Arjan Plaisier: Geloof zet denken in werking.
May 26th, 2010 by Erik
Atheïsten missen veel. Dat weet u maar al te goed. Geen hemel voor ons wanneer onze lichamen gestopt zijn met functioneren en geen troost in bange dagen dat er een Vader is die van ons houdt – wie men lief heeft kastijdt men immers. En het ontbreekt ons niet alleen aan deze geloofszekerheden. Er zijn ook ‘denkers’ die menen dat ‘wij’ een psychiatrische afwijking hebben en zelfs lieden die menen dat ons denken ‘niet in werking gezet is’.
Arjan Plaisier, scriba van de Protestantse kerk, is, getuige het stuk in Trouw, voorstander van deze laatste kwalificatie van ‘atheïsten’. Deze man, die het “misdadig vindt zijn geloof voor zichzelf te houden” is gepromoveerd theoloog, hetgeen zoveel wil zeggen als dat hij een expert genoemd mag worden in het inherent onkenbare. Ga er maar aan staan. Klaarblijkelijk geven dergelijke lege kwalificaties mensen het idee dat ze kennis bezitten die anderen niet zouden hebben. De sleutel tot deze kennis? Het geloof natuurlijk! Want, zoals onze Minister-President ooit al eens stelde: “Zonder geloof kun je niet functioneren”.
Ondanks zijn christelijke overtuiging is de ‘lokroep van het atheïsme’ de beste man niet vreemd. Ook hij heeft namelijk begrepen dat het lijden in de wereld een onoverkomelijk argument tegen welke liefdevolle god dan ook is. Het is dan ook teleurstellend om te lezen dat Arjan simpelweg stelt dat dit vragen zijn waarop hij geen antwoord heeft. Een constatering waarmee de kous volgens hem af is, zodat hij het atheïsme prompt hetgeen kan verwijten dat hij zojuist gedaan heeft:
Ook ik heb het appèl van het atheïsme gevoeld. Die levensvisie is op het eerste gezicht sluitend. Dat komt omdat ’ie veel buitensluit. Hoe komt het dat we bijvoorbeeld een dorst naar eeuwigheid hebben? Dat we liefde kunnen geven? Op dat soort vragen geeft zo’n atheïstische wereldbeschouwing geen antwoord. Die negeert ze.
Want los van het feit dat het atheïsme dit soort vragen natuurlijk helemaal niet “buitensluit”, vergeet de geachte godsgeleerde dat hij zich welgeteld één vraag eerder bezondigd heeft aan exact datgene waar hij het atheïsme van beschuldigt. Hoe kan hij immers volharden in het geloof in een liefdevolle vader die ons, zoals we later zullen lezen, “gewild heeft” wanneer dit niet blijkt uit de wereld die hij ‘voor ons’ geschapen heeft? Een wereld die verdacht veel functioneert als een systeem dat geen enkele kennis heeft van onze aanwezigheid? Inderdaad; volstrekt onmogelijk.
Toch moeten we daar niet al te lang bij stilstaan, volgens onze theoloog. Geloof geeft namelijk troost! Alsof dat ook maar enigszins het geloof zelf zou rechtvaardigen. Ik hoef niemand voorbeelden te geven van zaken die enorm veel troost bieden, maar nog steeds aantoonbaar onjuist zijn en derhalve geen antwoord bieden. Want daar sprak Arjan toch over? Antwoorden?
Maar, waarschuwt Plaisier, verwar dit niet met wetenschap. Het scheppingsverhaal bijvoorbeeld, zegt Plaisier, geeft geen bewijs dat de aarde in zes keer 24 uur geschapen is. „Hoe de wereld precies ontstaan is weten we niet. Wat het scheppingsverhaal voor mij duidelijk maakt is dat onze wereld een gewilde werkelijkheid is, dat we hier niet toevallig zijn.”
