Voetbal en de evolutietheorie
Apr 4th, 2010 by Erik
Een veelvuldig gebruikt argument tegen evolutie berust op het fenomeen kans. Is het niet dat men zich niet kan voorstellen dat “zoveel toeval heeft moeten plaatsvinden” als voorwaarde voor ons bestaan – maar vergeet u ook de andere dieren niet die het net zo lang of zelfs miljoenen jaren langer als wij hebben weten uit te zingen! – , dan is het wel dat men niet lijkt te weten dat natuurlijke selectie vrijwel niets met kans te maken heeft, maar met kwaliteit. Kwaliteit die besloten ligt in de genen en niet in het individu.
Neemt u eens een voetbalcompetitie in gedachten. Laten we voor de overzichtelijkheid stellen dat er acht teams meedoen. Wij verplaatsen ons naar een tijdstip aan het einde van onze denkbeeldige competitie, waarin we de winnaar een gouden schaal in ontvangst zien nemen en stellen onszelf de volgende vraag: “Wat was de kans dat ‘Team D’ zou winnen?
Ieder die stelt dat die kans gelijk zou zijn aan één achtste zit er behoorlijk naast. Natuurlijk; er deden acht teams mee en er kon slechts één winnaar zijn, maar voetballen is niet hetzelfde als willekeurig een winnaar trekken. Voetbal is een kwestie van tactiek, talent, kwaliteit, oefenen, coachen en geluk. Het selectiemechanisme dat van toepassing is stelt de beste teams in staat te winnen. Die teams die “één doelpunt meer maken dan hun tegenstander” zijn de teams die meer kans maken op de uiteindelijke overwinning. Elk voordeel dat een team heeft om meer te scoren dan zijn directe tegenstander geeft het direct meer kans om de eindoverwinning binnen te slepen. De daadwerkelijke kansen van de acht deelnemende teams berusten daarom niet alleen op toeval, maar op kwaliteit. Ieder team heeft in basis evenveel kans om te winnen, maar de mate waarin het superieur is in tactiek, talent en coaching zorgt ervoor dat het per wedstrijd meer kans maakt om te winnen dan een ander team dat minder beroep kan doen op deze eigenschappen.
Dit is wat je, kort door de bocht, kunt betitelen als evolutie door natuurlijke selectie. Het hebben van talent om een keeper te passeren kan een kwestie van toeval genoemd worden, maar dat men meer kans maakt de competitie te winnen naarmate men meer talent in het team heeft, is geen toeval meer. Hetzelfde geldt voor tactisch inzicht. Ieder team kan erop getraind worden, maar sommige teams zullen meer spelers bezitten met aanleg ervoor dan anderen. Deze teams zullen een voordeel bezitten in het spelen van de benodigde wedstrijden. De eindoverwinning hangt niet alleen af van het broodnodige toeval – dat in essentie bij alle teams van gelijke aard is en derhalve weggestreept kan worden uit de vergelijking -, maar van de mate van aanpassing van de individuen aan de regels van het spel.
Vergeet hierbij ook niet dat het niet alleen om scoren gaat. Sommige individuen zijn beter toegerust om aanvallen van de tegenstander te anticiperen. Deze ‘geboren verdedigers’ zorgen niet direct voor een voordeel, maar zorgen er wel degelijk voor dat de aanvallers minder ballen in het doel van de tegenstander hoeven te trappen! Sommige voordelen zijn niet direct verbonden aan de selectiecriteria van de competitie, maar stellen anderen simpelweg in staat eenvoudiger aan deze criteria te voldoen.
De analogie met natuurlijke selectie is evident; die individuen die door hun genetische samenstelling beter in staat zijn om een ronde verder te komen in onze denkbeeldige competitie, zullen langere en succesvollere carrières hebben. Het is daarom ook geen toeval dat topvoetballers, ongeacht hun esthetische kwaliteiten, altijd gearmd lopen met de vrouwen die volgens de heersende maatschappelijke consensus “de lekkerste wijven” zijn. Maar laten wij, zonder verder te filosoferen over de fenotypische kenmerken van het komende nageslacht van kabouter Wesley en zijn aanstaande Yolanthe, onze aandacht richten op een ander veelvuldig gehoord kans-argument tegen evolutie door natuurlijke selectie.
