Religie en geweld: Geen krachtmeting tussen profeten.
Jan 8th, 2010 by Erik
Een opvallend aanwezige factor in zaken van evident religieus geïnspireerd geweld is hoezeer de pers doorgaans haar best doet om het vooral niet over religieuze motivaties te hebben.
We zagen het in 1991 in Joegoslavië, waar onder andere de moslims en de katholieken in elkanders religie een uitstekend onderscheidend kenmerk vonden om elkander een ‘etnisch’ label mee te geven. Ook in de slachtpartij tussen de Hutu’s en Tutsi’s in Rwanda heeft het feit dat de Rooms Katholieke kerk in de jaren vijftig het standpunt innam dat de Tutsi’s inderdaad superieur waren aan de Hutu’s een niet te verwaarlozen rol gespeeld – Daarom gingen ook de ‘gematigde Hutu’s aan het mes’.
In onze wereldgeschiedenis overtreft het aantal voorbeelden inzake religieuze motivaties de ruimte die ik er aan wil besteden. Toch moet duidelijk gezegd worden dat de rol van religie in geschillen en oorlog niet altijd even voor de hand liggend is. Het is te eenvoudig en simpelweg onjuist om te stellen dat het altijd religie A is die de wapens opneemt tegen religie B (of andersom) vanwege religieuze onenigheid. De rol van religie is veel subtieler dan een krachtmeting tussen profeten.
Laat ik een ander recent, maar duidelijk, voorbeeld noemen. In Egypte zijn deze week zes christenen doodgeschoten. De reden is officieel nog onbekend, maar er is sterke aanleiding om te denken dat het voorval verband zou houden met de verkrachting van een 12-jarig islamitisch meisje door een Koptische man – schrijf ik, terwijl de rillingen al over mijn rug lopen een meisje van 12 islamitisch te moeten noemen.
Waarom zou een groep mensen begrijpelijke wraakgevoelens – wij zijn immers nog steeds emotionele primaten- en woede willen koelen op leden van een concurrerende religie? Het mag, gezien de plaats van de moord, namelijk geen toeval genoemd worden dat alle overledenen christenen waren. Waarom toch de christenen? Het antwoord is zo duidelijk als de paus katholiek is.
De verkrachter was een christen. Het slachtoffer een moslima. En aangezien religie, net als ras, een aansprekend middel blijkt te zijn op basis waarvan mensen onderscheid kunnen maken tussen ‘goede mensen’ en ‘slechte mensen’, ligt het voor de hand wraak te nemen op leden van hetzelfde ras of geloof. In dit geval: christenen.
Religie is niet alleen maar een aanstichter van simpel geweld waarin de winnende partij de beste god heeft. Dat is te simpel geredeneerd. Religie is een katalysator. Zonder religie in het spel zouden er slechts goede en slechte mensen zijn. Met religie zijn er ‘goede mensen van jouw soort’ en ‘slechte mensen van een ander soort’. Jouw mensen hebben jouw god aan hun kant. Die andere mensen een afgod. En te midden van al deze ‘rechtvaardigingen’ voor geweld, verandert de religie nooit van vorm, klaar om haar volgende slachtoffer te maken.
Religie verschaft etiketten met welke mensen op eenvoudige wijze in staat zijn om een onderscheid te maken tussen goed en slecht. Als een lid van jouw religie iets wordt aangedaan, ondanks het feit dat het niets met religie te maken heeft, dan is de andere religie de schuldige en maakt het derhalve niet uit wie je terug pakt. Kinderen krijgen dit al vroeg aangeleerd zodra ze naar de school van de religieuze overtuiging van hun ouders gestuurd worden. Je hoeft ze niet te leren dat de ander slecht is. Ze te leren dat zij goed zijn is voldoende.
Er is ook een ander opmerkelijk fenomeen waarneembaar in de pers en politiek: Zodra er een religie in brede zin gekoppeld kan worden aan een etnische groep, dan is er ofwel in de hoofden der intellectueel minderbedeelden direct sprake van religieus terreur (zie Wilders en zijn rabiate haat jegens alles dat Marokkaans en/of moslim is), of, andersom, sprake van racisme zodra de religie ter discussie gesteld wordt.
En dit geldt niet alleen voor tegenstanders van religie of etniciteit. Ook intern lijkt het een bijzonder doel te dienen. Moslims spreken elkaar zonder uitzondering aan met ‘broeder’ of ‘zuster’, een term die aan een niet-moslim niet besteed wordt. Tevens staat de islam erom bekend vele bekeerlingen te hebben die zich vereenzelvigen met de herkomst van de koran door een Arabische naam aan te nemen. Sterker nog; de koran is eigenlijk alleen de koran als zij in het Arabisch gelezen wordt.
