Daartoe hebben VVD, GroenLinks, D66 en PvdA een akkoord bereikt over een amendement op het wetsvoorstel van initiatiefneemster Marianne Thieme (PvdD). Komtie.

Het amendement komt er op neer dat het verbod blijft staan, maar dat er een uitzondering gemaakt kan worden als dieren via rituele slachtmethoden aantoonbaar niet meer lijden dan bij de reguliere slacht. “Er leiden meerdere wegen naar Rome, die willen we niet afsluiten”, aldus Van Veldhoven.

Dit is ongeveer hetzelfde als mensen de mogelijkheid bieden te beargumenteren dat ze niet nat worden van een sprong in een zwembad, louter om mensen de ruimte te geven over die bijzonder hypothetische mogelijkheid te blijven zwetsen.

In plaats van dat men het risico niet wil lopen om dieren onnodig veel te laten lijden bij de (tot nu toe nog) noodzakelijke slacht, draait men zelfs de zaken om:

Volgens de D66′er legt het amendement de bewijslast bij de religieuze groeperingen. Het amendement regelt dat een ontheffing maximaal vijf jaar de tijd geeft om een slachtmethode zich te laten bewijzen.

Heeft u een ontheffing en blijkt het na vijf jaar niet te werken? Dan mag u niet meer onverdoofd slachten. Ik ga niet uitleggen wat hier mis mee is. Temeer omdat Marianne Thieme het zelf ook niet ziet:

Volgens Thieme betekent het amendement dat het afgelopen is met de religieuze slacht. Volgens haar bestaan er momenteel namelijk geen rituele slachtmethoden die diervriendelijker zijn dan de reguliere slacht.

Want of dit nu waarheid is of niet is irrelevant. Waar het weer op neerkomt is dat een initiatief om de wereld te verlossen van het – al was het maar potentieel – lijden van dieren met succes gegijzeld is door onze religieuze medemens. En om deze mafketels niet voor het hoofd te stoten, is dit amendement geboren.

Meer info: nu.nl

Zowel gelovigen als ongelovigen hebben vaak een vertekend beeld van wat een theoloog is. Atheïsten zien theologie soms als een vak zonder expertisegebied, een kennisgebied zonder kennis. Gelovigen daarentegen zien theologen geregeld als wetenschappers die gedegen uitspraken over God kunnen doen. Hoewel de eerste uitspraak duidelijk niet waar is, is dat beeld voor een deel te wijten aan het feit dat veel theologen zelf overtuigd lijken te zijn van de tweede voorstelling van zaken. Daar is nog een wereld te winnen als theologen wat meer aan kritische zelfreflectie zouden doen, ze de grenzen van hun vakgebied zouden erkennen en als meer nietgelovigen theoloog zouden worden.

Theologie omvat een aantal disciplines die wetenschappelijk prima in elkaarsteken. Op het beheersen van oude talen zoals Oud-Grieks, Latijn, Aramees en Hebreeuws kan weinig afgedongen worden. Tekstkritiek is een legitieme wetenschap die  achterhaalt hoe teksten tot stand zijn gekomen. Kerkgeschiedenis beschrijft overduidelijk iets dat echt bestaat. Er bestaat goede en slechte filosofie, maar dat het een waardevolle bron van kennis kan zijn is evident. Als je dit een kennisgebied zonder kennis noemt, zit je er gewoon naast.

Lees verder op het weblog van Jan de Beer.

1. Dit essay is geschreven voor het vak ‘Geschiedenis van de Ethiek’ aan de Universiteit Wageningen. Het is beoordeeld met een 9.

Het ontgaat mij waarom Absoluut en Moraal met een hoofdletter geschreven zijn – om over de onjuiste nadruk in het woord christenDom maar niet te zeuren. Klaarblijkelijk vindt de overigens niet-genoemde auteur (onder zo’n stuk zou ik mijn naam ook niet zetten) ze nogal belangrijk. Niet belangrijk genoeg om te beginnen bij het begin. Wat is nu exact een absolute moraal? Is een absolute moraal een moraal die overal en altijd geldig is of spreken we van een absolute moraal wanneer deze onveranderlijk is? Waarschijnlijk, gezien de context van het stuk, moeten we rekening houden met beide opties. God is immers alomtegenwoordig en staat erom bekend maar al te graag het baasje te willen uithangen.

Voordat god echter het ‘essay’ wordt binnengesmokkeld is het eerst zaak, zoals we van creationisten gewend zijn, om de stellingname van ‘de tegenstander’ op bijzonder knullige wijze proberen af te breken. En de beste manier om dat te doen is door een volledig verkeerde weergave van de werkelijkheid te creëren.

Seculiere humanisten hebben zeer ver ontwikkelde meningen over wat goed is en wat kwaad is, en over wat we wel en wat we niet zouden moeten doen. Maar het lijkt erop dat bijna niemand erg ver doordenkt over waar zijn morele standpunten nu eigenlijk op gebaseerd zijn. Als ze dat wel zouden doen, zouden de meesten ontdekken dat hun hele stelsel van standpunten in feite een luchtkasteel is, zonder enig fundament anders dan hun eigen smaak.

Let u alstublieft even op de goed verborgen cirkelredenering. Het ontbreken van een ‘fundament’ is voor de auteur een reden om te spreken van een luchtkasteel. Maar die conclusie gaat natuurlijk alleen op wanneer de premisse dat een fundament aanwezig moet zijn voor het hebben van moraal, waar is! Vooruitlopen op de conclusie van je ‘essay’ in de inleiding is knullig en ik vraag me af of het de auteur dit ook daadwerkelijk zelf opgevallen is. Hij had ook gewoon kunnen stellen dat ‘zonder intelligente wetgever moraal niet bestaat’. Dan was hij eerder klaar geweest en het zou mij veel leeswerk gescheeld hebben.

De auteur probeert zijn redenering toch uiteen te zetten door gebruik te maken van wat ik kleuterschool-redeneren noem. Kleuterschool-redeneren kennen we allemaal en het begint ongeveer op de leeftijd waarop kinderen het voorgenoemde opleidingsniveau frequenteren. Het bestaat uit het herhaaldelijk stellen van de vraag “Waarom?”

‘is iemand in koelen bloede vermoorden slecht?’ Als het antwoord ‘nee’ is, ben je een immorele schurk (en zeker geen humanist). Als het ‘ja’ is, laat hij zichzelf dan vragen ‘waarom?’ Tja, en nu beginnen voor de meeste mensen de problemen al. De meesten van ons is simpelweg geleerd dat moorden (net als liegen en stelen) slecht is, zonder dat hier een onderbouwing voor werd gegeven. Naar een onderbouwing gevraagd, zullen velen het nog niet opgeven. We horen antwoorden als ‘omdat het tegen de wil van het slachtoffer is’ of ‘omdat het gemeen is’ of ‘zou jij het leuk vinden als iemand jou zou vermoorden?’ De volgende vraag is dan natuurlijk ‘en waarom zou de wil van het slachtoffer er toe doen?’ of ‘en wat is er mis met gemeen zijn?’ Het antwoord is over het algemeen zoiets als ‘de rechten van de één eindigen waar de rechten van de ander beginnen’ of ‘mijn geweten vertelt me dat dit slecht is’. Met rasse schreden naderen we de singulariteit van de moraal: het punt waar we geen antwoorden meer kunnen geven op ‘waarom’-vragen. Want dieper dan dit kunnen we niet gaan: niemand weet waarom de rechten van de één zouden moeten eindigen waar die van de ander beginnen en waarom ons geweten maatgevend zou moeten zijn.

Natuurlijk is de kleuterschool-redenatie bij lange na niet altijd slecht. Ze is echter wel slecht wanneer je meent dat het ontbreken van een antwoord het bewijs voor je eigen stellingname is. Een kleuterschool-redenering die berust op het zogenaamde ‘valse dilemma’, dus. Toevalligerwijs niet onbekend in creationistische kringen, waarin het voeden van twijfel over evolutie al genoeg ‘bewijs’ is voor het accepteren van het enige alternatief: “Dan heeft god ons dus geschapen!”

In dit geval uit zich deze denkwijze in het bevragen van de ongetwijfeld fictieve ‘seculiere humanist’ totdat deze “geen antwoord meer kan formuleren op de waarom-vragen”, waarmee voldoende aangetoond is dat binnen de premisse van de noodzaak van een ultieme wetgever er geen sprake kan zijn van een absolute moraal. Het alternatief is derhalve duidelijk. De auteur vergeet alleen dat zijn alternatief, namelijk dat een absolute moraal van god afkomstig is, ook de toets van zijn criterium niet kan doorstaan: De (door mij) onderstreepte zin in het bovenstaande citaat geeft het al aan: Juist absolute moraal die gedicteerd wordt door god is “simpelweg geleerd”.

Ik zou zelfs willen beargumenteren dat in dit voorbeeld alleen zijn absolute moraal deze toets niet doorstaat. De moraal die de ‘seculier humanist’ propageert is bij uitstek een moraal die beredeneerd is en rekening houdt met de genuanceerde omstandigheden van het leven. Zo schrijft zijn god niet “Gij zult niet doden, behalve uit noodweer”, maar “Gij zult niet doden”. Betekent dit dat de auteur een andere mening heeft over zelfverdediging dan onze maatschappij redelijk acht of dat hij van zijn absolute moraal afwijkt? We zullen het niet weten.

Een ander probleem, zo meent de auteur, is het begrip ‘waarde’. Als er geen schepper is, zo gaat het argument, dan heeft niets waarde. Het atheïstische wereldbeeld ontbeert een absolute waarde en dus – komt ie weer – is alles in principe even waardeloos.

Onder een atheïstisch wereldbeeld is er geen reden om aan te nemen dat een mensenleven intrinsieke waarde heeft. Niets in het universum heeft echt waarde. Wat bedoel ik hiermee? Wel, laat ik eerst even uitweiden over wat ik onder ‘waarde’ versta.

Een voorwerp is nooit waardevol uit zichzelf. Een voorwerp is waardevol doordat iemand er waarde aan hecht. Een biljet van 50 euro is waardevol omdat wij het als zodanig beschouwen. Een trouwring heeft geen waarde voor een schildpad, maar wel voor een echtgenoot. Een voorwerp kan nooit waardevol zijn uit zichzelf, maar kan alleen maar waardevol zijn in de ogen van iemand.

Als iemand die nog nooit kennis genomen heeft van een cirkelredenering maakt de auteur wederom dezelfde fout: Waarde wordt allereerst expliciet en zonder argumentatie gedefinieerd als iets dat alleen kan bestaan in aanwezigheid van een ‘iemand’ om vervolgens te concluderen dat er zonder ‘iemand’ geen waarde is. Petje af. Dergelijke sublieme en creatieve argumenten moeten inderdaad beloond worden met een 9. Ondanks het feit dat er geen argument te vinden is waarom die ‘iemand’ nu exact goddelijk zou moeten zijn, maar een kniesoor die daar op let.

Welnu, wie hecht er waarde aan het universum? Als het ontstaan van het universum geen bedoeling had, als er geen Schepper is die het universum gemaakt heeft, is er niemand die het universum als waardevol kan beschouwen. Hetzelfde geldt voor het leven. Als het op naturalistische wijze ontstaan is, en er geen Ontwerper is die er een bedoeling mee heeft gehad, is er niets waardevols aan het leven. Levende wezens zijn niets meer dan het resultaat van toevallige mutaties en natuurlijke selectie. Er is geen doel en geen intrinsieke waarde (behalve de subjectieve waarde de we er zelf aan geven). En als het leven van een medemens geen intrinsieke waarde heeft, wat zou er dan mis zijn met moord?²

Ook het feit dat wens en werkelijkheid hier vermalen worden tot een onverteerbare smurrie van geneuzel is klaarblijkelijk geen indicatie voor de auteur – noch de leraar – geweest om hier nog eens goed over na te denken. Uit het feit dat er geen enkele reden is om aan te nemen dat er een schepper is of dat er een bedoeling is, volgt natuurlijk niet dat alles waardeloos is en dat die goddeloze en a-morele atheïsten maar kunnen doen en laten wat ze willen. Het betekent ook niet dat er geen andere reden is waarom mensen zich aan aangeboren regels zouden houden, maar leg dat maar eens uit aan iemand die natuurlijke selectie wel kent, maar haar kennelijk geen enkele rol toebedeelt als het gaat om het selecteren van eigenschappen van organismen.