“Hoe ongelooflijk klein is de kans wel niet dat wij ontstaan zijn uit smurrie,” zo zult u ongetwijfeld wel eens tegengeworpen zijn. “Het is hetzelfde als honderd miljoen miljaar miljard keer de loterij winnen. Wil je soms zeggen dat dat ook geen toeval is?!”
Het korte antwoord is “ja”. Ik wil zeggen dat dat geen toeval is en ik zal het u zelfs bewijzen. Ook hiervoor zullen wij ons richten op onze denkbeeldige voetbalcompetitie. We zullen nu alleen niet verder ingaan op de sporters die in teamverband deelnemen, maar op de regels van de competitie. Eén van de redenen dat er geen mogelijkheid was te spreken van een kans van één op acht deze competitie te winnen was namelijk niet louter verbonden aan de kwaliteit van de sporters en hun teams. Zij was ook verborgen in de wijze waarop de winnaar tot stand zou komen. Velen van u zullen gedacht hebben dat er vast sprake zou zijn van een soort eredivisie-opzet waarin het uiteindelijke puntenaantal doorslaggevend zou zijn. Maar zo werkt evolutie niet!
Evolutie is voor genen een kwestie van alles of niets. Of je wordt doorgegeven aan een volgende generatie, of niet. Evolutie kent geen punten toe voor het niet weten te scoren. Evolutie evalueert je prestaties niet op betaal-tv zodat je bij de volgende wedstrijd beter voorbereid aan de partij kunt beginnen. Evolutie is een knock-out competitie. Als je verliest is je kans verkeken en een nieuwe krijg je niet.
Het is belangrijk dit te beseffen, want het toont onverzettelijk aan dat ieder organisme dat op dit moment leeft en derhalve bezig is de allesbeslissende wedstrijd te spelen opgebouwd is uit genen die alle voorgaande wedstrijden gewonnen hebben. U leest het goed. In alle generaties voor ons waarin zij aanwezig waren, bevonden zij zich in het lichaam van een winnaar. Onze genen – zoals ook die van onze huisdieren en alle andere levende organismen – zijn voetballers die een miljoen wedstrijden achter elkaar gewonnen hebben, zonder dat er ook maar één moment sprake geweest is van extreem toeval, laat staan toeval als in “een miljoen keer achter elkaar de loterij winnen, ” zoals nogal eens gesteld wordt.
Voor ieder die nog niet duidelijk is dat dit het directe resultaat is van het knock-out systeem, maak ik de vergelijking tussen natuurlijke selectie en onze voetbalcompetitie graag compleet met een klein tekeningetje dat dit bewijs levert.
Onze knock-out competitie bestaat uit acht teams die voor het gemak aangegeven zijn als team A tot en met team H. In de eerste ronde speelt team A tegen team B, team C tegen team D enzovoorts. Na deze eerste ronde zijn teams A, D, F en G nog over. Teams B, C E en H hebben verloren en liggen eruit. In de tweede ronde speelt team A tegen team D en team F tegen team G. De winnaars van deze ontmoetingen spelen de finale. Na een zinderende wedstrijd tussen finalisten D en G komt team D uit de competitie als glorieuze overwinnaar.
Team D heeft een, volgens velen, min of meer opmerkelijke prestatie geleverd. Het heeft namelijk drie wedstrijden achter elkaar gewonnen en binnen onze competitie van acht teams is zij ongeslagen. Op zich niet bijzonder, want teams winnen wel vaker drie wedstrijden achter elkaar. Tien wedstrijden is zelfs geen uitzondering, zo heb ik me laten vertellen. Maar wat nu als we onze competitie uitbreiden naar een enorme hoeveelheid deelnemers? Laten we bij de tweede jaargang eens 1 miljoen teams toestaan mee te dingen naar onze hoofdprijs. Of bij een derde jaargang tien miljoen teams!
