Psychiater Herman van Praag: atheïsme is een afwijking
Feb 5th, 2010 by Erik
Dat atheïsme afwijkt van de heersende norm is een inzicht waar wij geen van allen een psychiater voor nodig hebben dunkt me. Bijna dagelijks moet ik de simpele zielen van me afslaan die menen dat de zoveelste herhaling van een drogreden mij wel even zal doen overtuigen van de waarheid van hun geloof of zelfs het bestaan van hun god.
Dat ons ongeloof echter niet alleen buiten de norm valt maar ook een psychiatrische afwijking is, lijkt mij een claim waar wetenschappelijk bewijs voor gevraagd mag worden. Zeker wanneer deze uitspraken gedaan worden door een emeritus hoogleraar psychiatrie. Dit bewijs valt ongetwijfeld te lezen in het interview dat Herman van Praag in het ‘opinieblad voor geloof en samenleving’ VolZin gegeven heeft.
Helaas is het online echter niet in zijn geheel voor handen – om maar niet te zeggen; geheel niet. En daarom moeten we het (zoals gebruikelijk) maar doen met een aantal ‘oneliners’ uit verschillende bronnen. Waarvan hier de eerste.
Ik heb atheisme vergeleken met ongevoeligheid voor esthetische ervaringen en prikkels. Als iemand zegt ‘Schilderijen zeggen me niets’ of ‘Literatuur en muziek doen me weinig’, dan ontbreekt daar iets dat het leven rijker en interessanter maakt. Datzelfde vind ik van religieuze onontvankelijkheid. Als iemand niets met religie heeft, dan ontbreekt er een dimensie. De meeste mensen zijn wel ontvankelijk. En ik vind het dan ook een tekort, een deficiëntie.
Als je niet open staat voor het aannemen van zaken die volslagen onbewijsbaar zijn, zo claimt deze als intellectueel afgeschilderde minkukel, dan mag men als ‘wetenschapper’ rustig concluderen dat er iets met je mis is. Net als wanneer je geen waardering kunt opbrengen voor schilderkunst of literatuur en muziek. Dat een schilderij, een boek of een partituur daadwerkelijk bestaat, lijkt Van Praag niet te deren. Net zo min als allen door ieder waarneembaar zijn, mits u natuurlijk niets aan oren en ogen mankeert.
Want hier, dat snapt een kleuter nog, gaat zijn vergelijking natuurlijk direct de spreekwoordelijke mist in. Muziek bestaat, kleuren bestaan en taal bestaat. Dat een waarnemer er geen emotionele reactie bij voelt is irrelevant voor de vergelijking. Het goddelijke immers, is niet aangetoond te bestaan. Derhalve is het niet alleen niet vreemd dat mensen geen emotionele reactie vertonen op het veronderstelde goddelijke, maar zelfs bijzonder arrogant te claimen dat een gebrek aan deze reactie aan de ongelovige mens zou liggen. Deze vergelijking veronderstelt namelijk het onbetwiste bestaan van het goddelijke, net zoals het schilderij voor ieder zichtbaar is.
Daarnaast valt op te merken dat de emeritus hoogleraar psychiatrie een andere redeneerfout maakt. Hij veronderstelt dat de emotionele ervaring van het religieuze alleen kan plaatsvinden in combinatie met het (h)erkennen van het goddelijke. Deze ‘wetenschapper’ is klaarblijkelijk niet bekend met het enorme gevoel van ontzag dat een atheïst kan ervaren wanneer hij het onmetelijke universum probeert te beschouwen en te begrijpen.
Het lijkt mij, als psychiater van de koude grond, derhalve oneindig aannemelijker dat het lieden als Van Praag zijn die op een moment van diepe bezinning tot de conclusie zullen moeten komen dat er iets grondig met ze mis is. Het gevoel dat het eigen bestaan zo onwaarschijnlijk is dat men er bijkans gek van kan worden wanneer men het probeert te beredeneren mag men omschrijven als een religieuze ervaring als men dat wil. Maar men moet niet de gebruikelijke religieuze arrogantie tonen door te claimen dat deze religiositeit alleen des gelovigen is en derhalve alleen verklaard kan worden met het poneren van een onbewijsbare en onwaarschijnlijke schepper. Het is niet alleen intellectueel oneerlijk en arrogant, maar ook oerdom.