Wat is dit dan precies voor antwoord, vraag ik me af? Dankzij de wetenschap is ook deze theoloog tot de kennis gekomen dat we niet door god geschapen zijn, maar door een verzameling biologische processen die wij evolutie noemen. Dit heeft hem en de zijnen ertoe gedwongen het heilige boekwerk niet langer letterlijk te nemen. Klaarblijkelijk heeft het geloof het denken van deze man dusdanig ‘in werking gezet’ dat hij ondanks deze kennis niet kan accepteren dat onze wereld geen “gewilde werkelijkheid” is. Sterker nog; zou hij zijn denken echt benutten voor wat het waard is, dan zou hij in combinatie met zijn eerder onbeantwoorde vragen tot de conclusie moeten komen dat er niet alleen geen enkele zinnige reden is om aan te nemen wat hij beweert, maar dat het er alle schijn van heeft dat die liefdevolle god van hem een sprookje is. Net zoals het bijbelse scheppingsverhaal.
Zijn geloof is verworden tot een mengelmoesje van wetenschappelijke inzichten en mythen waar hij ondanks zijn ‘denken dat in werking gezet is’ geen afstand van wil nemen. Maar toegeven zal hij dit natuurlijk niet, ondanks de overduidelijke tegenspraak in zijn weerlegging:
De vraag of dit toch niet een verkapt compromis is met wetenschappelijke inzichten, wijst Plaisier van de hand. „Nee, het is niet zo dat we vroeger met honderd procent zekerheid zijn begonnen, nu op dertig procent zitten en met nul eindigen. We aanvaarden dat de Bijbel niet wetenschappelijk waar is. Het is een andere categorie. Genesis is geen historisch verslag. De apocalyptische boeken van Johannes en Daniël lezen we toch ook niet alsof de toekomst zich precies op die manier gaat afspelen? In het overgrote deel van de kerk leven dit soort vragen allang niet meer.”
Want waarom zou de bijbel een ‘andere categorie’ zijn wanneer het juist de wetenschap is die onomstotelijk heeft aangetoond dat genesis onwaar is? En waarom lezen wij de apocalyptische boeken niet alsof het letterlijke voorspellingen van onze toekomst zijn? Het antwoord: Omdat alle feitelijke beweringen tot het domein van wetenschap behoren. Zolang het toetsbaar is, is het weerlegbaar en zodra het weerlegbaar is, is het ‘symbolisch’.
Maar hier zal ongetwijfeld zijn afgeronde studie theologie het winnen van mijn zwaarbevochten gymnasiumdiploma. Zo te zien heeft deze theoloog kennis die ik niet heb. Althans, daar ga ik maar vanuit. Zou ik dat niet aannemen, dan zou mij namelijk niets anders resten deze theoloog een onbenul te noemen die onder de schijn van redelijkheid probeert zijn geloof te pushen aan theologisch ongeschoold volk zoals ik.
Tragisch dat dit soort types zoveel invloed heeft. Ze zitten bijv. op schoot bij Beatricks (hare graaiesteit, ook al door god is benoemd)
Een gepromoveerde theoloog die nog gelooft, heeft óf een waardeloze opleiding gehad, óf niet goed opgelet (en zijn titel dus onterecht bemachtigd). Of, heel wel mogelijk, staat glashard te liegen.
Ik vraag me af hoe de fundi’s tegen dit soort lieden aankijken. Deze gepromoveerde theoloog kneedt de bijbel naar zijn waarheid, is dat geen ticket naar de hel?
Je moet inderdaad erg goed nadenken hoe je god in de wereld wil frotten. Dat is best een uitdaging. Maar dan hebben we het dus over puzzelen en niet over waarheidsvinding.
Ik wist niet dat het telt als je gepromoveerd bent op oeverloos leuteren.
Dan ben ik óók gepromoveerd theoloog.
Waaruit bestaat een opleiding theologie nu eigenlijk? Geschiedenis, filosofie?
Ik zal de laatste zijn die beweert dat alle studies die geen direkt aantoonbaar nut hebben maar afgeschaft moeten worden, maar theologie ontgaat me volkomen.
Het is ‘appel’, geen ‘appèl’.
Ja, ‘t is hard, maar ze zullen in de geloofskringen toch aan een appel moeten, zij het aan ‘het appel’ en niet aan ‘de appel’.
Sorry, ik moest het even kwijt. Ik zal voor de rest on topic proberen te zijn.
@Draken
Waaruit bestaat een opleiding theologie nu eigenlijk? Geschiedenis, filosofie?