Religie verschaft identiteit, zegt men wel eens. Dit is niet waar. Religie verschaft groepsidentiteit. En groepsidentiteit is voor veel mensen veel belangrijker (en gevaarlijker) dan identiteit. Groepsidentiteit geeft je een gevoel van thuishoren. Een groepsgevoel dat bevestigd wordt door je van je persoonlijkheid en soms zelfs je door je ouders gegeven naam te ontdoen. Wat dat betreft valt er wat te zeggen voor het door diezelfde Wilders benoemde fascistisch element in menige religie.
Mocht u mij dus ooit nog horen beweren dat religie gevaarlijk is, beseft u dan dat ik niet bedoel dat simpele zielen als Arie Slob, Ed Anker of André Rouvoet in staat zouden zijn om alle atheïsten persoonlijk de nek om te draaien. Dan bedoel ik ook niet dat Bas van der Vlies of Kees van der Staaij de wil -en euvele moed- zouden hebben om een moslim te radbraken wegens het aanbidden van de verkeerde god.
Ik bedoel dan dat religie de lijder de indruk geeft dat de wereldbevolking onder te verdelen is in ‘wij’ en ‘zij’ op een manier die alle ander groepsverdelingen ondergeschikt maakt. Waarbij ‘wij’ de mensen zijn van het grote gelijk met de enige echt god aan onze zijde en ‘zij’ een homogene groep is die gezamenlijk schreeuwt van de pijn wanneer er één individu uit haar midden gerukt wordt.
Om je tegenstander te raken hoef je als gelovige alleen maar ‘iemand van zijn soort’ uit te zoeken. Jouw god zal daar geen traan om laten. Ze kwamen toch wel in de hel, de stakkers. Sterker nog: ze zouden blij moeten zijn dat ze nog de kans gekregen hebben zich te bekeren of hun zondige gedrag af te zweren.
)
‘er is sterke aanleiding om te denken dat het voorval verband zou houden met de verkrachting van een 12-jarig [...] meisje door een [...] man’
Is het in deze zaak niet simpeler religie juist buiten beschouwing te laten en het gewoon als misselijkmakende pedofilie te beschouwen? De afschuw op deze incidenten is immers ook in meer beschaafde landen nog altijd heftig (‘emotionele primaten’ als we zijn). Zie bij voorbeeld de recente ophef over de Bossche zwemleraar (ik kan zo snel niet op zijn naam komen) en de burgemeester van Eindhoven die een (veroordeelde?) pedofiel uit de stad wilde weren.
Verder heb je gelijk als je stelt dat religie een handig etiket is om het onderscheid tussen wij/zij, ingroup/outgroup te maken. Naar mijn bescheiden inzicht is alleen het cruciale punt dat de aandacht zoals deze website aan de absurditeit van godsdienst schenkt eigenlijk teveel eer is. Atheïsme blijft toch een vorm van theologie. Misschien een leuk discussiepunt voor op de vernieuwde site?!
@1
Ik snap eerlijk niet hoe jij die eerste opmerking kan maken! Natuurlijk kan je voor het gemak de religie buiten beschouwing laten maar de vergeldings acties die volgden waren daar toch echt wel op gebaseerd. Religie sleept zichzelf er met de haren bij, daar hoeven wij niet veel moeite voor te doen.
Dat het een diep triest geval is van pedofilie is duidelijk, de religieuze nasleep maakt het alleen nóg triester. Waarom zouden we daar niet op mogern wijzen?
Het tweede deel van je comment snap ik nog minder.
Het is een cruciaal punt dat wij teveel aandacht aan de absurditeit van religie geven!?!? Dat lijkt me nou net het hele punt aangezien dit bij teveel mensen blijkbaar nog niet doorgedrongen is. Elk voorbeeld kan sterken in een duidelijke voorstelling van hoe de invloed van religie is.
En atheïsme een theologie? Leg uit….
Nou, pedofilie… Niet iedere man die een meisje verkracht is direct iemand die zich altijd aangetrokken voelt tot kleine meisjes… Verkrachting van volwassen vrouwen is ook strikt genomen geen daad van heteroseksualiteit. Maar goed, los daarvan: Ja. De verkrachting hoeft niets met religie te maken te hebben. Het gaat mij om de vergelding. Een vergelding tegen mensen met hetzelfde geloof als de dader, die er zelf niets mee te maken hadden.
Ik vind dit een beetje raar punt. Over iets berichten of ergens over schrijven is aandacht geven en daar zou iets mis mee zijn? Alsof ik bijdraag aan iets slechts door het aandacht te geven…
Atheïsme is agnosticisme met een mening. Niet meer en niet minder. Een idee theologie noemen klinkt geinig, maar ik wil het je wel eens zien onderbouwen.
Het gaat inderdaad niet om de misdaad, maar de reactie daarop.