Het mag duidelijk zijn dat het juist processen als natuurlijke selectie zijn die ervoor zorgen dat de best aangepaste organismen in staat gesteld worden om voor nageslacht te zorgen. En selectie gaat natuurlijk niet alleen om fenotypische eigenschappen maar ook, wanneer wij spreken van enige omgang of intelligentie, sociale eigenschappen! De auteur noemt de reden bij naam waarom er afspraken moeten zijn willen grote groepen van een soort kunnen overleven, maar is niet in staat zijn eigen argument te wegen op waarde.

Maar alles wordt anders als we ons realiseren dat er wel degelijk een Schepper is, die het universum met een bedoeling gemaakt heeft, en de mens naar zijn beeld heeft geschapen. Als de mens een schepsel is en God waarde aan hem hecht, dan is het leven intrinsiek waardevol. Dan mag je niet meer zomaar iemand van het leven beroven. Dan is er een Wetgever die in staat is goed en kwaad te bepalen en bovendien in staat is mensen te straffen wanneer ze het kwade doen. Dan is er een basis voor moraal. God bepaalt de standaard van wat goed en kwaad is.³

En, wederom gebruik makend van het valse dilemma, rest ons nog maar één conclusie: God is nodig om de voor de auteur onbegrepen oneindige regressie te beëindigen.

Dit is de rode draad in het ‘essay’ en het onbegrip van de schrijver – en zijn leraar die dergelijk gewauwel heeft gewaardeerd met een 9. Zijn serie “waarom-vragen” met betrekking tot zowel het fundament in het morele besef van de mens als het ontbreken van enige doelmatigheid in onze aanwezigheid op deze aardbol, doet hem belanden in een eindeloze lus van onwetendheid. En het is nu juist die eindeloze lus die evolutie verklaart.

Maar we hebben hier te maken met iemand die evolutie niet erkent en derhalve niet op de hoogte is van het feit dat de waarneembare complexiteit verklaard wordt door eenvoud. Het kan dus niet anders dan dat hij dezelfde fout maakt als onze ongeïnformeerde voorouders door complexiteit te beëindigen met onbevraagbare complexiteit.

Zowel in het waarderen van het universum als in het begrijpen van absolute morele waarden maakt hij een eind aan de oneindige ‘waarom-regressie’ door simpelweg “daarom” te antwoorden. En deze “daarom” noemt hij god. En door god te postuleren als onaantastbaar, almachtig en alwetend, ontdoet hij zijn antwoord ogenschijnlijk van alle kwetsbaarheden die ‘seculiere humanisten’ en atheïsten nu juist zo waarderen als de schoonheid van het bestaan.

Het is aan te raden om het ‘essay’ verder te lezen en te zien hoe gekunsteld het antwoord op ‘Euthyphro’s Dilemma’ wel niet is. Een antwoord waarin, ik zeg het u alvast, wederom dezelfde fouten gemaakt worden die, hoe kan het ook anders, gemaskeerd worden met dezelfde oplossing:

Gods geboden zijn niet arbitrair en zonder redenen. Zijn geboden zijn gebaseerd op een overkoepelende moraal, maar die moraal is gegrond in Gods eigen karakter, niet in iets dat boven Hem uitgaat. En omdat God de Schepper van het universum is, is zijn wil binnen dit universum normatief. Dat is binnen deze realiteit een volledig objectieve basis voor moraal.

Mocht u er begrijpelijkerwijs voor kiezen om dit ‘essay’ te laten voor wat het is, dan wil ik u onderstaand citaat niet onthouden. Het is te vinden onder het kopje “de ware ethiek” – je verzint het niet.

Eén heel belangrijk punt moet nog behandeld worden, namelijk een ziekelijke hypocrisie waaraan wij lijden, maar die bijna nooit onder de aandacht wordt gebracht. Wij mensen maken ons namelijk nogal erg druk over de dingen die ons overkomen. We kunnen erg kwaad zijn over de dingen die andere mensen ons aandoen. Maar staan we ooit stil bij wat wij God aandoen door te zondigen? Bedenkt iemand zich ooit dat onze Maker het verschrikkelijk vindt dat wij zijn oorspronkelijke bedoelingen compleet verpesten? Als er iets is waar wij om zouden moeten rouwen, dan is dat in de eerste plaats niet ons lijden, maar ons zondigen. Als er iets is dat ons woedend zou moeten maken, dan is het wel ons eigen voorbijschieten aan het doel van ons bestaan.

Rare jongens, die ‘seculiere humanisten’ en atheïsten. Ze weten eigenlijk niet eens waarom ze menselijk lijden zo erg vinden, zegt de auteur. Maar het lijden van god hoger aanslaan dan het lijden van ontelbare mensen, daar heb je dan weer een onfeilbaar fundament voor nodig. Die van de absolute moraal, weet u nog?

Op woensdag 13 april 2011 is het meest recente symposium Wiskunde en Geloof gehouden. Na het één en ander hierover gelezen te hebben groeide bij mij het verlangen hier het één en ander over te zeggen.

De initiatiefnemer is Ab van der Roest, docent wiskunde voor jaren 4 en 5 HAVO aan het Ichtuscollege in Veenendaal. Zijn missie?

Als docent wiskunde is het erg moeilijk om God een plaats binnen de wiskunde te geven. Toch ben ik er van overtuigd dat God overal is. En ook ben ik overtuigd dat je als mens een eenheid bent. Ik bedoel dat je niet wiskundige bent en daarnaast leraar en daarnaast gelovige. Deze drie kenmerken zijn verenigd in dezelfde persoon en daarom zijn ze niet van elkaar los te koppelen. Maar dat betekent dat God ook in de wiskunde is. Hoe en wanneer? Dat zijn vragen waar we met elkaar over na gaan denken.
Om dit nadenken effectief te laten zijn, gaan we onderwerpen uit de wiskunde zoeken die de mogelijkheid bieden ons te helpen bij de zoektocht. Bij het uitwerken van die onderwerpen willen we tegelijkertijd lesmateriaal ontwikkelen.

Het is niet “moeilijk” om god een plaats binnen de wiskunde te geven, het is onmogelijk. Wiskunde is geheel gebaseerd op bewijs, en dan hebben we het over formeel bewijs. Zoals Ab zelf al aangeeft in de tweede zin heeft hij een overtuiging dat god “overal is”, geen bewijs. Hij stelt dat een mens een eenheid is en ik ben het wat dat betreft met hem eens. Je privéleven beïnvloedt je professionele leven en andersom. Maar dan komt het.

Maar dat betekent dat God ook in de wiskunde is.

En deze vent doceert wiskunde? Het feit dat Ab van der Roest wiskundige, docent en gelovige is zegt niets over de relatie tussen wiskunde en geloof. Als er al iets gezegd kan worden over de relatie tussen wiskunde en geloof dan doet het feit dat de meeste wiskundigen niet gelovig zijn vermoeden dat het een negatieve relatie is. Als B een deel is van A, en C een deel is van A, dan kan er niets gezegd worden over de relatie tussen B en C.

Om dit nadenken effectief te laten zijn, gaan we onderwerpen uit de wiskunde zoeken die de mogelijkheid bieden ons te helpen bij de zoektocht.

Als god daadwerkelijk “in de wiskunde” was zou je geen onderwerpen hoeven te zoeken. Dan zou elk onderwerp uit de wiskunde blijk geven van deze goddelijke aanwezigheid. Met andere woorden: van der Roest is op zoek naar onderwerpen die zijn stelling bevestigen. In goed Nederlands heet dit confirmation bias en cherry picking.

Onder het kopje Artikelen is welgeteld één artikel te vinden. Dit artikel, CHRISTELIJKE IDENTITEIT EN WISKUNDE, is van een zodanig tegenfeitelijk gehalte (“leugens”) dat ik het in zijn geheel ga behandelen.

In dit artikel wil ik ingaan op drie aspecten van wiskunde die in verband kunnen worden gebracht met het christelijk geloof. Dit zijn de volgende: (a) de geschiedenis, (b) de schoonheid en (c) de verbazende effectiviteit van de wiskunde. Naar mijn inschatting zijn deze thema’s ook interessant voor hen die zich in eerste instantie niet zo geboeid weten door wiskundige vraagstukken.

Het begint al goed. Als christen heeft de schrijver een zekere opvatting over zijn eigen geloof. Hij (h)erkent bepaalde positieve eigenschappen in de wiskunde en stelt zich de taak om geloof aan wiskunde te koppelen om zo die positieve eigenschappen aan zijn geloof te kunnen hangen.

Drie historische thema’s zijn vooral interessant als het gaat om wiskunde en christelijke identiteit. In de eerste plaats betreft dit de nauwe verbinding tussen het ontstaan van de moderne wetenschap en de cruciale rol van de wiskunde daarin, gekoppeld aan een christelijk wereldbeeld.

De moderne wetenschap is ontstaan ondanks een christelijk wereldbeeld. In de Middeleeuwen (de Engelse term is sprekender: Dark Ages), toen het christendom een absolute heerschappij had over Europa, stond de wetenschappelijke ontwikkeling volledig stil. Onderzoek naar of in de natuurwetenschappen was verboden, op straffe des doods, en het kleine beetje onderzoek dat werd gedaan was onder supervisie van de christelijke kerk en alles wat niet strookte met christelijke dogma’s werd onderdrukt.

Opvallend is namelijk dat in verscheidene culturen bouwstenen te vinden zijn van wiskunde en wetenschap. Denk bijvoorbeeld aan de Egyptische, Babylonische, Chinese, Indiase en Griekse culturen. Men kwam tot indrukwekkende architectonische, medische en technische prestaties, maar niet tot fundamenteel onderzoek van de natuur.

Dat klopt grotendeels, maar dat lag niet aan de culturen. De genoemde beschavingen kenden het principe van de wetenschappelijke methode niet, en die vormt de basis van onderzoek naar de natuur. Het is wel vreemd dat de Griekse cultuur wordt genoemd want daar ligt wel degelijk de basis voor de wetenschappelijke methode.

Dat heeft hiermee te maken dat die culturen geen persoonlijke, oneindige goden of Godheid kenden. Men geloofde dat zon, maan en sterren zelf goddelijk waren. Of dat willekeur en toeval het heelal regeerden. Overtuigingen als deze waren geen stimulans om de kosmos echt te gaan onderzoeken. Dat is een hoofdreden waarom in andere hoogstaande culturen nooit ‘echte’ wetenschap is ontstaan.

Dat er een verband zou zijn tussen een persoonlijke godheid en drang naar onderzoek van de natuur zal eerst moeten worden aangetoond. Het neerschrijven als feit maakt het niet waar, ook al is dit een christelijke traditie. Ten tweede, volgens mij heeft het hindoeïsme wel degelijk persoonlijke én oneindige goden. Het afgeven op animisme is ook heel erg infantiel omdat het christendom overduidelijk is afgeleid van een zonneverering en astrologie. Dat de oude culturen geen stimulans op de kosmos te onderzoeken kenden staat open voor discussie, maar dat het christelijke geloof zulk onderzoek actief verbood staat vast. De reden dat in onze “hoogstaande” cultuur de wetenschap wel is ontstaan is niet dankzij maar ondanks het christendom. Stukje bij beetje vorderde de wetenschap en als gevolg daarvan werd de kerkelijke macht ingeperkt. Pas vanaf het moment dat de kerk de doodstraf niet meer kon voltrekken is de groei van de kennis van de natuurlijke wereld echt gestart.

Wat de auteur van dit artikel “vergeet” te vermelden is dat er een specifieke cultuur is geweest die grote waarde hechtte aan wiskunde in het algemeen en algebra in het bijzonder. Die cultuur is natuurlijk de islamitische (algebra is afgeleid van het Arabische al-jabr) en pas na het overnemen van het Arabische getalsysteem, het cijfer nul en negatieve cijfers werd wiskunde pas goed toepasbaar. Vergelijk dat maar eens met het Romeinse cijfersysteem wat werd aangehouden door de christelijke kerk.