Tegelijkertijd probeert Van Praag zich, zoals alle gelovigen, te distantiëren van de ‘nut-cases’. Tot dit doel probeert hij orthodox geloof in de positie van ongezond geloof te manoeuvreren en claimt hij dat de profeten uit de bijbel natuurlijk “vreemde figuren zijn geweest”:
Neem de profeten uit de Bijbel, die literair en sociaal een buitengewoon belangrijke boodschap hebben. Dat zijn vreemde figuren geweest. Ze hoorden stemmen, dachten dat God tot ze sprak – ze zouden nu als abnormaal worden beschouwd. Ik noem ze bóvennormaal, omdat ze qua inhoud en vorm iets hebben bijgedragen van onsterfelijke waarde.
Opvallend voor iedere aandachtige lezer is dat deze psychiater de lieden die stemmen hoorden en dachten dat god tegen ze sprak als ‘geestelijk gezonder’ inschat dan die vermaledijde atheïsten. Wij zijn de mensen met een afwijking, zo claimt hij, terwijl de profeten slechts bovennormaal waren.
De vraag is dan ook niet meer of deze man serieus genomen hoeft te worden, of hoezeer. Iedere psychiater die meent dat iemand die de stem van god zegt te horen ‘normaler’ is dan iemand die zegt “ik geloof niet wat jij gelooft omdat je geen flard bewijs hebt”, zou zich onmiddellijk ter grondige mentale inspectie moeten aanbieden aan een kundiger collega in zijn vakgebied.
Ben benieuwd naar de bijtelling.
“Als iemand niets met racisme heeft, dan ontbreekt er een dimensie. De meeste mensen zijn wel ontvankelijk. En ik vind het dan ook een tekort, een deficiëntie.”
En zo weet ik nog wel een paar deficiënties. Zo ken ik mensen die ongevoelig zijn voor voetbal, aardbeienijs of de heteroseksuele liefde. Ongelogen.
Ook vreemd: wél een emotionele reactie vertonen op het “verondersteld goddelijke”, maar tóch niet in het bestaan ervan geloven. Wat is uw verklaring, meneer Van Praag?
Wedden dat Van Praag een “ongevoeligheid voor esthetische ervaringen en prikkels” tentoonspreidt als het gaat over Shiva, Thor, Tonatiuh of Freya?
Helaas is hij niet de enige intellectueel met deze afwijking (ik noem Cees Dekker). Wat ik erg kwalijk vind, is dat hij atheïsten diskwalificeert. Religie is een relict van de tijd toen wij nog jagers/verzamelaars waren en houvast nodighadden. Over een jaar of 1000, als homo sapiens dan tenminste nog bestaat, zal het wel afgelopen zijn met religie.
@1: Inderdaad, wat betreft je laatste opmerking. Eigenlijk heeft hij het over agnosten
Ik word namelijk wel degelijk bloedlink van claims over god.
Domme en botte uitspraken. Ben wel erg benieuwd naar het stuk wat hij geschreven heeft. Uiteraard in digitale versie, dan kun je wat woorden vervangen wat het reflecteren van dingen makkelijker maakt.
Voorbeeld van vervangende woordjes:
Religie = Porno
Profeten = criminelen
Bijbel = playboy
God = ….
etc.
Pas maar toe op diverse stukken zoals het stukje :
[quote]Als iemand niets met porno heeft, dan ontbreekt er een dimensie. De meeste mensen zijn wel ontvankelijk. En ik vind het dan ook een tekort, een deficiëntie.[/quote]
Dan klinkt het toch wel heel anders maar dan kun je er wel omlachen.
Chips maria was me voor!
Heeft de goede man een therapie voor atheisten ontwikkeld? medicatie? Of wacht ons simpelweg de dwangbuis? Maar nee: nóg dodelijker: hij probeert BEGRIP te kweken voor atheïsten.
