hekel aan voetbal heb!
Mijn tante-nonneke gaf als antwoord op mijn vraag of ze zich een leven in de ‘burgermaatschappij’ kon voorstellen: “Ik zou de gemeenschap missen.” De mens is een groepsdier. Helaas soms, maar niet te vermijden. Voetbalverdwazing is altijd nog beter dan religie; voetbal wil de politiek niet bepalen, belt niet aan om me te bekeren, wil geen vakken uit het curriculum halen om daar idiotieën voor in de plaats te stellen. Ik erger me aan Oranjeverenigingen, boerenkapellen, voetbalrellen. Maar dat nog altijd liever dan Urkers.
Ik zit ook zo wel eens in het stadion. Voor mij de belangrijkste bijzaak. Maar ik ben niet echt voor een club. Ik vind het nog steeds belachelijk dat als ik van FC Utrecht een seizoenskaart wil en ik verhuis het jaar erop naar Amsterdam ik geen seizoenskaart van Ajax kan krijgen. Daar heb je weer zo’n religieus luchtje ja. Want ja, er lijkt de opvatting te heersen dat je je hele leven voor dezelfde club bent. Ik ben dan ook geen ware gelovige zullen we maar zeggen.
Toen we vroeger gabbers en alto’s hadden heeft mn vader wel eens gevraagd welke nu de gereformeerden waren. Ik vond dat toen niet leuk omdat ik wist dat hij gelijk had.
In het bedrijfsleven tussen concurrenten heerst ook vaak zo’n religieuze groepsstrijd. De concurrent is een prutser en wij doen alles goed. Jaja.
Met voetbal zal het niet anders zijn. Mensen spelen graag stammetje.
Ik denk dat heel veel groepsgebonden fenomenen zoals voetbal, maar ook het alto/skater/gabber zijn te vergelijken zijn met religie, inclusief haar uitwassen.
De meest voornaamste (naast religie) is denk ik wel “nationalisme”.
vergelijking gaat m.i. mank. Niet omdat de argumenten incorrect zijn, maar omdat het verband slechts een schijnverband is. Zowel voetbal als religie bevredigen de menselijke ‘need to belong’. Zodoende is de stelling dat voetbal een vorm van religie is net zo onzinnig als de stelling dat religie een vorm van voetbal is. Beiden zijn een vorm van groepsgedrag.
Overigens ben ook ik een gematigde voetbalsupporter, ik ga enkel met kerst en pasen naar het stadion
Goed punt. Iets dat ik overigens ook meen. Maar maakt dat de conclusie dat voetbal religie is nu echt onzinnig? IS religie niet simpelweg het groepsgedrag en is godsgeloof een religie zoals voetbal een religie is? Er komt namelijk wel meer kijken bij religie en voetbal dan groepsgedrag alleen: Verering, voorgangers, heilige gronden, etc.
Lol
Ik denk het niet, omdat je dan bijna alle vormen van groepsgedrag religie moet gaan noemen. Zo kent iedere activiteit die in clubverband plaatsvindt vergelijkbare kenmerken. De lokale carnavalsvereniging kent ook verering (prins carnaval), voorgangers (ceremoniemeester) en ‘heilige gronden’ (clublokaal). Wellicht dat de enige unieke kenmerken van voetbal en religie het feit is, dat ze zo extreem zijn in deze kenmerken. Mijn vermoeden is echter, al kan ik dit niet hard maken, dat dit meer te maken heeft met de grootte van dergelijke groepen, dan met de activiteit op zich. Zo kent voetbal in de Verenigde Staten weinig ‘extreme’ aanhangers maar zijn de aanhangers van pakweg de lokale American Football clubs wel ‘extreem’.
Goed punt, wederom. Carnaval is per slot van rekening een katholiek feest…
Wat betreft omvang van groepen: Ooit wel eens naar een Formule1 race geweest? Geen supportersrellen te bekennen.
Godver. Vergeten mijn emailadres in te vullen, hele lap tekst kwijt…
Enfin, het ging ongeveer als volgt:
Ik kan me niet voorstellen dat er bij de Formule 1 nog nooit een handgemeen is geweest tussen 2 of meerdere supporters van diverse stallen.