Een tweede thema bestaat uit het kennismaken met christelijke wetenschappers die gebruikmaakten van wiskunde. Zo is het bijvoorbeeld inspirerend om kennis te maken met Johannes Kepler (1571-1630), een Duitse Lutheraan, die als een van de eersten gebruikmaakte van algoritmen om de banen die planeten volgen te berekenen. Prachtig is het hoe hij God prijst om zijn machtige werken in de kosmos in het algemeen en in de geometrie in het bijzonder. ‘Een goddelijk geluid vult de ganse wereld,’ aldus Kepler, die hiermee tegelijk verwijst naar de verbazingwekkende wiskundige structuren die ook de muziek kent (cit. In Nickel, 117).

Giordano Bruno is in 1600 door de katholieke kerk op de brandstapel ter dood gebracht. Galileo en Copernicus zijn niet vermoord maar werden wel enorm belemmerd in hun wetenschappelijk onderzoek omdat christelijke dogma’s niet tegengesproken konden worden. Natuurlijk prees Kepler god voor de beweging van de planeten. En zelfs al meende Kepler dit dan wil dit niet zeggen dat een god verantwoordelijk is voor zwaartekracht. Ook zijn de planeetbanen instabiel op lange termijn en je vraagt je af of een perfect god het probleem van de n-body mechanics had kunnen omzeilen.

Interessant is het te horen over Georg Cantor (1845-1918), wiens christelijk geloof directe invloed had op de wiskunde die hij produceerde. In gehoorzaamheid in wat hij als een stem van God verstond, bewees hij dat er meer irrationele dan rationele getallen zijn. Ook hield hij zich bezig met berekeningen van oneindigheid, iets dat hem direct aan de oneindige Bijbelse God deed denken (Nickel, 380, 183).

Wiskunde wordt niet geproduceerd. Wiskunde is. Biologie is niet Darwiniaans en zwaartekracht is niet Einsteiniaans of Newtoniaans. Darwin heeft een (heel belangrijk) aspect van biologie beschreven, net zoals Einstein dat heeft gedaan voor zwaartekracht. En Cantor heeft een gedeelte van de wiskunde beschreven. Ook verbaast het mij dat hier wordt gesuggereerd dat god — almachtig, alwetend en alomtegenwoordig — direct opdracht heeft gegeven tot het formuleren van een bewijs met betrekking tot (ir)rationele getallen. Het zou me verbazen als 25% van de HAVO-studenten van Ab van der Roest weet dat het “rationeel” niets te maken heeft met rede maar dat het slaat op het wel of niet kunnen uitdrukken van een getal als een verhouding (ratio). Cantor moest aan de bijbelse god denken bij het begrip van oneindigheid. Ik aan het universum en de stupiditeit van mensen. (“And I’m not so sure about the universe.”)

Een derde historische invalshoek laat zien dat wiskunde en geloofsopvattingen vaak samengaan, ook al denken veel mensen dat wiskunde daar helemaal niets mee te maken heeft. Ik noem een aantal voorbeelden.

De twee hebben ook niets met elkaar te maken. Wiskunde en geloofsopvatting kunnen samengaan omdat geloof absoluut niets te zeggen heeft over wiskunde. Lagere wiskunde, “rekenen”, is een natuurlijk iets voor mensen. Zelfs 2000 jaar geleden konden mensen tellen. Maar over hogere wiskunde valt niets te lezen in de bijbel, dus in zoverre gaan die twee niet samen. Pas nadat hogere wiskunde is ontwikkeld kwam de kerk tot de conclusie dat de christelijke dogma’s niet in gevaar waren en werd die tak van de wetenschap niet verboden. In zoverre ging het ook weer samen. Maar er is geen enkele reden om aan te nemen dat wiskunde is ontstaan dankzij enig geloof.

De Pythagoreeërs (6e eeuw v.C.) geloofden dat getallen de basis, bron en zin waren van alle dingen in onze werkelijkheid. Plato, en velen in zijn voetspoor, geloofde dat wiskunde de basis biedt voor absolute zekerheid. Ook meende hij dat wiskundige ‘objecten’ een bestaan bezitten onafhankelijk van mensen. Galileo Galileï geloofde dat wiskunde het alfabet van het universum was. Immanuel Kant geloofde dat mensen ware feiten over de hele wereld konden weten voorafgaand aan hun ervaring ervan, en dat de geometrie hier een voorbeeld van was.
Gottlob Frege en Bertrand Russell (aanvang 20e eeuw) geloofden dat alle wiskunde terug te brengen was tot logica. De Nederlander Luitzen Brouwer (1882-1966) richtte zijn ‘intuïtionistische’ school op vanuit het geloof dat mensen een fundamentele intuïtie voor natuurlijk getallen hebben. Deze getallen waren in zijn opvatting de enige legitieme basis waarop wiskundige zekerheden konden worden gebouwd. David Hilbert (1862-1943) leidde de ‘formalistische’ school vanuit het principe: de wiskunde kent geen vooronderstellingen. Echter, dit is een stelling die zichzelf niet wiskundig laat bewijzen, maar die zelf in ‘geloof’ wordt aanvaard (Howell & Bradley, 364).

Hier wordt de aloude truc van “geloof” uit de kast gehaald. Het geloof van Gallei in wiskunde is niet te vergelijken met het geloof van een christen in de wederopstanding. Het woord geloof wordt hier opzettelijk oneigenlijk gebruikt in plaats van stelling of hypothese. De genoemde wetenschappers deden hun stellingen op basis van de op dat moment bekende wetenschappelijke kennis. Dit kan absoluut niet worden vergeleken met een bewering over wat er gebeurt na de dood of het bestaan van een god en wat deze god van mensen eist. Let ook op de laatste zin waarin geloof tussen apostrofs wordt gezet. De auteur weet dat het geen geloof is in de zin van religieus geloof, geloof zonder bewijs of aanwijzingen.

Schoonheid verwijst naar waarheid. Dat geldt in de kunst, maar evenzeer in de wetenschap. Over zijn eigen theorie schreef de natuurkundige Werner Heisenberg dat deze ‘direct overtuigend was dankzij de compleetheid en abstracte schoonheid ervan’ (cit. In Dubay, 114).
Herbert Turnbull eindigt zijn biografische geschiedenis van wiskunde met deze woorden: ‘De grootste wiskunde kent de eenvoud en onvermijdelijkheid van de beste poëzie en muziek; ze staat op de grens van alles wat wonderbaarlijk is in de wetenschap, en alles wat mooi is in de kunst. Wiskunde verandert de toevallige bewegingen van atomen in het traceren van de vinger van God’ (cit. In Nickel, 224). En de wiskundige Calvin Clawson roemt in zijn Mathematical mysteries (Plenum Press, 1996) de fascinerende wereld van getallen die ‘hun sirenenzang voor ons zingen’.

Allereerst zegt het citaat van Heisenberg niets over religie en wiskunde. Vanuit een christlijke perspectief is het begrijpelijk dat het wordt gebruikt omdat christenen iets anders denken bij de term “waarheid” dan niet-christenen. Onderhands wordt hier geprobeerd de termen schoonheid, waarheid en de niet-genoemde goddelijke woord synoniem te maken.
Ten tweede komen we weer bij een persoonlijke uitspraak. Dat Turnbull “de vinger van God” ziet in de toevallige bewegingen van atomen wil niet zeggen dat er zoiets is als de vinger van god. Sterker nog, Turnbull geeft zelf al aan wat de atomen beweegt: toeval. De quantummechanica geeft Turnbull hierin gelijk.

Een voorbeeld van een wonderlijk mooie getallenreeks is de zogenaamde Fibonacci-sequentie, die al bekend was in de 13e eeuw. Deze reeks ziet er als volgt uit: 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233, 377… Kenmerkend hierin is dat elk getal de som is van de twee voorgaande getallen. Als je de verhouding tussen de verschillende getallen analyseert, kom je uit op het getal 1, 618.
Dit nummer wordt phi genoemd naar de Griekse beeldhouwer Phidias (5e eeuw v.C.), die bewust gebruikmaakte van deze verhouding in zijn werk. Dit getal phi komt merkwaardigerwijs heel veel voor in de natuur, zo veel dat Kepler het de ‘goddelijke proportie’ noemde. De verhoudingen van de vijf poten van de zeester bijvoorbeeld weerspiegelen phi, alsook die van talloze bloemen die de vorm van een pentagram hebben en zelfs de genealogie van een dar!
Ook de Fibonacci-nummers komen we overal tegen: in de spiraal vormen van een menselijk oor, de pitten van een zonnebloem, de schubben van een dennenappel, een zeeschelp, een tornado, een sterrenstelsel, en zelfs in de manier waarop het toetsenbord van een piano is samengesteld.
Dit alles is dermate opmerkelijk dat in 1963 een tijdschrift werd opgericht, The Fibonacci Quarterly, met het doel om te documenteren waar je de opvallende getallenreeks in de natuur zoal tegenkomt (Nickel, 240-251).

Afgezien van wat details (nul is ook een getal in de Fibonacci-reeks, de reeks loopt ook tot in het oneindige aan de negatieve kant, phi wordt pas bereikt in het oneindige) klopt dit wel. De verhouding van 1,6 komt inderdaad veel voor in de natuur, maar het is nooit precies phi. Aan de ene kant omdat phi een irrationeel getal is en dus nooit exact benaderd kan worden (het houdt op bij atomen) en aan de andere kant omdat het niet phi is. Het lijkt dat het phi is en als mens zijn wij geneigd naar het herkennen van patronen, ook als deze er niet zijn.
Dit alles heeft echter niets te maken met religie. Het raakvlak met wiskunde bestaat uit het feit dat we getallen gebruiken om bepaalde fysieke structuren te beschrijven.

Er zijn veel meer bijzonderheden die wiskundigen op het spoor zijn gekomen. Neem nu een verschijnsel als de regenboog. Het pad dat licht aflegt door een waterdruppel wordt bepaald door de wetten van de geometrische optiek. Deze wetten zijn buitengewoon fraai en subtiel – de wiskunde hiervan ‘glanst’ als de regenboog zelf!

Het “pad” dat licht aflegt is een rechte lijn. Het enige wat optreedt is een afbuiging van het licht als het een ander medium ingaat (van lucht naar water) en de brekingsindex (hoek van afbuiging) is afhankelijk van de frequentie van het licht. Dat veroorzaakt een regenboog. (De waarnemer moet ook op de juiste positie staan ten opzichte van de zon en de waterdruppels.) Het stukje hierboven is geschreven alsof er iets heel mysterieus aan de hand is, alsof er hogere machten aan het werk zijn. Iets waar een christen toch al neigingen toe heeft.

Indrukwekkend zijn ook de zeshoekige patronen die we op allerlei plekken tegenkomen: in sneeuwvlokken bijvoorbeeld, in kristallen, in de atoomstructuur van honing en in de honingraat zelf. Ik heb me laten vertellen dat pas in 2002 officieel is bewezen door een wiskundige dat het ontwerp van een honingraat het meest efficiënte is dat er mogelijk is. Mens noch computer is in staat een structuur te bedenken die op een handiger manier gebruikmaakt van ruimte of die beter steun biedt tegen instorten (vgl. Nickel, 211-214).

De atoomstructuur van honing? Zelfs al zou hier moleculaire structuur bedoeld zijn dan is het nog complete onzing. Honing is een niet-homogene samengestelde organische stof. Honing van imker A is niet gelijk aan honing van imker B. Ik heb geen idee waar deze compleet onwetenschappelijke waanzin vandaan komt. En het is niet een verwarring met de honingraat, die wel zeshoekig is, want die wordt direct daarna genoemd. En de auteur moest van een een wiskundige horen dat een zeshoek de meest efficiënte structuur is? Een kind kan zien dat het zo is. Van de regelmatige veelhoeken kunnen alleen driehoeken, vierkanten en zeshoeken (van gelijke afmetingen) zonder tussenruimten worden aangesloten. In een onregelmatige ruimte (zoals in de natuur voornamelijk voorkomt) is een zeshoek dan de meest efficiënte oplossing.
Dat “mens noch computer” in staat zijn om iets beters te verzinnen komt omdat er niets beter is. Wat is dat nu voor een redenering ten gunste van religie? Sterker nog, deze christelijke auteur pleit nu voor evolutie.