Begrijpend lezen…..
Op het eerste gezicht? Pardon? Zoals altijd zijn het de figuren zoals Arjan Plaisier die zichzelf proberen te overtuigen. The lady doth protest too much, methinks.
Natuurlijk is atheïsme als levensvise sluitend. Dat komt omdat atheïsme niet gesloten is. Atheïsme staat open voor het werkelijke, het waarneembare, het verklaarbare. Maar omdat datgene wat wij kunnen waarnemen en verklaren steeds uitbreidt moet atheïsme ook open staan voor uitbreiding en vooral aanpassing van wat als waar(heid) wordt gezien. (Veranderende inzichten: eerst Newton, toen Einstein.) Iets wat religie per definitie niet kan en mag omdat het dogmatisch is. Het staat geschreven dus het is zo. Niks mee te maken dat het is opgeschreven door een derde-eeuwse Middenoosterse geitenhoeder. Plaisiers bewering dat de bijbel niet letterlijk genomen moet worden verbaast mij een beetje. En toch ook weer niet. Want ook al zegt hij het niet, hij gelooft dus in de god of the gaps. Hij geeft toe dat met de voortschrijdende wetenschap steeds meer van de bijbel bewijsbaar lulkoek was, en dus moest het maar beeldspraak worden. In dat opzicht heb ik meer respect voor de fundamentalisten want die zijn tenminste consistent gestoord.
En dan de uitsluiting. Atheïsme zou zich niet bezighouden met existentiële vragen. Ik zal het sterker vertellen: bewuste atheïsten (in tegenstelling tot mensen die gewoon niets aan geloof doen) houden zich waarschijnlijk meer bezig met existentiële vraagstukken dan welke gelovige dan ook. Want voor elke ethische keuze die atheïsten moeten maken kunnen zij de kwestie niet afdoen met “ik doe wat in de bijbel staat”. Elke keer moeten wij bij onszelf te rade gaan. Als er iets is wat aanzet tot denken is het wel de verantwoordelijkheid nemen voor alle beslissingen die je ooit neemt.
Nee, neem dan religie. Zeker in de monotheïstische religies is er geen enkele ruimte voor eigen inbreng. Er is een heilig, eeuwig, onfeilbaar boek en daarin staat alles beschreven wat ooit beschreven zal moeten worden. Plaisier kan nu wel beweren dat de bijbel als beeldspraak moet worden gezien, maar stap maar eens in die DeLorean en vraag maar aan Johannes Calvijn [1] wat die ervan vindt. Of we kunnen kijken naar de islam, wat letterlijk onderwerping betekent. Er is een absolute macht en die moet absoluut worden gehoorzaamd. Waar is de ruimte voor denken? Waar is de noodzaak voor denken? Alles wat je maar zou willen weten staat namelijk in jouw heilig geschrift.
Nee, de reden waarom gelovigen nadenken is overduidelijk de inconsistentie tussen een perfecte schepping en wat we hier elke dag zien, niet in het minst veroorzaakt door de gelovigen zelf. Dat Arjan daar eens over nadenkt.
[1] Een man die Balkenende overduidelijk bewondert. Een megalomane massamoordenaar. Ik denk dat ik voorlopig nog maar zonder religie probeer te functioneren.
Voorzover ze dat doen, natuurlijk. Christenen worden door hun kerkelijke leiders niet voor niets schapen genoemd.
@8:
Dan moet er wel iets te begrijpen zijn.
Die man zou nooit door een leugendetectortest komen. Immers, de theoloog.
volgens Plaisier zet geloven denken in werking.
volgens De Lachende Theoloog is denken over god zinloos:
“Een andere mogelijkheid is om te geloven dat wij ons geen coherent beeld kunnen vormen van God. God is een transcendent wezen en de consequentie daarvan is dat onze logica niet langer betrouwbaar is als wij nadenken over God.” [http://delachendetheoloog.web-log.nl/delachendetheoloog/2010/05/de-protestathei.html]
wudder bin te stom om ut te bugruupehn, eeh.
@13: Denken over god is dus zo iets als delen door nul.
O, en, trouwens: god is minder reëel dan de wortel van min één.