Maar het is natuurlijk wel zo dat het bij voetbal veel vaker voorkomt, hoewel het rondom stadions echt niet vaak gebeurt. Veel van de mensen die rellen doen dat niet vanwege voetbal, maar vanwege het rellen an sich. De kick enzo. Die mensen weten dat ze de gewenste reactie van de tegenpartij kunnen krijgen omdat daar mensen met dezelfde mentaliteit tussen lopen. Als dit alles vanaf het begin was ontwikkeld bij pakweg hockey had hockey die naam gehad, en niet voetbal. Met voetbal heeft het in elk geval niet veel van doen.
Kijk maar bijvoorbeeld in Griekenland en Turkije, waar het ook voorkomt bij volleybal en basketbal, zeker tussen zogenaamde aartsrivalen. Het zoekt elkaar gewoon op, ongeacht waarom.
Supporters; vast wel. Maar het gaat juist om het groepsgedrag…
Als dit zo is, waarom zie je het dan niet bij hockey?
Omdat het daar niet ontwikkeld is. Waarom het juist begonnen is bij voetbal in plaats van een andere sport kan ik je niet vertellen, daar heb ik echt geen inzicht in. Misschien omdat het vanaf het prille begin de meest populaire sport is?
En zoals ik al zei, in (o.a.) Griekenland en Turkije zie je het wel bij andere sporten.
Dat was juist de vraag: Waarom is het daar niet ontwikkeld? Zou dat niet iets te maken hebben met de denkwijze van de volgelingen en verklaart dat dan wellicht ook niet waarom je het in andere landen wel bij andere sporten ziet?
Het is geen populaire conclusie, maar het lijkt me steeds duidelijker worden dat kuddegedrag voortkomt uit onintelligente mensen. Dat geldt voor religie net als voor voetbalvandalisme.
Dat was me niet duidelijk.
Zoals ik zei, ik weet niet waarom het nou juist bij voetbal is ontwikkeld. Misschien omdat het de meest populaire sport is vanaf het begin, misschien niet.
Waarom zou het dat verklaren waarom je het in andere landen wel bij andere sporten ziet? Naast het voetbal?
En waarom vergelijk je voetbalvandalisme nu opeens met religie in plaats van voetbal op zichzelf? Ook in andere sporten heb je supporters, groepsgedrag, voorgangers, etc. Alleen is er (veel) meer geweld bij het voetbal dan bij andere sporten, maar dat zegt toch niks over die andere sporten zoals jij ze benadert in bovenstaand verhaal? Ook supporters in andere sporten voldoen aan bovenstaand verhaal besef ik nu (pas).
Retesterk punt. Ik moet even nadenken
@13:
Vandaar mijn vermoeden dat het MEER te maken heeft met groepsgrootte. Je zult mij niet horen zeggen dat groepsgrootte de enige factor is. Wat betreft formule 1: Het betreft hier een sport die slechts een beperkt aantal wedstrijden kent, die verspreid zijn over de hele wereld. Het is zodoende moeilijker voor groepen om een soort rivaliteit te kweken, die wordt gevoed door wekelijkse samenkomsten en wedstrijduitslagen. Zodoende wordt een nederlaag van pak weg ferrari een stuk minder opgevat als een persoonlijke nederlaag. De behoefte om je ‘groep te verdedigen’ is dan ook een stuk kleiner.
Wat betreft hockey: kleinere groepen (al lijkt me in het geval van hockey dat opleidingsniveau inderdaad ook mee speelt).
Ik zie het wel Erik.
Misschien hebben we dat wel nodig. Iedereen heeft ten slotte wel meer of mindere mate van geldingsdrang. En waarom dat dan niet samen uiten? Hoe debiel dat dan ook is in sommige gevallen.
En voor figuren als ik, die topsport nog niet bijna aankunnen, is het langs de lijn staan van een voetbalwedstrijd en je identificeren met mensen die er feitelijk alleen voor de centen staan (oké, in sommige gevallen voor de hobby, maar in elk geval niet voor jou).
http://www.nu.nl/sport/2164552/hooligans-verstoren-australian-open.html
Dus ook bij het tennis, al wel een aantal jaren. Ik vermoed voornamelijk aangewakkerd door nationalisme (Serven vs. Kroaten vs. Bosniërs), maar toch, hetzelfde groepsgedrag.
inderdaad, groepsgedrag van een groep klierende bavianen…
hiermee is nog 1 bewijs van de evolutie geleverd.