Het geeft te denken dat ‘eenvoudige’ bijen in staat zijn iets te maken dat wiskundig gezien fascinerend is en dat niet valt te verbeteren. Is dit te danken aan een evolutionaire proces, of mogen wij hier een Ontwerper achter vermoeden? Het ontdekken van ‘ontwerp’ in de werkelijkheid is ook een dankbaar en mooi studieobject voor de wiskunde! (Zie het hoofdstuk ‘The possibility of detecting intelligent design’, in Howell & Bradley).

En hij had het in de gaten. Hij stelt een vraag, geeft geen antwoord, maar gaat uit van de christelijke vooroordelen van zijn bedoeld publiek. Ook schiet hij zichzelf in de voet door te spreken over iets wat niet valt te verbeteren. Evolutie is namelijk een compromis tussen effectiviteit en energie die er voor nodig is. Het is nooit een perfecte zeshoek.

In 1960 schreef de natuurkundige en Nobelprijswinnaar Eugene Wigner het artikel ‘The unreasonable effectiveness of mathematics in the natural sciences’. In verband met de mysterieuze bruikbaarheid van wiskunde binnen de quantummechanica liet hij zich ontvallen: ‘Het is moeilijk de indruk te vermijden dat we hier stuiten op een wonder!’
Twee decennia later volgde de computerspecialist Richard Hamming met ‘The unreasonable effectiveness of mathematics’. Ook Hamming vroeg zich af hoe het mogelijk is dat een aantal getallen en symbolen die mensen op papier schrijven zo verbazingwekkend nauwkeurig blijken te kloppen met de werkelijkheid om ons heen. Uiteindelijk moest hij het antwoord schuldig blijven.
Ook een evolutionaire verklaring bevredigde hem niet – de opvatting dus dat de natuurlijke selectie mensen uitrustte met de juiste gereedschappen om in deze wereld effectief te kunnen functioneren (Howell & Bradley, 375).

De quote mining begint heel erg vervelend te worden. Op de uitspraak van Hamming kan heel eenvoudig geantwoord worden dat onze symbolen overeenkomen met de waarneembare werkelijkheid omdat wij die symbolen hebben ontworpen om de waarneembare werkelijkheid te beschrijven. Maar laten we eens kijken of er deze keer een conclusie aan deze citaten wordt verbonden.

Vanuit een christelijk perspectief echter is het goed mogelijk de effectiviteit van wiskunde te duiden. God is immers de auteur van de hele werkelijkheid en dus ook van de wiskundige wetmatigheden daarin. Hij is tevens de Schepper van de mens, die is uitgerust met capaciteiten om onderzoek te doen.

“God is immers…” Toon aan. Bewijs. We hebben het over wiskunde. Ik eis een formeel bewijs, of minstens een aannemelijke stelling. In de laatste zin, die onderbouwing zou moeten zijn voor de tweede, staat een bewezen onwaarheid. De mens is niet geschapen, de mens is geëvolueerd. Ook wil ik de christen vragen dat als de mens godgegeven capiciteiten om onderzoek te doen heeft waarom deze capaciteiten volgens de bijbelse tijdlijn zo’n 5500 jaar niet benut werden.

Het kan stimulerend zijn ook op deze manier eens na te denken over het christelijk geloof. Ik ken twee oud-studenten theoretische natuurkunde die onafhankelijk van elkaar christen zijn geworden na diep nagedacht te hebben over de wonderbaarlijke orde in de schepping. Zij vroegen zich af: Waarom sluiten wiskundige berekeningen zo precies aan op de werkelijkheid? Hoe komt het dat een atoom niet uit elkaar valt? Hoe is het mogelijk dat wij exact het reistraject kunnen uitreken van een ruimteschip van de aarde helemaal naar de maan, en andersom?
Hun hoogleraren zeiden: ‘Op waaromvragen geeft de wetenschap geen antwoord. Daarvoor moet je bij religies zijn.’ Daarop klopten deze jongens aan bij de verschillende wereldgodsdiensten. Maar er kwam geen duidelijke respons op bovengestelde vragen. Totdat zij een christenwetenschapper hierover spraken. Die antwoordde hun, in één zin samengevat: ‘Dankzij de logos – het Woord door Wie alles tot stand is gekomen; dankzij Jezus Christus, de Heer van het heelal’ (vgl. Kolossenzen 1:16v).

Hoeveel studenten theoretische natuurkunde hebben hun (christelijke) geloof van zich afgezet? Het feit dat de auteur twee zulke studenten kent zegt niets over de frequentie waarmee dit gebeurt. In een christelijk milieu is het uitzonderlijk om zoiets mee te maken en dus wordt het onthouden. Alle afvallige studenten worden uitgesloten van elke telling omdat die niet in het christelijke milieu opereren.

Zowel de vragen als het antwoord zijn infantiel. “Waarom sluiten wiskundige berekeningen zo precies aan op de werkelijkheid?” Als deze studenten zich dit werkelijk afvroegen waren ze al gelovig. Ze voeren berekeningen uit over de werkelijkheid en vragen zich dan af waarom de berekeningen de werkelijkheid beschrijven? En met het antwoord “Omdat het zo is.” zijn ze tevreden? Ook vraag ik me af wat ik me bij de term “christenwetenschapper” moet voorstellen. Ik vermoed dat het geen christlijke wetenschapper is, dus ik denk dat de term “wetenschapper” dan ten onrechte is.

Zoals altijd bij christelijke wetenschappers gaat het hier om de bevestiging van hun eigen wereldbeeld. Ze zijn niet bezig met wetenschappelijk onderzoek maar met het rechtvaardigen van hun eigen motieven. Waarom zou er een verband moeten zijn tussen religie en wiskunde? Is het bedrijven van wiskunde aan de ene kant en het aanhangen van een religie aan de andere kant niet genoeg? Waarom toch die pathologische drang van gelovigen om hun religie in elk aspect van hun leven te moeten injecteren?

Het antwoord is simpel: twijfel. Hoe harder de christen roept dat zijn geloof absoluut waar is, hoe groter de twijfel. Hoe meer de christen probeert om elk aspect van zijn leven strict christelijk in te vullen, hoe groter de angst dat een leven zonder religie zinvol en leuk zou kunnen zijn. Hoe meer de christen probeert anderen te overtuigen van zijn gelijk, hoe groter het vermoeden dat al die jaren bidden en bang zijn absolute verspilling van leven waren. Shakespeare zei het al: “The lady doth protest to much, methinks.”

Christopher Hitchens, de luidste advocaat tegen het goddeloos geloof, gaat dood. Tenzij de revolutionaire kankertherapie bij hem aanslaat die hij ondergaat. Die is ontwikkelt door een felle evangelische Christen.

Maar wat volgens Gerard pas echt opmerkelijk is, is dat de geneticus Collins een “diep geloof heeft in de Heer en de schepping”. Dit terwijl ieder die de heer Collins kent, weet dat hij juist een fel tegenstander is van Intelligent Design.

De schrijver van het geruchtmakende “God is niet groot” vertelt aan de Daily Telegraph dat hij als proefkonijn fungeert van een revolutionaire methode van gepersonaliseerde geneesmiddelen, ontwikkeld door Frank Collins, een geneticus die diep gelooft in de Heer en de schepping.

Het is volgens Gerard natuurlijk wel heel bijzonder dat beide heren dikwijls tegenover elkaar stonden bij debatten over god en het godsbestaan. Debatten waar Hitchens zich volgens Gerard op een dusdanige manier opstelde dat een heuse – en onbegrijpelijke – Godwin niet achterwege kan blijven:

De twee zaten vaak samen in openbare debatten, waar Hitchens de menigte vermaakte met zijn schimpscheuten op god en vooral op die domme gelovigen en Collins de ondankbare rol had om enige lebensraum te vragen voor mensen die er anders over denken dat Hitchens.

En dan is het natuurlijk des te grappiger dat Hitchens nu op het wetenschappelijk inzicht van Collins moet vertrouwen om hem te redden. Let u ook even op de kwinkslag aangaande ‘het eeuwig leven’.

En nu kan alleen de therapie van Collins Hitchens nog redden. Als die therapie faalt rest hem de dood. En zeker niet het eeuwig leven. Grappig wel.

Ik zal maar niet uitleggen waar dit hersenspinsel van Gerard de mist in gaat, behalve op te merken dat Gerard les heeft gehad van jezuïeten. Hij kan er zelf dus eigenlijk ook niets aan doen.

Vervuiling van het debat. Een betere kwalificatie heb ik niet voor de meeste ‘argumenten’ die ik voorbij zie komen. Of het nu ter verdediging van het verbod is of niet, zelden of nooit raken ze de kern van de zaak. En die kern kan toch werkelijk niet eenvoudiger zijn: Door religieuze uitingen binnen de overheid te verbieden, bevorder je de scheiding van kerk en staat. En die scheiding zou ieder heilig moeten zijn. Al was het maar omdat zij er niet is om religie te verdringen, maar om iedere religie evenveel rechten te garanderen. Voor velen blijkt dit concept te hoog gegrepen te zijn, vandaar de overweldigende hoeveelheid onnozelheden die, gemaskeerd als argument, overal te horen zijn. Want, zo vraagt menig gelovig en ongelovig mens zich af: Hoe kun je nu een religie beschermen door de uitingen ervan te verbieden?

Wellicht komt het omdat ik atheïst ben, maar voor mij en velen van mijn ‘geloofsgenoten’ is bovenstaande vraag een eitje. Wij weten als geen ander dat wij niet louter atheïstisch zijn, maar poly-atheïstisch: Er zijn heel veel goden waarin wij niet geloven. Net zoals de christen atheïstisch is ten opzichte van Allah en de moslim ten opzichte van Shiva, zijn alle mensen die ooit geleefd hebben poly-atheïstisch: Ieder mens kent immers een enorme hoeveelheid goden waarin hij niet gelooft. En voor zover u ontkennend zou reageren: Denk eens aan al die goden die ooit even passioneel aanbeden werden als de ‘onze’ waarvan het bestaan ons niet is overgeleverd.

Dit principe is belangrijk wanneer wij willen beseffen dat de scheiding tussen kerk en staat niet een scheiding tussen jouw kerk en de staat is. Het is een absolute scheiding tussen alle denkbare geloven en onze overheid. De angel van deze constatering zit hem in het feit dat een geloof dusdanig ondefinieerbaar is dat, wanneer wij werkelijk gelijke rechten voor ieder geloof willen garanderen, wij moeten erkennen dat wij juist vanwege de gewenste neutraliteit ons niet moeten bemoeien met de inhoudelijkheid van het geloof. Wie bepaalt er immers wat een geloof is en wat niet? Is het niet zo dat wij dergelijke conclusies aan de persoon moeten laten en geenszins tot de verantwoordelijkheden van de staat moeten rekenen? Is dat nu juist niet exact een onderdeel van wat de scheiding van kerk en staat vermag?

Eender welk geloof wordt gekenmerkt door één feit: De gelovige kan geen bewijs leveren voor zijn aanname. In het kader van de scheiding tussen kerk en staat lijkt dit een irrelevant punt: “Noemen wij het niet juist daarom geloof?”, zal menigeen min of meer terecht tegenwerpen. Of: “Het maakt niet uit of het geloof waar is, ieder moet het recht hebben het te belijden.” En ik onderschrijf deze standpunten van harte. Maar we moeten ook hier niet een belangrijke constatering uit de weg gaan. Een constatering die, gecombineerd met bovenstaande inzichten, onherroepelijk leidt tot de volgende onvermijdelijke situatie.

Vanwege de aard van het geloof is er niemand op deze aarde die het geloof van een ander als ‘ongeldig’ kan verklaren. Wanneer ik het recht heb om moslim te zijn, dan heb jij het recht om christen te zijn. Daarnaast heeft een ander dan ook het recht om jaïnist te zijn. Sterker nog; Als iemand van de rokerskerk meent een geloof te hebben, dan heeft geen christen of moslim daar ook maar één geldig tegenargument tegen, zonder de eigen religie op dezelfde gronden te ontkrachten. Dat jouw heilige boek ouder is, is immers geen steekhoudend argument. Dit besef is de atheïst zeer bekend. Wij geloven immers in slechts één god minder dan de moslim of de christen, die beiden menen dat ze een onredelijke uitzondering mogen maken op de aanname dat ‘al die andere goden niet bestaan’.