Een opmerkelijke constatering die u zult moeten doen is dat de winnaar van deze derde jaargang een behoorlijk aantal overwinningen achter elkaar geboekt zal hebben. Toch is het aantal overwinningen niet schokkend. Wanneer wij een knock-out competitie opzetten met 1048576 teams, zal de winnaar slechts twintig wedstrijden achter elkaar gewonnen hebben. In een competitie met dertig wedstrijden kunnen 1073741824 teams meedingen naar de eerste prijs (2^30).
Niet alleen zien we daarom dat het onvermijdelijk is dat er één team zal zijn die alle wedstrijden achter elkaar zal moeten winnen, maar tevens hebben we kunnen constateren dat er van astronomische hoeveelheden overwinningen achter elkaar geen enkele sprake is.
Evolutie werkt min of meer volgens hetzelfde systeem. Het is belangrijk op te merken dat de teams in dit geval niet noodzakelijk individuen zijn, maar genen. Genen worden doorgegeven van generatie op generatie en sterven ofwel uit in de genenpoel of handhaven zich. Of ze winnen of verliezen hangt af van het resultaat dat het aanwezige gen heeft in het individu waar het zich op dat moment in bevindt, waarbij opgemerkt moet worden dat geen invloed ook een tot overleven kan leiden.
Hoezeer er ook haken en ogen kleven aan deze vergelijking, het toont duidelijk aan dat kans een bijzonder ondergeschikte rol speelt in het overleven van genetische eigenschappen. Het overleven van een gen is voornamelijk een kwestie van kwaliteit en competitie met andere genen in een model dat geen ruimte laat voor tweede kansen. Evolutie is oorlog.
Goed stuk (wederom), Erik.
Toch nog even een kanttekening: er is wel degelijk een kleine factor toeval bij de ‘kans’ voor team D om te winnen: Team D hoeft nl. helemaal niet het allerallerbeste team te zijn (ook niet na 100 wedstrijden). Stel dat team E tijdens de eerste wedstrijd er net niet in slaagde te scoren omdat er net een vliegje in het oog kwam van de sterspeler die een prachtige kans had om te scoren, maar door het vliegje de bal net niet op de juiste manier wegschopte (of iets dergelijks). Hup, team E er uit. Terwijl dat team op alle kwaliteiten beter was dan team D en uiteindelijk in de finale had kunnen willen van team D.
Op een dergelijke manier speelt toeval soms in meer of mindere mate mee in de evolutie. Dinosauriërs (dat waren, niet te vergeten, héél veel soorten) waren goed aangepast aan hun omgeving (net als alle andere soorten van zowel vroeger als nu), en als ze niet de pech van die toevallige inslag van een grote meteoriet op aarde hadden gehad, leefden ze nu nog (in heel andere gedaanten; een soort houdt het geen miljarden jaren vol als de omstandigheden veranderen). Domme, toevallige, pech voor de dino’s. Zij hadden ook niet kunnen raden dat de losers in hun omgeving (de kleine zoogdieren), tot nu toe winnaar zouden zijn.
Evolutie is niet alleen geen kansberekening, het is ook niet te voorspellen.
@1: Dat geef ik ook aan. Maar we mogen de kans en de kans op ongeluk na 100 wedstrijden normaliseren en stellen dat die kans even groot is voor ieder team. Je kunt deze kans dus simpelweg wegstrepen.
Neemt niet weg dat dit soort kansen inderdaad een rol speelt, maar absoluut van ondergeschikt belang zijn. Zelfs zozeer dat ze nauwelijks een rol spelen in natuurlijke selectie. Wanneer het gaat om het ontstaan van nieuwe genen is dat natuurlijk een ander verhaal, maar daar handelt dit stuk dan ook niet over
Een kanttekening bij jouw opmerking met betrekking tot kans en de meteorietinslag is dan ook dat daar absoluut geen sprake is van ongeluk of kans. Het is een verandering van de spelregels van de competitie, waarmee een nieuwe competitie met andere regels is ontstaan. In deze nieuwe competitie winnen de teams die daar beter op toegerust zijn.