Hoe moet ik dit lezen. Creatief met wolkenkrabbers, of creatief met abortus-artsen, creatief met homosexuelen, vrouwen of kinderen. Creatief met slaven. Kortom het christelijke knutselen met andere opvattingen. Maar mijnheer van Praag. U zult toch moeten beamen dat irrationele trekjes waarbij volwassenen een gesublimeerde vaderfiguur voor zichzelf creeren. Duidt op een zekere onvolwassenheid. En vervolgens ook nog allerlei eigenschappen voor deze entiteit verzinnen en hun hele bestaan gaan inrichten om deze gedachte in stand te houden. Nogal vreemd overkomt. De psychopathologie van religieuze mensen. Freud had het al snel door.
Och ja, dan moet je altijd maar weer teleurgesteld constateren dat geneeskunde een beroepsopleiding is. Niet iedereen in die richting krijgt de “wetenschappelijke schwung” mee.
De beste man is misschien toch, zoals ook de bijbel, net iets over de houdbaarheidsdatum heen?
http://www.positief-atheisme.nl/atheisten/rvu_televisie/god_bestaat_niet_-_2.html
Maar gelukkig denkt niet iedereen hetzelfde over dit onderwerp. Herman van Praag heeft een vakgenoot die de nuance terugbrengt in het verhaal. Religie en gevoel voor esthetiek. Laat ik voorop stellen dat ik graag architectuur bestudeer. Kerkgebouwen kunnen mij ook treffen vwb vormgeving. Maar moet ik nu ook het hele canon meenemen om niet geconfronteerd te worden met het gevalletje: “U hebt een aandoening”. Maar gelukkig beaamt van Praag ook dat profeten geloofden in hun eigen wanen. Jezus was ook nogal megalomaan. Althans de niet-ooggetuigen deden hun best om hem te classificeren volgens dsm-4/5.
Van Praag zegt het zelf: ,,Ik voel niet altijd de behoefte om met beide benen op de grond te staan”. En geeft zichzelf daarna een vrijbrief om er lekker op los te fantaseren: ,,Als je alles zet op de kaart van materie, wetenschappelijkheid en rationaliteit, mis je het wezenlijke”. Hij is ook bereid om harde feiten zoals evolutie opzij te schuiven door creationisme en ID te steunen. Ach ja, psychiatrie duidelijk geen echte wetenschap. Hier is een interview met hem:
http://www.cvkoers.nl/artikelen/hersenen_als_stroomgenerator.php?code=CV4a8561ff3ecbb55a61080d18334e7091d3035529bea
@zielkoper. Dank voor deze simpele handreiking. Van Praag. Jammer dat de naam van de grote voorzitter vann het HV, en wegbereider van het Nederlands en internationaal georganiseerd humanisme. Jaap van Praag, zo bezoedeld wordt. maar ja, dat werd het al eerder door zo’n rare paragnost.
@Patrick: interessant artikel. Hij fantaseert er lekker op los. Eigenlijk mis ik diepgang. Hij gaat naar links; hij buigt naar rechts maar nergens komt er echt duidelijkheid. Hij heeft het over brein en geest. Hij koppelt ze los van elkaar. Maar op welke gronden en waar. Wat verstaat hij onder geest. Kan één van de mensen die nota bene aan de wortels van de biologische kant van de psychologie. Niet even een goed verhaal neerzetten over neurotransmitters. Waarbij hij bewustzijn definieert naar huidige inzichten. En zich vastgrijpt aan objectieve kenmerken. Nee, dhr van Praag duikt in een subjectieve ronde van veronderstellingen die neigen naar homunculus.
Als Herman van Praag gelijk had, zou hij de eer hebben een geestelijke afwijking ontdekt te hebben die een korrelatie lijkt te vertonen met opleidingsniveau. Hoeven zijn nazaten alleen nog maar de causatie aan te tonen.
Eén ding moet ik wel erkennen in zijn globale gedachtengang: het is een dunne lijn tussen gek en geniaal. Vincent van Gogh, Salvador Dali, Edgar Allan Poe waren allemaal in hun artistieke uitingen min of meer beinvloed door een geestelijke aandoening. De kunst voor psychiaters is om de potentieel schadelijke er op tijd uit te ziften en in een inrichting te plaatsen voor ze een godsdienst stichten.