We kunnen dus slechts concluderen dat er redelijkerwijs geen enkele manier is waarop wij een onderscheid kunnen maken tussen verschillende geloven: Allen bedienen zich van dezelfde argumenten en rechtvaardigingen en allen zijn even inherent onbewijsbaar. Willen wij werkelijk ieder de vrijheid geven om te geloven wat hij of zij wil, dan zullen we ons tevens moeten weerhouden om een inhoudelijk oordeel te vellen over het geloof van de ander. Willen wij wel een oordeel vellen, bedenk u dan dat u geen godsdienstvrijheid voorstaat, maar vrijheid voor het handjevol geloven dat u accepteert.

Terug naar de overheid. Het is niet aan de overheid om inhoudelijk te moeten bepalen wat een (echt) geloof is en wat niet. En dit is exact wat ons staat te wachten wanneer wij zouden kiezen om binnen deze overheid religieuze uitingen toe te staan – Nee, die hanenkam mag niet, want dat is geen geloofsuiting. Wat is immers een religieuze uiting, wanneer wij verwachten dat onze overheid zich niet inhoudelijk uitlaat over het geloof? Inderdaad: Dan kan alles een religieuze uiting zijn. Wie is u immers om te bepalen dat dat niet zo is?

Zouden wij beslissen om alle religieuze uitingen toe te staan om een zo groot mogelijke godsdienstvrijheid te garanderen, dan betekent dit daarom feitelijk dat de overheid geen enkele eis meer kan stellen met betrekking tot de uitstraling en kledingkeuze van haar medewerkers. Zou zij dat wel doen, dan bemoeit zij zich inhoudelijk met de vaststelling wat wel een geloof genoemd mag worden en wat niet. En dat, beste lezer, is nu exact wat we niet willen. Tenzij u geholpen wilt worden door een man in een piratenpakje die claimt dat dit een uiting is van zijn geloof in het Vliegende Spaghettimonster – Waar ik overigens geen probleem mee heb, maar u snapt waar het hek is. Hint: niet op de dam.

Natuurlijk chargeer ik, maar bedenk u eens waar u de grens zou leggen? Of beter gezegd: Bedenk u eens of u die grens wel wilt leggen.

Voetnoot: Bovenstaand geldt natuurlijk ook voor de diversiteit aan atheïstische uitingen. Zoals daar zijn… eh… daar kom ik nog op terug.

Zo accepteer ik bijvoorbeeld zonder morren het feit dat ik niet speciaal geschapen ben door een (liefhebbende) god, maar ontstaan ben door een verzameling natuurlijke processen. Processen die, wegens het ontbreken van intelligentie, mijn aanwezigheid niet kennen en het derhalve geen zier zal interesseren welke religieuze overtuiging ik ben toegedaan. Arjan bedoelt echter iets heel anders, zo blijkt bij het verder lezen. Om de aard van zijn geloof duidelijk te maken, citeert hij een passage uit een preek van Jonathan Edwards. Ik zeg u alvast dat ik het gehele stuk niet citeer om makkelijk te scoren.

Als je onbekeerd bent, ben je veroordeeld tot de hel. Ieder onbekeerd mens hoort in de hel thuis. Jij gaat beslist naar die plaats als je niet gelooft. De toorn van God brandt tegen jou en de put en het vuur is gereed, de vuuroven is gereed om jou te ontvangen, de vlammen gloeien en woeden, de duivelen staan klaar als gulzige hongerige leeuwen die hun prooi zien. Onbekeerde mensen lopen over de put van de hel die een rot deksel heeft. Het overgrote deel van keurige  zondagschristenen die gestorven zijn, is ongetwijfeld naar de hel gegaan.

Nee, echt niet. Het interesseert mij nu even niet dat deze man, en derhalve ook Arjan, de indruk wekt een psychiatrisch patiënt te zijn. Begrijp me niet verkeerd; je moet vooral geloven wat je wilt geloven. Al denk je dat er na je dood een dozijn naargeestige kabouters klaar zal staan die je, als straf voor je zonde op aarde, langzaam op zullen peuzelen. Te beginnen bij het voeteind. Het boeit me niet. Wat mij boeit is de weinig subtiele wijze waarmee niet alleen de ‘onprettige waarheid’ uit de doeken gedaan wordt, maar deze moreel dubieuze status quo tevens gerechtvaardigd wordt.

Leest u het citaat nogmaals en let dan goed op de tweede zin. “Ieder onbekeerd mens hoort in de hel thuis”. Het is dus klaarblijkelijk niet alleen het geval dat ‘zondige’ mensen naar de hel gaan, maar tevens schijnt dit rechtvaardig te zijn. Een aanname die menig gelovige automatisch doet, zonder dat daar verder aandacht aan geschonken wordt. In de hele preek en de rest van het stuk op de site wordt er geen enkele reden gegeven waarom dit rechtvaardig zou zijn.

Neem nu voor het gemak eens aan dat de situatie inderdaad is zoals Arjan, bij monde van de preek van Edwards, beschrijft. Laten we stellen dat er inderdaad een god bestaat die ons onherroepelijk zal straffen na onze dood voor de misstappen die wij begaan tijdens het leven. En laten we tevens aannemen dat een misstap gedefinieerd mag worden als ‘het niet navolgen van de wil van die god’.

We zullen dan moeten erkennen dat we te maken hebben met een almachtige entiteit die een universum – maar tenminste een planeet – heeft bedacht in een ‘tijd’ waarin hij/zij/het de enige vorm van intelligentie was waarop de term ‘bestaan’ in zekere zin op van toepassing was. Daarnaast moeten wij erkennen dat deze entiteit levende en voelende wezens heeft geschapen. Deze levende wezens gaf ‘hij’ een wereld en een zekere vrijheid en intelligentie om te doen wat ze wilden. Deze ‘god’ vond het nodig om deze vrijheid te beperken met regels en vooruitlopend op de eerste overledenen, richtte hij alvast een fysieke plek in, ergens in dat universum, om ze te martelen. Satan had een taakomschrijving en een werkplek. Het wachten was op klanten, zullen we maar zeggen.

Nu, los van het geloof van deze man, hoezeer kunnen we zijn overtuiging, en dat wat zijn god in gang gezet heeft, moreel noemen? Is het niet zo dat iedere gelovige die zich niet verzet tegen deze god net zo immoreel is als de god die hij aanbidt? Is geloof, en daarbij het accepteren van absolute morele waarden daarom niet by default immoreel?

Het bestaan van absolute, door een god gedicteerde, morele waarden die gehandhaafd worden door een vooraf bedachte vorm van straf of beloning na de dood impliceert namelijk automatisch een god die zijn onderdanen geschapen heeft als pionnen op een spelbord. En dan laten we nog buiten beschouwing dat deze god het nodig vond om zijn schepping ook tijdens het leven bloot te stellen aan rampspoed, ellende en ziekte. Allen welke overigens niet door enige vorm van oorzaak en gevolg door zijn schepping zelf over zich af te roepen zijn. Nog los van de vraag waarom god dit gedaan heeft lijkt mij de vraag welke extreme vorm van sadisme – en in het geval van de kruisiging van Jezus ook masochisme – hierop van toepassing is. Dergelijke goden doen mij denken aan de Jigsaw Killer.

Gelovigen die dergelijke goden aanbidden en rechtvaardigen zijn gewillige onderdanen van een wrede dictator – met welke dictator u een vergelijk wilt maken, mag u helemaal zelf weten. Op zijn minst zijn ze dom te noemen wanneer ze niet (willen) inzien dat ze zijn immorele gedrag goedkeuren en accepteren als ‘zijn recht als schepper’. Op zijn ergst zijn ze medeverantwoordelijk voor zijn immorele daden wanneer ze deze niet verwerpen en bevragen, maar uitdragen als ‘onprettige waarheid’.

De optie dat ze zelf een masochistisch genot ontlenen aan dit wrede spel zal ik ‘aardigheidshalve’ maar buiten beschouwing laten.

Zoals gebruikelijk is het refdag schrijfsel doorspekt van vervelende en tendentieuze kwinkslagen. Ik vraag me bij het lezen dikwijls af of men dat nu met vol verstand doet, of dat het slechts een resultaat is van het wonderschone geloof waarmee het dagelijks denken doordrenkt is. We hoeven nog geen alinea te lezen of de toon is al gezet:

[...] ik hecht aan integer handelen. Mijn stijl van leidinggeven sluit nauw aan bij mijn persoonlijkheid en mijn geloofsbeleving. Dat neemt niet weg dat leidinggeven voor mij een voortdurende worsteling is, misschien meer dan voor een niet-christen. [..] Of iemand mij aardig vindt of niet, vind ik minder belangrijk.

Ofwel is deze levenshouding onlosmakelijk verbonden met het zijn christendom en ontbeert de atheïst deze volledig, ofwel meneer Bruins snapt niet wat hij nu feitelijk suggereert. Ik kan in alle eerlijkheid niet kiezen, maar constateer slechts dat deze christen geen benul heeft dat een dergelijke worsteling niet voorbehouden is aan de lieden van fiducie. Hoe dan ook; Terug naar de stelling.

Wetenschap en geloof bijten elkaar niet, meent Eppo.

Alles wat ik als wetenschapper doe, blijft tot op zekere hoogte voorspelbaar; ik verwacht dus geen wonderen. Dat strijdt echter niet met mijn geloof. Evenmin hoeft een wetenschapper van zijn geloof af te vallen wanneer hij God niet tegenkomt tijdens zijn onderzoek.

Ondanks de ietwat onduidelijke formulering – hoezo valt een wetenschapper van zijn geloof als hij god niet tegenkomt? – is het bijna te vanzelfsprekend dat wetenschap door gelovigen als een geloof benoemd wordt. Wetenschap, dat zou een directeur van een technologiestichting toch moeten snappen, is geen geloof. Wetenschap sluit god niet bij voorbaat uit, noch wordt een wetenschapper bevestigd in de veronderstelde aanname dat er geen god is wanneer deze wederom bevonden wordt geen rol te spelen in de natuur.

Het begrip god speelt simpelweg geen rol in het beoefenen van wetenschap totdat er een goede reden is om aan te nemen dat deze verantwoordelijk zou zijn voor een gedane waarneming. Tot die tijd is er geen sprake van het geloven dat god niet bestaat. Bij Eppo werkt het echter andersom: Hij heeft bij voorbaat wel aangenomen dat er een god bestaat en dat hij weet wat die god van de mens wil. Hij doet dit niet op basis van enig wetenschappelijk argument en derhalve is zijn vermenging van geloof en wetenschap in bovenstaand ‘argument’ al het bewijs dat ze beiden onverzoenlijk zijn. Wetenschap kent geen (onredelijke) basisaanname ten aanzien van welke god dan ook. Geloof, by definition, wel.

En ondanks dat Eppo meent te kunnen stellen dat geloof en wetenschap volstrekt verenigbaar zijn, blijkt deze wetenschappelijke faux pas des te meer uit zijn vervolg:

Een atheïst en ik kunnen dezelfde waarneming doen, maar toch gaan we er totaal anders mee om. Een atheïst zal zeggen: „Ik snap weer wat meer.” Maar een christen ziet in de waarneming de hand van zijn Schepper: „Wat heeft Hij het mooi gemaakt.” Kortom: hoe je met de feiten omgaat, is een kwestie van geloof.

Er is namelijk, zo snapt ieder mens die niet ‘gedwongen’ is de hand van de schepper te erkennen, geen enkele reden om uit een waarneming te constateren dat deze er de hand in gehad zou hebben. Hoe je met feiten omgaat is geenszins een kwestie van geloof, tenzij Eppo het even redelijk acht wanneer een derde zou zeggen dat waarneming ‘X’ duidelijk blijk geeft van inmenging door kabouters of andere onbewezen entiteiten. Hoe een ‘volbloed wetenschapper’ dergelijke nonsens kan verkopen, niet alleen aan derden maar voornamelijk aan zichzelf, is voor mij een raadsel.