Je kunt je overigens nog afvragen of een inslag het resultaat is van kans of ook simpelweg een gevolg is van de wetten van het universum…
Vergeet ook niet dat de kans op een bepaalde uitslag (zei het in het leven of de voetbal competitie) heel klein kan zijn, maar dat de kans dat één van al de mogelijke uitslagen de daadwerkelijke uitslag is 100% is.
Als de kans dat het winnende team kon winnen één op 10.000.000 is maar de kans dat alle andere teams konden winnen ook één op 10.000.000 is, dan is het helemaal geen bijzondere uitslag.
Kleine reactie in de marge: je hoeft geen bepaald team te volgen. Er zal immers altijd een winnend team zijn. En dat winnende team zal uiteindelijk diezelfde opmerking maken wanneer dat team besef en rede heeft ontwikkeld: de kans dat juist wij er zijn moet wel heel erg klein zijn, dus er is een plan. Maar dat kan iedereen uiteindelijk beweren.
Omgekeerde redenering dus. Redeneren vanuit het eind van de competitie wanneer de winnaar bekend is. Het uitdagende nu, is om te kijken of je als competitiewinnaar ook nog tot wereldkampioen kunt evolueren. Als er een plan is, zal die winnaar nu toch al bekend moeten zijn?
Vraagje, Erik. Volgens mij horen afkomst en milieu (omgeving) ook tot de kansrekening. Zijn dat in jouw ogen onderdelen van je lijstje (tactiek, talent, kwaliteit, oefenen, coachen en geluk) of zijn ze een aanvulling?
(Ja, ik begrijp dat dit topic niet over voetbal gaat.)
Jammer, het stuk mist net de essentie waarom dat specifieke god-argument vals is. Ik ga voor het argument van Pieter.
De kans om een loterij te winnen is nihil. Als je zou spreken met een winnaar van een loterij zou je kunnen stellen dat de kans dat juist dié persoon de loterij zou winnen, vrijwel nul is. Omdat diegene wél de loterij gewonnen heeft, bestaat toeval niet DUS moet er een god zijn.
Maar PSV blijft toch de beste.
Duidelijk stuk verder.
@5:
Dat komt omdat het niet over god gaat, maar over kansberekening en de evolutietheorie.
Het punt was dus dat je natuurlijke selectie NIET moet vergelijken met een loterij…
@4:
Dat was het logische vervolg dat ik aan de lezer over heb gelaten, inderdaad.
Ik denk dat opvoeding vaak opgevat wordt als talent in bepaalde gevallen. Neemt niet weg dat dat van de bezigheid afhangt, natuurlijk. In hoeverre dit soort zaken van belang zijn zou ik niet kunnen zeggen. Ik heb de voorbeelden in het artikel aangehaald vanwege de vergelijking met voetbal, maar je kunt natuurlijk allerhande invloeden aanhalen als ‘motivator’.
@3:
Inderdaad. Eigenlijk exact wat Peter zegt in @4. Het belangrijkste gegeven is dat evolutie middels natuurlijke selectie onvermijdelijk is. Welke soort er op ee gegeven moment bestaan zal is vrijwel onmogelijk op voorhand vast te stellen. Maar DAT er een soort bestaan zal, is een gegeven.
@7 Erik,
Natuurlijk gaat dit over “God”, het is een creationistisch argument tegen de evolutie. Het hele punt van het argument is: toeval bestaat niet DUS bestaat er een god. Waarbij voor mij het meest vervelende van dit argument het misbruik van de statistiek is.
Jouw bovenstaande tegenargument levert hier al discussie op, laat staan in een discussie met een gristen. Het is volgens mij eenvoudiger om de foute redenering in de statistiek onderuit te halen dan om een welles-nietes discussie aan te gaan of toeval wel of niet bestaat.
Nee, echt niet. Dit gaat over de onjuiste toepassing van kansberekening op evolutie. Natuurlijk is dit een vaak gehoord creationistisch argument, maar dat is niet noodzakelijk.