Hebben consequenties niet iets van doen met logica?
Hier een samenvatting van het Friesch Dagblad van een betoog over evolutie dat Plaisier heeft gehouden voor een stel PKN gristenbroeders:
http://www.frieschdagblad.nl/index.asp?artID=46648
Ik heb op dit artikel gereageerd (zie reacties).
Zo langzamerhand kan genoegzaam worden geconcludeerd dat Plaisiers’ stelling dat ‘geloof het denken in werking zet’ wordt ontkracht door de persoon Plaisier zelf. Plaisier is een pingpongballetje tussen conservatieve en progressieve krachten binnen de KPN en dat resulteert kennelijk in dit door hem aangehangen krankzinnig soort logica.
Als ik een bestuurder was op het gebied van hoger onderwijs zou ik wel weten welke faculteit het eerst op wegbezuinigd zou moeten worden. U mag raden.
@14,15
eigenlijk is god gewoon de lege verzameling
alleen aan dat ding kun je tegenstrijdige eigenschappen aan de elementen toekennen, want, euh, nouja, die erh …. zijn er dus niet
@16
dies scherp!
@17: Mijn god, wat is die Plaisier een druiloor zeg. Misschien dat ik daar toch nog een stuk aan moet wijden.
Ik kan het letterlijk citeren uit mango’s link in 17 niet laten:
Zo ongeveer ‘quoten’ de creationisten.
@20 mee eens, ik kan het letterlijk citeren ook niet laten:
“dat de evolutieleer het scheppingsverhaal van de duivel is”
zo krijgen ze toch nog een consistent verhaal…….
Dorst naar het eeuwige? Zijn die mensen eigenlijk wel volwassen?
Je hebt een biologisch klokje dat tikt. Als kind duurt het leven eindeloos lang en is doodgaan iets heel ergs. Als jong volwassene gaat het al iets sneller, ben je ervan bewust dat mensen sterven, maar heb je hopelijk zelf nog een zee van tijd voor je, wil je van alles doen. Als je zelf kinderen hebt vliegt de tijd. Zo zijn je kinderen 1, zo zijn ze 18 en even later hebben ze zelf kinderen. En de tijd vliegt maar verder. Dingen die je vroeger belangrijk vond zijn niet zo belangrijk meer. Een keertje doodgaan hoort er ook gewoon bij, niets mis mee als je het beste ervan hebt proberen te maken, je je kinderen/kleinkinderen dingen hebt meegegeven die ooit aan jou zelf zijn meegegeven en als je laatste levensfase maar niet met teveel ongemakken en pijn gebeurt. Maar zelfs daar is overheen te komen, ook vervelende dingen horen bij het leven en je bent niet de enige.
Dan komen de religies om de hoek kijken: ‘Gelooft en u krijgt het eeuwige leven, halleluja!’ Nou, het lijkt me fantastisch hoor. Voor eeuwig in eenzelfde levensfase als willoze zombie temidden van andere zombies. Een volkomen doelloos bestaan zonder uitdagingen, zonder progressie, met waardeloze kennis en levenservaring genieten van scriptjes en gekietel. Een soort Sims spelletje, maar dan in het echt, waarbij jij zo’n poppetje bent. Pure horror.
Ik moet er niet aan denken. ‘Eeuwig’ leven kan uiteindelijk best hoor. In principe. Met geavanceerde technologie het verouderingsproces vertragen of stoppen. Lekker veel langer doorwerken en vakanties houden, nieuwe dingen zien en leren. Het is wel de vraag wat dit met de menselijke psyche zou doen. 10 jaar extra? Leuk. 100 jaar extra? Aardig. En 1000? En 10.000.000.000? Wat blijft er uiteindelijk over van wie je oorspronkelijk was? Zou het zaligmakend zijn, iets om naar uit te kijken? Eerlijk gezegd moet ik zelfs hier niet aan denken. Ik geniet van het leven en de levensfasen. Het ouder worden. Het kunnen overbrengen van dingen aan jongeren. Al kun je veroudering stoppen, je kunt levensfases niet stoppen. Kunstmatige ‘eindeloze’ verlenging van je leven zou verlenging van je laatste levensfase betekenen. Ik bedank er feestelijk voor.