Het is eigenlijk eenvoudig: Wanneer wij niet weten, weten wij niet en dienen we wetenschap te bedrijven teneinde het wel te weten te komen. Wanneer wij weten, weten we keer op keer weer dat ‘god’ er geen zak mee te maken heeft gehad. Dit zijn de feiten en daar is geen geloof voor nodig.

Het is, gezien bovenstaande wanstaltige uitspraak, des te opvallender dat Eppo stelt dat:

“God te kennen [is] uit zijn Woord en uit de schepping. De natuurkundige wetmatigheden hebben wel een zekere elegantie, maar ze kunnen het Godsbestaan nooit bewijzen.” Fel: “Nu niet, nooit”

Hoe is het dan mogelijk dat de hand van god gekend zou kunnen worden uit een waarneming? Toont Eppo hier niet exact hetgeen aan ik eerder beschreef? Als god per definitie onkenbaar is voor de wetenschap, hoe verklaart hij dan zijn uitspraak dat “een gelovige de hand van god kan waarnemen”? Alleen door geloof toe te voegen als verklarende methodiek. En dat is nu exact hetgeen onverenigbaar is met het wetenschappelijk principe. Voor zover nog niet duidelijk was dat Eppo de premisse van het interview al onderuit gehaald had, is dat hier toch evident.

Maar, we moeten eerlijk zijn. Niet alleen in de methodiek van geloof en wetenschap zit het onverenigbare verschil. Ook in de feitelijkheden. Wat doet Eppo met het scheppingsverhaal? Een vraag die belangrijk is. Niet omdat ik graag Eppo voor schut wil zetten, maar omdat hij zelf stelt dat de bijbel 100 procent waar is.

Jazeker. Genesis 1 is 100 procent waar, maar het is geen wetenschappelijke beschrijving van de waarheid. Genesis vertelt wel dat de mens naar Gods beeld is geschapen, man en vrouw. Ook laat het zien dat God te kennen is en een relatie met ons wil.

Het antwoord moge duidelijk zijn. Waar de wetenschap het bijbelverhaal Genesis tegenspreekt verkiest Eppo, net als zijn medegelovigen, om er maar geen woord aan vuil te maken. Wanneer wij immers lezen dat de vrouw geschapen is uit een rib van de man, zou het nu de taak van Eppo geweest zijn om aan te geven welk wetenschappelijk bewijs wij missen op basis waarvan wij kunnen concluderen dat evolutie inderdaad volledige onzin is. Maar Eppo maakt zich er te makkelijk vanaf. Het is immers onmogelijk dat de mensheid ontstaan is uit het mannetje Adam en het vrouwtje Eva die, direct door god geschapen, in een gezellige tuin leefden. Wetenschap ontkracht het bijbelverhaal Genesis volledig en Eppo zwijgt in alle talen. Een reactie die wij even later weer waar mogen nemen wanneer hem gevraagd wordt naar ‘Intelligent Design’, ware het iets korter:

Bruins staart even voor zich uit. Bedachtzaam: „Nee. De enige uitdaging die ik daarin als wetenschapper en als christen zie, is te wijzen op systemen die zo ingewikkeld zijn dat we niet begrijpen hoe ze via een toevalsproces zouden kunnen zijn ontstaan.

Je kunt echter nooit wetenschappelijk bewijzen dat er een intelligente ontwerper achter zit. Evenmin kun je aantonen dat een complexe structuur via toeval is ontstaan, hooguit dat die route onwaarschijnlijk is.

Ik zeg dus niet dat Intelligent Design onzin is, maar wetenschappelijk gezien kan ik er niets mee.

Want hoe kan Eppo ontkennen dat Intelligent Design waar is, wanneer hij stelt dat de bijbel 100 procent waar is? Niet, natuurlijk. Toch weet ook Eppo dat Intelligent Design geen enkele wetenschappelijk merites kent. Er is geen onderbouwing en er is geen bewijs. Een spagaat waar Eppo zich op dezelfde manier als eerder probeert uit te wringen: Je kunt wetenschappelijk de ontwerper niet bewijzen en intelligent design is wetenschappelijk gezien onzin, maar hij weigert het onzin te noemen.

Ook hier geeft Eppo duidelijk zelf het verschil aan tussen wetenschap en geloof. Hij erkent dat ID geen wetenschap is, godzijdank. Toch maakt hij op basis van geloof de keuze om het niet volledig naar de prullenbak te verwijzen. Hoezo, wetenschap en geloof zijn volstrekt verenigbaar? Als ze volstrekt verenigbaar zijn, waarom is deze scheiding dan noodzakelijk en belangrijker nog: Ligt het er niet te dik bovenop dat zijn stelling dat ‘een intelligente ontwerper nooit wetenschappelijk te bewijzen is’ maar één doel dient, namelijk het verenigen van wetenschap en geloof op basis van de nonoverlapping magisteria?

Dat is namelijk Eppo’s truc: Wetenschap kan niets zeggen over god, dat kan alleen geloof. Derhalve zijn geloof en wetenschap verenigbaar. Zij behandelen immers beiden een ander kennisgebied. De tegenwerping dat geloof geen betrouwbare methodiek is om tot kennis te komen is nu welhaast te eenvoudig, maar ik voorspel dat Eppo daar geen zinnig antwoord op zou kunnen formuleren. Een voorspelling die overigens niet te reduceren is tot geloof, beste lezer. De feiten liegen er immers niet om: Als je op basis van geloof alles dat je kunt bedenken kunt aannemen als waarheid, dan is er geen sprake van een beste methodiek.

Daar mist Eppo -en ieder die het NOMA principe een warm hart toedraagt- namelijk de boot. De wetenschappelijke methodiek kan ingezet worden om de methodiek van geloof te testen. Andersom is daar echter geen sprake van. Daarom is er voor Eppo en de zijnen maar één oplossing: Neem zonder enige argumentatie aan dat wetenschap niets kan zeggen over god en stel op dezelfde wijze dat geloof de enige manier is om wel tot kennis van die god te komen – En dat al die verschillende geloven met dezelfde methodiek een andere waarheid ‘bewijzen’, tja, dat is dan maar zo.

Probleem ‘opgelost’.

“Because there is a law such as gravity, the Universe can and will create itself from nothing. Spontaneous creation is the reason there is something rather than nothing, why the Universe exists, why we exist.”

De enige reden waarom deze mening van Hawking nieuws geacht mag worden is omdat zij afwijkt van zijn eerdere stellingname aangaande het ontstaan van het universum. Eerder stelde Hawking in zijn boek ‘A Brief History of Time’ namelijk dat hij niet wilde uitsluiten dat ‘god’ verantwoordelijk zou kunnen zijn voor het ontstaan van onze wereld. Waar hij eerder als agnost of zelfs ietsist geclassificeerd mocht worden, is ook Hawking nu over naar ‘ons’ kamp. De moslims hebben hadden Michael Jackson, wij hebben Stepen Hawking. Joepie en tot zover het nieuws.

Inhoudelijk is er namelijk niets nieuws onder de zon. De moderne wetenschap stelt al sinds mensenheugenis dat god geen enkele rol speelt in het ontstaan van het universum en derhalve ons miserabele bestaan op een afkoelend stuk rots in de ruimte. Er is immers geen enkel bewijs voor ‘god’, dus waarom zouden we rekening houden met zijn of haar handelen?

Niemand in de recente geschiedenis wist dit beter te verwoorden -alhoewel zijn moedertaal ook een bijdrage leverde- dan de Franse astronoom en wiskundige Pierre-Simon Laplace, die op de nogal onnozele vragen van Napoleon waarom god niet voorkwam in zijn boek over de werking van het universum en ons zonnestelsel het gedenkwaardige antwoord gaf: “Sire, ik heb die hypothese niet nodig gehad”.

We mogen dus concluderen dat de man die door velen op hetzelfde voetstuk als Einstein geplaatst wordt eindelijk tot het inzicht gekomen is dat het behouden van speelruimte voor ‘god’ volstrekt onzinnig is. Een uitgangspunt waar mening atheïst al jaren mee in overeenstemming is en dat bijzonder redelijk geacht mag worden, ondanks dat sommigen zich daar niet geheel in kunnen vinden.

Zoals meestal het geval is in onze tijd van nieuws en media, zijn het namelijk niet de berichten waar men de pareltjes kan vinden, maar de commentaren. Neem nu bijvoorbeeld de reactie van (de ons welbekende) Paul Delfgaauw.

Het universum had God niet nodig, maar misschien wel de wetten van de wetenschap? De vraag is waar die wetten vandaan kwamen. [...] Het heelal is een logisch gevolg van de natuur. Het universum kan zichzelf hebben gecreëerd als gevolg van zwaartekracht.’ Maar waar komt de zwaartekracht vandaan?

Of wat te denken van de directeur van het wetenschappelijk instituut van de ChristenUnie, Gert-Jan Segers, die meende zijn persoonlijke ongenoegen te moeten uiten op twitter?

Voor universele mensenrechten heb je idd een geloof nodig dat alle mensen ongeacht kwaliteit/afkomst van waarde zijn omdat ze door God geschapen zijn. Iets/Iemand buiten ons geeft ons dus waarde, niet gebaseerd op een veranderlijke afspraak van mensen.

En dus zijn gevoelens van liefde, schoonheid, waarheid, recht allemaal de willekeurige uitkomst van botsende atomen…

Of mij uitleggen hoe je in hemelsnaam nog in universele mensenrechten kunt geloven als ons bestaan volstrekt toeval is…

En als klap op de vuurpijl natuurlijk de tweet van André Rouvoet. De man die geloof in god voldoende acht om te stellen dat hij weet wat zijn god denkt en van iedereen verwacht, maar Hawking langs een volledig andere meetlat legt:

@gertjansegers Ben erg benieuwd naar de bewijsvoering door Hawking!

Stuk voor stuk lachwekkende reacties op de onvermijdelijke basisaanname van Hawking en vrijwel alle andere atheïsten. Stuk voor stuk onnozele commentaren die volstrekt voorbijgaan aan het cruciale punt: Ook als je niet weet hoe het universum ontstaan is, dan nog is het te dom voor woorden om daar dan maar een god verantwoordelijk voor te maken en te stellen dat jij weet welke god het is!

Delfgaauw is de enige die er nog het dichtst bij in de buurt komt in zijn opmerking dat “de zwaartekracht de god van Hawking is”. Maar ook Delfgaauw kan het niet laten om net te doen alsof Hawking dezelfde eigenschappen aan die zwaartekracht toekent als een gelovige aan zijn of haar god. Een ultieme poging om de lezer het idee te geven dat Hawking weliswaar een slim kereltje is, maar dat zijn conclusies even dom zijn als die van gelovigen – wat overigens geen sterke manier van argumenteren genoemd kan worden, maar beter zijn we dan ook niet gewend.

Vakantie betekent rusten en het werk even laten liggen, maar het mag nooit betekenen dat we ‘geestelijk’ op vakantie’ gaan. Een kind van God kan geen moment zonder Hem. Uitrusten en ontspannen is goed, maar geestelijk niets doen is gevaarlijk.

Even ontspannen, heerlijk! Als het godwoord valt, daalt er sowieso een serene respectwolk vanuit de hemelen neder, wordt de toon stichtelijker, gaan de engelenkoren lieflijk zingen en licht de nojokesign in de rugleuning van de stoel voor je op. Maar toch; even ontspannen! Laat alles van je afglijden en terwijl door de moeheid de weerbaarheid wegebt, laat je allerlei geestelijk gif naar binnen stromen. Juist op momenten van ontspanning kan het misgaan. Tijdens zulke momenten van zwakte slaat de duivel toe! Ga in gebed met een langblondharige zendeling, die je zal vertellen dat Jezus op aarde gekomen is om de duivelsactiviteiten te beëindigen. Haar credo is gebaseerd op ‘gemeenschap met God’ omdat dan haar ‘leven met Hem verstrengeld’ is:

Als je gaat doen wat in de Bijbel staat, is dat het grootste genot wat je in je leven kan ervaren.