In de psychiatrie is tegenwoordig bijna alles een “afwijking” te noemen. Dit omdat ieder individu afwijkt van een ander op bepaalde vlakken en overeenkomt op bepaalde vlakken met die ander.
Maar wat is nou daadwerkelijk een afwijking? Wanneer de “kudde” (of in de volksmond massa) bepaalde normen en waarden -ethiek- hanteert aan de hand van een boek uit de bronstijd. Een boek dat een bundeling is van pre-historische (en fictieve) verhalen van nomadenstammen uit het Midden Oosten dat vele malen vertaald en her-vertaald is; soms is er wat toegevoegd, soms wat weggehaald (oftewel: verbeterd). Wanneer het grootste gedeelte die ethiek hanteert, dan is de minderheid gelijk een afwijkende groep. Is een afwijkende groep gelijk aan een groep met een afwijking?
Over een paar decennia is het christendom (hopenlijk) van minder grote invloed in onze maatschappij, dan is volgens meneer Van Praag van mening dat theïsme weer een afwijking is. Zoals eerder genoemd door Maria (@1), je kunt van alles invullen op die leuke regel:
“Als iemand niets met [........] heeft, dan ontbreekt er een dimensie. De meeste mensen zijn wel ontvankelijk. En ik vind het dan ook een tekort, een deficiëntie.“
bij mij ontbreekt de dimensie van goedelovigheid en domheid op basis waarvan anderen zich wel laten misleiden tot een geloof.
Ik zal me direct laten behandelen ….ik denk aan een brooddieet
Ach, geloof is toch een gift die wij mensen van de Here krijgen gegeven?
Als de Here ons die gift niet gunt, dan moet hij zijn aanhangers niet laten zeuren dat er bij ons ongelovigen iets mis is.
@17:
een gift? Ik zou het liever een gif noemen!
18
Dat maakt niet uit.
Het gaat erom dat ze niet over ons moeten zeuren, maar bij hun eigen god te rade moeten gaan.
Als psycholoog kan ik mijzelf alleen maar distantieren van deze beweringen. Eerder het omgekeerde is waar, maar dit heb ik al eerder verkondigd (eg. delusies).
@ 15
De psychiatrie heeft wortels in de medische wereld en hanteert voornamelijk een biologische benadering (eg. hersenonderzoek, en laesies hierin). De afwijkingen waar jij het over hebt vallen eerder onder de edele wetenschap sociologie.
Als ‘het niet geloven in een god of niet gevoelig zijn van prikkels hiervoor’ een geestelijke afwijking is en we gaan aannemen dat deze aangeboren is. Dan klinkt dit erg vaag ik combinatie met een vaak gehoorde uitspraak van gelovigen bij aangeboren afwijkingen ‘god heeft het zo gewild’.
Dit zou raar zijn want god wil dat wij in god geloven maar vervolgens geeft hij/zij/het ons een afwijking waardoor we dat niet of moeilijk kunnen? Vervolgens worden atheïsten gestraft voor het niet geloven. Mooi figuur is dat zeg…
Het zou trouwens best kunnen dat het niet geloven in een god een geestelijke afwijking is. Maar is dit dan positief of negatief?
@22;
Ik zou stellen dat theïsme een “afwijking” is, alhoewel ik dit niet het meest geschikte woord vind; maar dat terzijde.
Even wat psychologie op de vroege avond. Peuters en kleuters zitten in een fase dat het preoperationele denken heet. Deze fase wordt ook wel aangeduid als het “voorlogische denken”. Omdat de werkelijkheid vaak nog te complex is voor deze jonge kinderen om te begrijpen, wordt het denken aangevuld met fantasie en magie. De redenatie van kinderen en de manier waarop zij causale verbanden leggen is daarom fascinerend en soms ronduit hilarisch. De logica van kinderen is meestal simplistisch, maar soms ook erg complex. Daarnaast is het moeilijk om kinderen op deze leeftijd bepaalde zaken uit te leggen, omdat zij alleen hun eigen niveau van logica kunnen begrijpen.