Onbegrijpelijk dat er zoveel mensen zijn die denken dat je met trucjes pure logica en wetmatigheden zou kunnen omzeilen. Je kunt jezelf hooguit even voor de gek houden door bijvoorbeeld bij leven te dromen over een eeuwigheid. Maar als ie zich daadwerkelijk concreet zou aandienen zou de bitterheid van die realiteit snel duidelijk worden.
@22
Helemaal mee eens!
Wie heeft dat toch bedacht, dat het prettig zou zijn om het eeuwige leven te hebben?
Iedereen die er eventjes over nadenkt, snapt dat dat echt niet per se waar is.
Sterker nog, ik zou ervoor bedanken. Doe mij maar een eindig leven.
Wat betreft dat “begrijpend lezen” (@ 8): dat gaat al mis bij het eerste gebod.
“Gij zult geen andere goden voor Mijn aangezicht hebben”.
Geen andere goden, zegt u? Hm… dat betekent dus dat er andere goden zijn!
Heb ik begrijpend gelezen, of niet?
http://www.cip.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=16239
De DENKER Blaise Pascal? De man die beweerde dat je beter kon gokken op god omdat hij je dan zou belonen? Plaisier wordt steeds lachwekkender.
Ho, ho. Ik ben geen decaloog, maar dat is het tweede gebod in de joodse traditie, Werebitch…
Toch heeft Plaisier best wel gelijk. Er zit heel veel denkwerk in het christendom. Hoe zou je anders op zaken kunnen komen als drieëenheid, erfzonde of vergeving van zonden van alle mensen door het kruisigen van een opstandeling in Palestina? Wij simpele ongelovigen constateren dat God niet bestaat en wat moet je daar nou verder nog over zeggen of denken? Maar als je gaat geloven dat de christelijke god bestaat, dan heb heel wat uit te leggen. Zo kun je het de uitkomsten van christelijke apologie eens zijn of niet, maar er zit vaak heel wat denkwerk in om christelijke kromheden recht te redeneren.
@25
Poe, ik heb toevallig helemaal niks met die joodse traditie te maken.
‘Wij’ Nederlands Vervormden gaan uit van de Statenvertaling.
Maar, los daarvan, wat vind je van mijn conclusie? Heb ik nou wel of niet goed gelezen?
@24: Nou, hij noemde het zelf wel pensées, hoor.
@28: Jazeker. En dat staat nog geschreven ook, dus dan moet het waar zijn!
@27: Nou vooruit, je hebt goed gelezen (en gekoppiepeest). Doe mij dan ook meteen maar eens een exegese: wat betekent dat
vraagteken.
@28
Ja, dát is logisch: ik ben een grote denker omdat ik zeg dat ik een grote denker ben.
Net zoals “de bijbel is het woord van God, want dat staat in de bijbel”…
Geef mij dan maar de “Ideeën” van Multatuli.
@29: Exact. Zo werkte dat. Zo’n twee millennia geleden was lezen en schrijven nog zo wonderbaarlijk dat het wel waar MOEST zijn. Zo hebben we ook nog een periode gehad dat we logen alsof het gedrukt stond.
@30
Tsja, dat is inderdaad zo’n favoriete uitdrukking van God. Hij heeft het regelmatig over zijn aangezicht.
Misschien bedoelt hij: ik wil het niet zien.
Dus dat je wel andere goden mag aanbidden, als hij het maar niet ziet.
Lijkt me niet zo logisch. Maar ja, onlogica is eerder regel dan uitzondering bij die God.
Weet jij een antwoord?
Multatuli schreef in een eigen spelling en spelde dan ook consequent Ideën in plaats van Ideeën.
@34
Ja, weet ik. Maar dat krijg ik niet uit mijn toetsenbord, hoor.
LOLZ
LOL! Dat lijkt me juist geweldig logisch! Ineens begrijp ik ook de hele katholieke mentaliteit
Toevallig had Terry Anderson van de Guardian het gisteren nog over theologie. Theoloog Eric Reitan hapte toe, en tadaa, PZ Myers maakt er theologengehakt van.
Dank Draken, niet alleen voor de links themselves, maar ook voor de presentatie ervan.