Ach, CIP, dat kan toch beter? Je hebt die hele bijbel niet nodig. Je kunt namelijk ook maar wat vanaf de kansel staan roepen. Zo krijgen de Turkije-toeristenschapen wel een heel ander soort welgemeend reisadvies toegediend. Zij doen er goed aan om in die verre oorden een kerkbezoekje te plegen om de Turkse christenen een hart onder de riem te steken. Dat hebben ze nodig, want:

Christenen vormen een kleine minderheid in Turkije; ze hebben op papier godsdienstvrijheid, maar ze worden op allerlei manieren tegengewerkt. Regelmatig zijn ze ook slachtoffer van geweld en bedreigingen. Turkse christenen ervaren de nodige problemen [..] In het onderwijs en de media worden zij voortdurend negatief afgeschilderd. Officieel mogen christenen kerken bouwen en zelfs evangeliseren, maar in de praktijk steken autoriteiten daar toch telkens een stokje voor. Meer godsdienstvrijheid in Turkije is niet zozeer een kwestie van wetgeving, maar veel meer van mentaliteit. Veel Turken kunnen er maar niet aan wennen dat christenen gelijke rechten hebben.

Waarom wil je daar dan op halalvakantie? Van de vakantiegod hoeft dat vast niet, want daarvoor kwam ik ook niet naar Epe. Gaat allah of de christelijke god eigenlijk wel eens op vakantie? Zou die naar een van-god-los oord durven gaan? Allemaal belangrijke theologische vraagstukken, maar – godverdegodver! Mijn Tomtom begint te piepen. Te ver doorgereden en Epe alweer uitgeschoten dankzij alle associaties die aan een kanariegeel kerkbord ontsproten. Kunnen ze die dingen niet weghalen?

En ieder die onbevangen de Bijbel leest, zal erkennen dat geweldige aandacht voor de sport­evenementen niets anders is dan afgoderij.

Maar geen imperfect mens is zo bont of er zit wel een vlekje aan. Na wat wroeten vindt je dat ook terug in het artikel:

Ieder mens heeft zijn afgoden. [...] En wie dat alles niet als zijn afgod beschouwt, moet eens nadenken of hij geen afgoderij bedrijft met zijn echtgenote, kinderen of zelfs met zijn ambt.

Winnen van god’s onzinbedenkers is onmogelijk, maar het is wel mogelijk om een verkiezing in de werkelijkheid te verliezen. En dat is op politiek vlak vorige maand binnen CDA en CU medogenloos gebeurt. Daar kunnen ze hun christenfun wel op. Met een pittige kop, ‘Weer hoeft links rommel niet op te ruimen’, wordt de toon gezet alvorens er een tweede kordate anonieme christenopinie op je af spettert, reikende vanaf Rutte’s Paars-plus vaarwelkus tot aan de christelijke school. Uiteraard is een en ander de schuld van het CDA. Vanuit de Erdee redacties wordt er vurig gehoopt en gebeden dat het CDA er desondanks toch weer bij zal zijn in het nieuw te vormen kabinet, omdat ‘ze buitengewoon bedreven is in het behartigen van de belangen van haar achterban’. Mirjam de Rijk (Groen Links wethouder te Utrecht) moet het echter met een onsje minder doen en de allesverzengende SGP-toorn ontgelden, want zij is immers ‘uit de fundamenten van de linkse kerk gekropen’:

Wat een opluchting dat dat soort mensen straks niet in de Trêveszaal plaatsneemt om het land te regeren.

Da’s een hele handige opinie, want die werkt meerdere richtingen op.

In 1948 werd de Universal Declaration of Human Rights (UDHR) opgesteld. De intentie ervan was dat alle mensen, ongeacht ras of geloof, dezelfde basale rechten zouden hebben. De regering van Saudi-Arabië ondertekende niet, want die had er een probleem mee dat de UDHR god niet als de gever van de mensenrechten erkende en omdat het toestond van godsdienst te veranderen, als men dat wilde. De meeste Islamitische landen hebben de UDHR ondertussen ondertekend, maar het bleef kriebelen. In een stukje van Robert Traer leest men dat rond 1980:

The time has come to refute the idea that the initiation and continued development of the concept of human rights must be attributed exclusively to Western culture.

Zijn mensenrechten dan niet in overeenstemming met de Islam? Die vraag wordt gesteld en beantwoord door Riffat Hassan van de University of Louisville, Kentucky:

Though the Universal declaration of Human Rights is called ‘Universal’, it was articulated along the lines of historical trends of the Western world during the last three centuries, and a certain philosophical anthropology of individualistic humanism which helped justify them. The basic assumptions underlying the Declaration were a) of a universal human nature common to all the peoples, b) of the dignity of the individual, and c) of a democratic social order.

Met andere woorden het fundament, waarop de UDHR gebaseerd is, wordt te smal geacht. De Organization of the Islamic Conference (OIC) behartigt reeds decennialang Islamitische belangen. Zij begonnen hard aan de weg te timmeren om een UDHR-wijziging bij de Human Rights Council (HRC) van de VN aangekaart te krijgen en bereikten het ondertussen bekende resultaat; de discussie over mensenrechten werd er opeens een over het beledigingen van de profeet. Een fraaie studie, door de Center for Inquiry, die na afloop van de Geneefse conferentie in 2008 verscheen, en de achtergronden uiteenzet is Islam and human rights, defending universality at the UN, door Austin Dacey en Colin Koproske.

Wat zeggen de moslims zelf over de diverse mensenrechten onder de Islam? De online kalief citeert Naom Chomski’s stelling dat absolute vrijheid van meningsuiting een mythe is:

If you believe in freedom of speech, you believe in freedom of speech for views you don’t like. Goebbels was in favour of freedom of speech for views he liked. So was Stalin. If you’re in favour of freedom of speech, that means you’re in favour of freedom of speech precisely for views you despise.

Uiteraard legt iedere samenleving grenzen aan de vrijheid van meningsuiting op. De verschillen tussen de samenlevingen worden bepaald door wie de grenzen definieert en waar die grenzen liggen. Nationale veiligheid, racisme, holocaust ontkenning, haatzaaien, glorificatie van terrorisme en smaad zijn voorbeelden van wat er bedoeld wordt. Moslims zien dat echter anders omdat ze ongegeneerd wereldpolitiek met religie vermengen. Ze snappen bijvoorbeeld niet dat, als in een van de westerse democratieën ‘hun’ Mohammed in een compromiterende cartoon getoond wordt, er sprake van vrijheid van meningsuiting is, maar Israel gerelateerde zaken iets anders bezien zouden kunnen worden.

Perpetual racism, arrogance, and ignorance of Islam in the west are the combustible ingredients for assured mutual destruction of our planet. The lack of any sacredness in the west that belies the misguided application of free speech against the “other” rests on the premise that if I hold nothing sacred and I damn my own faith and religious figures then I have the right to damn yours and if you are civilized like me you will accept such racist rantings as free speech. That is the rational of fools who’ve surrendered their superficial intellect to misguided stupidity.

The least that can be expected from “civilized” people who wish to criticize a faith is to have a working knowledge on the subject to confer some credibility for their critique. Such knowledge of Islam is sorely missing in the West, thus such critiques are frivolous and meaningless. Both the Danish and Swedish cartoonists who drew the vile cartoons of the Prophet were unknown entities until they entered racist contests concocted by two small papers in a competition to defame and demonize a most exalted person. After the controversy these two men achieved the celebrity status that has eluded them for decades.

De Deense krant Jyllands-Posten zou nooit holocaust-ontkennende cartoons onder de vrijheid van meningsuiting hebben kunnen publiceren. Geert Wilders zou nooit een film hebben durven produceren waarin de behandeling van de Palestijnen door Israelische soldaten aan de kaak gesteld werd zonder dat er anti-semiet naar hem zou worden geroepen. Het zijn dit soort voorbeelden waar momenteel de pijn tussen de Islam enerzijds en het Westen anderzijds in het conflict zit. Of anders gezegd: teveel vrijheid van meningsuiting voor het Westen tegen geen vrijheid van meningsuiting voor de moslims. Een schending van mensenrechten, dus.

Zondag 11 juli, de finale van de world cup; iets waar vrijwel heel Afrika naar uitgekeken heeft. Om een of andere idiote reden supporten Ugandezen over het algemeen clubs uit de Engelse premier league. Een aantal Nederlanders speelt voor deze clubs, maar ik was toch verbaasd over het grote aantal oranje shirts dat ik die dag op straat zag.

Ik was nog steeds aan het bijkomen van de overwinning op Uruguay, en zat er over te denken om naar het Ethiopische restaurant in Kabalagala te gaan, een uitgaansgebied op dezelfde heuvel waar ik woon. Uiteindelijke werd ik overtuigd om toch naar de Nederlandse kroeg te gaan, rondhossen, klompendansen en een groot oranje festijn. Blij dat ik gegaan ben.

Rond een uur of elf begon iedereen onrustig naar zijn of haar mobiele telefoon te kijken. Berichten over bomaanslagen in Kampala. Niemand wist waar, hoeveel bommen, of het aantal slachtoffers. Tegen het einde van de wedstrijd werd vanuit het niets de volledige bar geëvacueerd. Iedereen naar buiten, paniekerige sfeer en een complete chaos op de toch al zo chaotische wegen. Nog steeds wist niemand wat er aan de hand was, maar langzaam aan begonnen er berichten binnen te druppelen. De bezoekers van de Rugbyclub en the Ethiopian village waren het slachtoffer geworden van twee bomaanslagen. Twee bommen bij de Rugby club en een bij the Ethiopian village. Gelukkig was ik aan de andere kant van de stad en het enige nadeel was dat ik die avond niet naar huis kon, omdat de heuvel waarop ik woon compleet afgesloten was door de politie.

De volgende morgen werd de omvang pas echt duidelijk. 76 slachtoffers te betreuren, nog meer gewonden, waaronder een vriendin van me die met gebroken onderbenen en kogellagers in haar onderlijf in het ziekenhuis ligt. Het resultaat van een bomaanslag is meer dan wat de Nederlandse kranten de lezers graag wil laten geloven; wat gebroken plastic stoelen en een omgewaaide parasol op een terras. Uganda is net iets vrijer met het plaatsen van foto’s van slachtoffers; en op het moment dat ik dit schrijf heb ik mijn buik vol van in your face foto’s van afgerukte ledematen, verminkte lichamen en gezichten.

Dit waren, op de drie zelfmoordenaars na, allemaal mensen die aan het genieten waren van de finale. Mensen met familie, vrienden, kinderen. Mensen die net op de verkeerde plek stonden, omdat een paar moslimfundamentalisten van Al-Shabaab uit Somalië vonden dat burgers een meer dan perfect doel waren om de Ugandese regering te overtuigen om hun vredesmacht uit Somalië terug te trekken. Mensen die op geen enkele manier betrokken waren bij de Ugandese vredesmissie in Somalië.

Na twee dagen verbazing, voel ik op het moment alleen maar woede voor een dergelijke laffe daad. Moslim terrorisme was al nooit echt grappig, maar gelukkig erg ver van mijn bed. Nu het in mijn achtertuin gebeurt is de ‘lol’ er volledig af. Vrijwel iedereen in Kampala heeft wel een familielid, vriend of kennis verloren die avond, en er heerst vooral angst. Een vergeten tas zorgt ervoor dat een hele buurt wordt geëvacueerd en afgesloten. Iedereen verwacht de volgende aanslag. Als ik het nieuws moet geloven zit dat er zeker aan te komen; afgelopen dagen zijn er al op meerdere plekken bomvesten gevonden, waaronder een explosief in een discotheek, die gelukkig zondagavond tijdens de finale geen slachtoffers heeft gemaakt.

Nou ja, ik heb het weer overleefd, en heb besloten er geen biertje minder om te drinken. Misschien is het Hollandse nuchterheid, maar volgens mij werkt terrorisme alleen als iedereen massaal in een hoekje gaat zitten wachten tot het voorbij is. Natuurlijk ben ik wat voorzichtiger, en probeer grote mensen massa’s en publieke plekken te als he mogelijk is mijden. Ik dacht altijd dat terrorisme een legitiem wapen was als je geen leger had om je onderdrukker te bestrijden, maar daar moet ik na deze les volledig van terugkomen.