Voor de “medegelovigen” van de dader is er geen ontsnappen mogelijk; Je hebt zijn geloof, dus bent ” medeschuldig”
In Noord-Ierland krijgt iemand die zich bekend maakt als atheïst te horen; “Ja, maar ben je een katholieke of een protestantse atheist?”
Ze willen weten bij wie je dekking zoekt als de kogels in het rond vliegen. Dus afstand nemen van het conflict is met dank aan de Heer ook niet mogelijk
@3 Erik
Hoei, dat klinkt wel heel erg The-Secret-New-Agerig… wat je aandacht geeft, groeit, jeweettog
@5: Kijk, ik krijg uitslag van religie, maar the secret en new age bezorgen me pas echt een woedeaanval
@6 Erik
Schei uit alsjeblieft.
Een of andere ‘levenskunst’-goeroe heeft het inmiddels voor elkaar dat een dierbare vriendin – voorheen een lekkere nuchtere meid – en ik vreselijk uit elkaar aan het groeien zijn. Godverdomme.
Zelfs onder niet-religieuzen blijkt het wij en zij gevoel te bestaan gezien de opmerking van Agnost over zijn opvatting dat atheïsme toch een vorm van theologie blijft. Daarmee lijkt mij dat je je wil onderscheiden met een opmerking die eigenlijk verder helemaal niet relevant is voor de discussie maar toch maar even gemaakt is . Fijne onbedoelde illustratie van het probleem dat in dit topic geschetst wordt .
Ik denk trouwens dat we binnen in onze cultuur van pedofilie spreken maar in Egypte is dat niet zo aan de orde ,als een vrouw geslachtsrijp is dan is ze dat. En sommig twaalfjarigen zijn dat, daarbij is verkrachting meestal geen seksueel vergrijp maar gewoon ordinair machtsvertoon, een geweldsmisdrijf dus . Maar voor moslims is het ook de manier om vrouwen van hun eer te beroven ,dat moet die christen (kopt) zeker geweten hebben ,ingekopt als het ware . Eerverlies, of eerroof al dan of niet geïnduceerd door religieuze gevoelens is ook een cultureel verschijnsel, de vergelding die daar opvolgt moet die gelovige van het andere geloof ook beseft hebben .Dus waarschijnlijk zat er meer achter dan alleen maar een verkrachting of pedofiele neiging (zoals wij Nederlanders dat zouden interpreteren).
Terug on topic: valt het jullie ook op dat ‘wij’ atheïsten ook steeds meer in dat akelige wij-tegen-zij-spelletje worden betrokken?
In de allereerste litanie die ik van deze meneer over me heen kreeg, nadat ik iets op zijn kanaal had geschreven, ging hij meteen tekeer van “jullie dit en jullie dat”. Terwijl hij helemaal niks van me afweet. Ik bedoel maar.
De kunst en de uitdaging voor ‘ons’ is om ons daar niet in te laten meetrekken. Blijf opletten, zou ik willen zeggen, dat je je niet in een hokje laat douwen. Je bent wie je bent.
Het enige waarin ‘wij’ werkelijk overeenkomen, is dat we niet in iets bovennatuurlijks geloven.
@9 Dat “wij en zij” is inderdaad een groot probleem. Je wordt gelijk gelabeld. Maar ik denk dat er maar weinig zijn die dat niet doen. Ik vindt het zelf ook moeilijk om niet te labelen. Er zijn zaken waarvan ik een ziekelijk gevoel van afkeer van krijg. Zeker als het om geweld gaat. Maar de discussie met ” thewaytruthandlife” is niet interessant (hoe verleidelijk dan ook) wat je zelf al aangaf. Het is net zo onwaarschijnlijk dat jij tot de conclusie komt dat jij creationist wordt in tegenstelling dat hij atheïst wordt. Bekeren is niet iets wat voor atheïsten is weggelegd. De winst zit meer in het verspreiden van wetenschappelijke kennis.
Het enigste waar ik bij “thewaytruthandlife” nieuwsgierig naar ben is wat voor lectuur er tevoorschijn komt als dat witte lakentje naar beneden valt.
Toch grappig te zien hoe iedereen zijn “gelijk” wil halen…..
als ik het nu goed begrijp zijn atheïsten wetenschappers of wetenschappers atheïsten?
Zou er ook een wij/zij gevoel kunnen zijn tussen atheïsten en wetenschappers?
@11
Nee, je begrijpt het niet goed. Er zijn atheïstische wetenschappers, maar “atheïsten zijn wetenschappers en wetenschappers zijn atheïsten” slaat (natuurlijk) nergens op.
Op basis van een verkeerde aanname kun je niet discussiëren.
Dus maak even duidelijk wat je punt is, alsjeblieft.