Dit zie je ook terug bij (de meeste) theïsten. Omdat zij moeite hebben met de werkelijkheid, vullen ze deze aan met fantasie en magie en creëren zo hun eigen concept van de werkelijkheid. En omdat zij de werkelijkheid zien vanuit hun eigen, door dogma’s vervuilde logica, begrijpen zij anderen niet, die niet deze concept van de werkelijkheid delen. Ongevoelig voor alles wat hun magische en fantasierijke concept van de werkelijkheid zou kunnen schaden. Onontvankelijk voor rationeel denken en logisch redeneren. Vandaar dat ik theïsme niet een afwijking noem, maar een achterstand in rationeel denken. Door indoctrinatie zijn zij niet uit deze fase gegroeid, hun denken vervuild met dogma’s die zij –op hun beurt- weer proberen te indoctrineren in hun kinderen.
Religie is voor mij zeker DOEN over dingen die niet zeker ZIJN. Tegelijkertijd zie ik niet in waarom ik daarom geen respect zou hebben voor mensen die gelovig zijn, of erger nog: zoals van Praag spreken van een ‘afwijking’, of een ‘gebrek’.
Maar hoe moet ik dan in ’s hemelsnaam (jawel) verklaren dat ik als agnost verzot ben op Italiaanse opera, terwijl ik met veel liefde gedichten lees van Ida Gerhardt, Rainer Maria Rilke, Vasalis, Stéphane Mallarmé, Paul Valéry, Georges Rodenbach, Emile Verhaeren, Kavafis en Marguérite Yourcenar? Bovendien ben ik afgestudeerd in de kerkelijke bouwkunde van de Middeleeuwen, note bene de glorietijd van het katholieke geloof. Zou ik die kerkelijke kunst niet kunnen doorgronden zonder een diep geloof in God, wat moet ik dan met al die eminente kenners van de tempels uit de Griekse en Romeinse Oudheid die niet in Zeus noch in Jupiter geloven?
Kortom: ik besef best wat van Praag met zijn gemis bedoelt, maar dat neemt niet weg dat zijn redenering onzin is. Een mens mist pas iets als hij geen respect en begrip kan opbrengen voor iemand die op essentiële punten er een geheel andere visie op nahoudt. En dat het groepsgeloof wat dit betreft allesbehalve een veilige haven is, bewijzen de brandstapels, de stenigingen en de zelfmoordbommen uit heden en verleden.
Overigens: de kop boven deze site: God voor de dommen – getuigt dat ook niet aardig van een gemis?
Gelukkig heeft de heer Van Praag nog wel het fatsoen door dit soort stellingen dankzij de worden “ik vind” neer te zetten als zijn persoonlijke mening en daarmee meteen te diskwalificeren als wetenschappelijke uitspraak.
Overigens zou ik het in het geheel niet erg vinden wanneer blijkt dat atheisme inderdaad een psychiatrische afwijking is ten opzichte van de (gelovige) normen in die zin dat er de aanwezigheid van een hogere vorm van intelligentie voor nodig is.
Ik moest bij het lezen van dit artikel weer even aan Van Praag denken:
Mooi dat gekissebis over of atheisme of geloof in god een afwijking zou zijn. Noch geloof, noch ongeloof, noch wetenschap heeft iets te maken met waarheid. Waarheid bestaat niet en ook die medische afwijking als boven genoemd is een illusie. Kortom geloof maar, of geloof niet: het maakt niets uit. We kunnen de wereld niet kennen en we kunnen de wereld niet ontkennen. Elk geloof is bijgeloof.
De vraag is kun je sterven met niet weten?
Zo ja: dat is pas wijsheid.
Re: 27
Holy shit, we hebben te maken met ‘deepities’!
@René: Ha! Dank voor deze nuttige term! Nu nog een leuke vertaling.
@Jakob: ehm, uh, tja. Sterkte er maar mee.
@29 Misschien zou je het kunnen vertalen als betekenisloze verbeelding of verbeeldingsvolle betekenisloosheid
Het gaat wel heel erg diep ,heavy en te waauw ,weet je wel .Peace !!!
Doet me heel erg aan dit denken http://www.freewebs.com/sofenpraat/