Op grond van wat ik weet, is er geen reden om aan te nemen dat homoseksualiteit vanaf de geboorte in de genen of ergens anders zit. Net zoals er ook geen gen voor muziek, ADHD, agressie of pedofilie is. Pleijsier spreekt wel van erfelijke aanleg. Volgens mij is erfelijke aanleg ook iets wat aangeboren is, maar wat door de omgeving gestimuleerd kan worden om te ontwikkelen.

U bent getuige van de immer terugkerende cirkelredenering die religie haar slachtoffers doet plegen. Het hebben van amoureuze gevoelens voor lieden van hetzelfde geslacht wordt – zeker binnen de abrahamitische religies – vrijwel zonder uitzondering beschouwd als zonde. Deze zonde is het uitgangspunt geworden en door aan deze aanname niet te twijfelen, kan men homoseksualiteit niet anders beschouwen dan een uitzondering. Een bij voorbaat bijzondere vorm van seksualiteit die een bijzondere behandeling behoeft.

Een typisch geval van wat ik als programmeur garbage in, garbage out zou willen noemen. Als je vertrekpunt immers is dat homoseksualiteit zondig is, zonder dat je aan deze aanname wilt of kunt twijfelen, dan is er geen enkele kans dat het resultaat van je denken correct zal zijn. Wat, immers, als die aanname incorrect is? Wat als homoseksualiteit nu eens niet zondig is, maar simpelweg een zoveelste vorm van seksualiteit? Is het dan nog relevant om ‘aan te tonen’ dat zij niet aangeboren is? Is het dan nog relevant om in tweestrijd te verkeren aangaande de oorzaak van je uiting van liefde?

Het punt van genezing van homoseksuele gevoelens vind ik ook moeilijk. Ik geloof dat dat kan. Er is niets wat God niet kan. Maar is dit niet een uitzondering en worden die mensen niet evenzeer ongelukkig? Volgens mij heeft Jochem Pleijsier nog steeds het idee dat als je toegeeft aan deze gevoelens, je een stereotype homo wordt die op de Gaypride staat te dansen!

Moet je jezelf dan nog afzetten tegen mensen met eenzelfde seksuele voorkeur om maar aan te geven dat niet alle homoseksuelen gehoor geven aan ‘de zondige kant van hun seksualiteit’? Moet je zoiets essentieels als seksualiteit dan nog complexer maken door een onderscheid te maken tussen de mens en zijn voorkeur? Moet je jezelf dan nog schuldig voelen? Natuurlijk niet. Net zoals je je dan niet hoeft af te vragen of datgene dat voor jou aanvoelt als de normaalste zaak van de wereld misschien toch tegen de wil van god is en zelfs beschouwd zou mogen worden als een ziekte die genezen zou moeten worden. De enige ziekte waarvan deze jongeling genezen zou moeten worden is zijn religie:

Wat ik mis bij mij in de kerk en mijn omgeving is dat hier openheid over is. Als je als jongere andere gevoelens ontwikkelt dan de rest, is dat vreselijk. Het maakt je eenzaam, iets wat je in eerste instantie alleen moet doormaken.

Het schuldgevoel dat later komt en het innerlijk conflict met betrekking tot het geloof zorgen inderdaad voor een beschadigd mens.

Het is namelijk niet de (homo)seksualiteit die de mens beschadigt, maar het religieuze oordeel daarover. En voordat men een oordeel met dergelijke verstrekkende gevolgen velt is het verstandig om de aannames die men daartoe doet te beschouwen. Helaas zijn de auteur en zijn medegelovigen dusdanig mentaal verward dat ze geen oordeel meer kunnen vellen zonder waarde te hechten aan hun religieuze achtergrond. Zelfs zodanig dat zij niet schromen een bijna atheïstisch standpunt in te nemen jegens de bewijsvoering aangaande de erfelijkheid van homoseksualiteit om maar niet te hoeven erkennen dat deze geenszins ‘onnatuurlijk’ zou zijn: Zolang niet bewezen is dat homoseksualiteit erfelijk is, is het niet erfelijk. Een argumentatie die overduidelijk van belang is om god vrij te pleiten van enige verantwoordelijkheid inzake de homoseksuele gevoelens van het slachtoffer en de zonde het resultaat te maken van menselijk handelen. Of dit nu ‘de zondeval’ of de zondige aard van de mens zelf is is irrelevant. God is niet langer de aanstichter, maar de mens.

Religie is een onnodige factor in het oplossen van problemen en is zelfs verantwoordelijk voor het creëren van problemen die niet bestaan. Homoseksualiteit is van dezelfde aard als heteroseksualiteit. Het is een aangeboren voorkeur. Een invulling die het genoom geeft aan haar lichaam. Net zoals ogen blauw, groen of bruin kunnen zijn, zo kan seksualiteit homo of hetero zijn. We zien het bij mensen en dieren terug en er is geen reden om het te willen verklaren anders dan dat wij nieuwsgierige zoogdieren zijn.

Er is geen reden om antwoord te geven op de vraag: “Is homoseksualiteit een zonde?” omdat de vraag simpelweg onnozel is. Er is geen reden om aan je homoseksualiteit te werken omdat er niets te verbeteren of te genezen valt. En er is zeker geen enkele reden om “binnen de kerk op zoek te gaan naar de waarheid” omdat er geen waarheid is. Er is geen reden om mensen te classificeren op basis van hun liefde. Er is slechts liefde voor een ander mens, net zoals er haat is voor een ander mens. Een verstandig mens beseft zich het eerste. Een religieus mens het laatste.

@godvoordommen Agnost of atheïst? Naar mijn mening bevindt de agnost zich links van het spectrum, religie rechts van het spectrum en de atheïst daar tussenin (maar heel dicht tegen agnost aan). M.a.w. een atheïst beweegt zich net als een gelovige op glad ijs (hoewel het ijs van de atheïst stroef genoeg is).

Ik snap dit spectrum niet geheel, maar ik neem aan dat het een variatie op het standaard verhaal is waarin de theïst en de atheïst zich aan de uiteinden van de tegenstelling bevinden en de agnost zich ‘wijselijk’ in het midden ophoudt. Het is een welbekende visualisatie van het ‘bestaat god’ probleem. Het is tevens volstrekt niet representatief.

Een atheïst verwerpt niet alleen het geloof in een specifieke god, maar in alle goden waarvan mensen menen dat zij bestaan. Het is daarom alleen al een grove simplificatie om net te doen alsof de tegenstander van ‘de atheïst’ de theïst is. Er zijn niet alleen vele vormen van theïsme welke in zichzelf al lijnrecht tegenover elkaar staan – de theïst is immers zelf ook atheïst ten opzichte van andere goden! – , maar tevens hoort de deïst niet vergeten te worden. Ook deze heeft een plaatsje in dit ‘spectrum’.

De grootste fout, echter, wordt begaan door niet te definiëren waar dit spectrum precies een weergave van is. Als de vraag is “bestaat een god, ” dan is het een redelijk accurate weergave van de werkelijkheid, behalve dat er verdere invulling gegeven moet worden aan het woord ‘god’ voordat je de atheïst überhaupt kunt opnemen in de vergelijking! De agnost zal echter altijd een vast plekje innemen. Hoezeer je een god immers ook beschrijft; bewijzen dat deze niet bestaat zal vooralsnog onmogelijk zijn.

Is de vraag echter “geloof je in god?” dan plotseling is het duidelijk dat de agnost niet langer kan volharden in het midden te staan. De agnost is namelijk ook een ongelovige. De agnost is de facto atheïst omdat deze niet naar de kerk of moskee gaat, niet bidt en in zijn algemeenheid niet zijn leven leeft alsof er een god is die daar in geïnteresseerd is. Het werkelijke meningsverschil tussen agnosten en atheïsten – en dit is belangrijk – ligt dus niet in de vraag of men gelooft in god maar in hoeverre men de redelijkheid van het bestaan van goden accepteert of verwerpt en op basis van welke argumenten. Dit laatste blijkt ook duidelijk uit het vervolg van de argumentatie:

Door a priori een hypothese af te wijzen handel je niet wetenschappelijk. Je kunt wel proberen de hypothese te falsificeren. Dat is bij de godhypothese moeilijk omdat: 1. de hypothese niet voldoende omschreven is en 2. god eigenschappen worden toegedicht die niet te falsificeren zijn.

Tot zover zal vrijwel iedere atheïst instemmend knikken. Bij voorbaat stellen dat iets niet waar is, is bijzonder onwetenschappelijk. Ook als de stelling zelf al onwetenschappelijk is, dan is het nog geen excuus om de eigen redelijkheid te laten varen. Of je dit nu wetenschappelijk wilt noemen of ‘common sense’ is wat mij betreft dan even irrelevant. Louter bij punt twee zou ik willen stellen dat een god waarvan beweerd wordt dat hij de mens direct geschapen heeft uit stof bewezen is niet te bestaan. Wij zijn immers op de hoogte van het feit dat wij ontstaan zijn door evolutie. Bij ons ontstaan is er aantoonbaar geen sprake van een directe schepping. Maar dit is wellicht een detail. Het vervolg is waar we de echte fout zien in de argumentatie van deze agnost.

Het is de taak van de gelovige om aan deze punten te werken zodat de godhypothese deugdelijk genoeg is om serieus te worden genomen. Tot het zover is kunnen wij niets doen dan ons agnostisch opstellen. Een atheïstische opstelling zou suggereren dat het huiswerk van de gelovige al gedaan is en dat 1. het tegenbewijs al geleverd is of 2. god duidelijk genoeg omschreven is om het als een niet-bewijsbaar object af te doen als onzin.

Want ondanks dat hij goed begint – het is immers de verantwoordelijkheid van de partij die claimt om met bewijs te komen – verzaakt de agnost in te zien dat het derhalve niet aan de partij is die stelt dat “er geen bewijs is” om aan te tonen dat deze ononderbouwde claim onzin is. De atheïst claimt immers niet dat “deze claim niet waar is, ” maar dat “hij niet hoeft aan te nemen dat deze claim waar is als daar geen bewijs voor is”. De conclusie dat wij ons derhalve “agnostisch zouden moeten opstellen bij afwezigheid van bewijs” is volstrekt onwaar.

De standaardaanname is immers niet: “als er geen bewijs is voor een claim, kan deze zowel waar zijn als onwaar en derhalve kan ik niet stellen dat het niet zo is”, maar “als er geen bewijs is voor een claim, dan kan ik mijn leven leven alsof deze claim onjuist is.” Een onbewezen claim is immers een bewering waar niemand iets over hoeft te zeggen, behalve de claimende partij!

De agnost zou dit moeten weten gezien het feit dat hij zelf ook atheïst is, maar op de één of andere manier laat hij zich verleiden tot het innemen van een positie aangaande bewijsvoering – dus niet wat betreft de claim zelf. Opmerkelijk is dat de agnost deze houding niet ten uitvoer brengt als het gaat om andere zaken zoals daar zijn: kabouters, elfjes, sinterklaas, het vliegende spaghettimonster en alles dat een mens in een moment van humor of waanzin kan bedenken.

Het grote verschil tussen de agnost en de atheïst is daarom niet de houding ten opzichte van god. Beiden zijn atheïsten in de zin dat ze “niet geloven in god”. Beiden doen zij dit op basis van het feit dat er geen enkele reden is om wel te geloven. De atheïst wijst echter op de onredelijkheid van zowel de theïst als de agnost. In het eerste geval omdat men veinst kennis te hebben van een waarheid zonder dat men die kan bewijzen. In het tweede geval omdat de agnost een onredelijk onderscheid maakt tussen de claim dat “god bestaat” en alle andere onbewezen claims, maar boven alles onterecht de positie inneemt dat er tegenbewijs geleverd zou moeten worden tegen een onbewezen claim voordat je de claim mag verwerpen.

En dan zwijg ik nog over de stille aanname dat de mogelijkheid dat iets waar is ten opzichte van de mogelijkheid dat iets niet waar is daadwerkelijk in alle gevallen ongeveer even groot zou zijn wanneer de claimende partij verzaakt om bewijs te produceren. Want ondanks dat er geen bewijs is voor het bestaan van god, zijn er bijzonder goede redenen om aan te nemen dat een theïstische god een volstrekt onnozele aanname is.