Een mooie analogie Erik, zeker het laatste deel van een knock-out competitie is sterk. Als je aan pure kansberekening doet en je hebt elke keer precies 50% kans om te winnen dan is het inderdaad vrijwel onmogelijk om kampioen te worden. Toch is er altijd een kampioen.
Het eerste deel klopt ook grotendeels maar met alleen talent kom je er niet (zie Real Madrid). Iedere wedstrijd levert een nieuwe omgeving op voor het team en het team dat zich het best aanpast aan deze nieuwe omgeving, dus het meeste aanpassingsvermogen heeft, zal uiteindelijk winnen. Je zegt het impliciet al wel maar het is volgens mij essentieel voor evolutie, het vermogen je aan te passen aan veranderende omstandigheden. Daarvoor zijn in een voetbalteam ook andere kwaliteiten nodig als alleen voetbaltalent.
Het is dus ook voor een topvoetballer zaak om een team te zoeken dat bij hem past anders zal zijn talent niet naar voren komen. Van Nistelrooy is in dat opzicht een bijzonder goed voorbeeld, kent het moment om van club te veranderen. Een even groot talent als Huntelaar kiest telkens het verkeerde team en dus komt hij niet tot zijn recht. Het is niet het individuele gen dat succesvol is maar de combinatie van genetische eigenschappen van een individu.
Is het ook niet zo dat bij bepaalde soorten individuen moeten samenwerken om als soort te kunnen overleven?
Het samenwerken is dus een noodzakelijke eigenschap om te kunnen overleven.
Ha fijn, na een weekje windstilte is de site weer in full swing. Geniet er (bijna) dagelijks van. Goeie vakantie gehad?
Hahahaha, vakantie? Te druk gewerkt om wat te pennen
Evolutie is een simpel principe. Elke mutatie wil overleven en uiteindelijk worden het allemaal Duitsers.
Dit doet me denken aan een voorbeeld uit het (kinder)boek van Bas Haring dat ik jaren terug kreeg van mijn ouders.
Daarin maakt Haring een metafoor. Hij zegt stel dat je gaat schaken, maar dat je dat totaal niet kan. Je tegenstander is een grootmeester. Echter, je hebt honderden, duizenden, borden.
Op elk bord zet je willekeurig een zet, en zo ga je door.
Op de meeste borden zal je vrij snel verliezen, maar die borden gaan weg. Op sommige borden kom je steeds verder, veel ervan gaan alsnog weg, omdat je verliest.
Tot op een gegeven moment je toevallig een bord wint.
Als iemand langs loopt, zal hij denken dat jij een hartstikke goede schaker bent, omdat hij alleen het succesvolle voorbeeld ziet.
Zo heb ik al vaker het argument “Kijk om je heen dat kan toch geen toeval zijn, zo mooi dat alles is” omver geworpen.
Het boek was “Kaas en de evolutietheorie” btw. Van Bas Haring dus zoals gemeld.
Goed stuk. Het deed mij denken aan een experimentje in een vd christmas-lectures van Dawkins waarin hij aantoont dat in een groot kop-of-munt-spel altijd een winnaar is. En hoe absurd de bovennatuurlijke ‘verklaring’ dan is om aan de winnaar voorspellende gaven toe te dichten…
Leuk om te zien: http://www.youtube.com/watch?v=jHoxZF3ZgTo
vanaf pakweg minuut 49 tot 54
(maar de hele serie is na bijna 20 jaar nog absoluut de moeite waard)
@16 Goddoordommen,
Het mogen dan duizenden borden zijn waarop je speelt, maar je speelt telkens tegen diezelfde Grootmeester en die beheerst het spel en laat jou één keertje winnen!
@19 Ik denk niet dat je het helemaal begrepen hebt.
@19
*Kuch*
“Op elk bord zet je willekeurig een zet, en zo ga je door.”
Oh mohammed. ‘Grootmeester’, met grote ‘g’. Dan weet je al genoeg.