Het interview met godsdienstsocioloog Gerard Dekker handelt over zijn nieuwe boek en de kernvraag die hij het als titel meegegeven heeft: ‘Heeft de kerk zichzelf overleefd?’ Natuurlijk interesseert het mij geen fluit wat het antwoord is. Antwoorden op onnozele en nietszeggende vragen interesseren mij doorgaans vrij weinig.

Iedere kerk die bestaat – en iedere moskee, zweverig nieuwetijdswinkeltje of ander hok dat erop gericht is onbewezen nonsens voor waar te verkopen – is er wat mij betreft één te veel. Maar ik ben wel verheugd dat ook Dekker inziet dat het einde nakende is, als deze geloofsinstituten zichzelf niet opnieuw uitvinden.

„Heeft de kerk zichzelf overleefd? In haar huidige vorm: ja. De kerk heeft heel nuttige functies gehad: kunst en wetenschap konden tot bloei komen dankzij de kerk, ze heeft mensen een moraal verschaft, deed aan armoedebestrijding en geestelijke bijstand. Maar tegenwoordig is ze op al die terreinen overbodig geworden.”

Toch kan de godsdienstsocioloog het niet nalaten nog even te wijzen op de belangrijke invloed van de kerk. Waar menig mens met een gezond stel hersenen zou verwachten dat het de taak van de kerk zou zijn om mensen naar het koninkrijk gods te leiden, blijkt het voor gelovigen maar al te vaak van belang te zijn te benadrukken dat wij wat hen betreft onze beschaving aan hun versie van het godsverhaal te danken hebben.

En dat terwijl het natuurlijk een sigaar uit eigen doos betreft. De reden dat de kerk in staat was om de productie van enorme hoeveelheden kunst te betalen was omdat het goedgelovige volk bij iedere gelegenheid emotioneel gechanteerd werd om diep in de buidel te tasten. God heeft bakken geld bij elkaar gebedeld en doet dat nog steeds – ooit wel eens om een donatie gevraagd tijdens de kerkelijke uitvaart van een dierbare? En van dat geld, lieve mensen, heeft de kerk ervoor gezorgd dat u nu kunt genieten van de meest prachtige kunstwerken. Bent u daar niet dankbaar voor in plaats van al die andere dingen die u had kunnen hebben?

Of wat te denken van het feit dat de wetenschap tot bloei kon komen dankzij de kerk? U moet weten dat die oude Grieken, mits we ze hun gang hadden laten gaan, namelijk zonder de kerk helemaal nergens gekomen zouden zijn. Pas toen de kerk zich met waarheidsvinding ging bemoeien – vraag dat maar aan Galileo en Bruno – ging het de goede kant op. Wat zeg ik? U kunt bloggen dankzij de kerk. Vergeet dat niet!

En uit het lijstje ‘oneigenlijke veren in eigen reet steken’ – voor de verandering – mag natuurlijk de moraal en geestelijke bijstand niet ontbreken. Is het namelijk niet de kerk geweest die belangrijk ogende vragen bedacht heeft én daar antwoord op gegeven heeft? Is het niet het geloof in god dat mensen in goede banen leidt?

Ik hoef gelukkig niet uit te leggen waarom we getuige zijn van de gelukkige vaststelling dat de kerk op al die terreinen overbodig is geworden en ik ben blij dat er binnen afzienbare tijd honderden van dit soort geestelijke abattoirs de deuren zullen sluiten. Maar Dekker niet. De godsdienstsocioloog moet ook brood op de plank hebben, zullen we maar zeggen.

En wat kost er dan meer tijd en geld om je te verdiepen in de kwestie van de leeglopende kerk en met een conclusie te komen die een gemiddelde manager in het bedrijfsleven, strontlazarus, in zijn slaap en met twee benen op zijn rug gebonden al had kunnen trekken? “De kerk moet terug naar zijn kerntaak en haar voorliefde voor goede doelen onderbrengen in daarvoor geschikte stichtingen”:

Waarom zou de Protestantse Kerk niet de moed opbrengen een of meer stichtingen op te richten, waarin ze mensen en geld onderbrengt en samenwerkt met andere mensen van goede wil? Tegelijkertijd moet zij dan haar kernactiviteit – het verkondigen van het evangelie – blijven verrichten, in vormen die passen in het huidige culturele klimaat.

Met andere woorden: Terug naar de bron! De kerk moet zichzelf opnieuw uitvinden en haar boodschap brengen op manieren die passen in het huidige culturele klimaat. Eigenlijk zou de kerk een voorbeeld moeten nemen aan Madonna. Dat is ook een oude tang met een nog ouder deuntje – gejat of geremixt – die zichzelf telkens weer met het vermoeide lijf, gehuld in een nieuw pakje, het podium op weet te slepen om volksstammen van met weemoed bevangen veertigers te vermaken.

Laat Jezus eens tongzoenen met Mohammed? Hang meneer Eijk eens aan een metershoog zilveren kruis! Bekijk de voordelen van kabbala.  Heeft de paus niet ergens een verborgen toy-boy met de naam Jesus? Goede voorbeelden te over. Als je het voorbeeld van Madonna volgt, sta je dagelijks op de voorpagina en dan komen de nieuwe leden van zelf.

Tenzij je dat oude geneuzel wilt blijven vertellen en wilt blijven pochen op het bezitten van de enige echte waarheid^tm natuurlijk, maar doe dan niet net alsof het varen van een andere koers je kan behoeden voor de teloorgang van je onnozele gedachtegoed.

Ook als Wojtyla naar zijn zomerverblijf ging moest zijn favoriete geselriem mee, volgens de promotor ‘een instrument van christelijke perfectie’. Ook vastte de paus vaak. Indien de paus deze zaken niet onder de vlag van een religieuze overtuiging had gedaan zou hij dus een anorexia-patiënt zijn geweest die aan automutilatie deed. Misschien had hij dan nog geholpen kunnen worden.

Ik vraag me af wat Benedictus stiekum allemaal voor rare gewoontes en psychische aandoeningen heeft.

‘Moslims lopen weg bij de PvdA’
Kiezers met een islamitische achtergrond lopen weg bij de PvdA. Het zijn volgens drie raadsleden van die partijvooral seculieren die vinden dat de PvdA zich te veel in geloofszaken mengt. ‘Atheïstische Marokkanen en seculiere moslims zeggen: waarom bemoeit de PvdA zich zo met religie?’ ‘Zij sluiten zich aan bij D66, omdat ze dat een meer vrijzinnige partij vinden.’ Aldus het Goudse raadslid Mohammed Mohandis. Bron: De Pers, zie ook Je wordt hier geïslamiseerd waar je bij staat

‘Christendom superieur aan islam’
Aldus de christen Wilco Boender, SGP-lid en conservatief blogger. Hij vindt dat het tijd is voor een partij rechts van de SGP die (net als Wilders) durft te roepen dat de Islam inferieur is. Hier is zijn oer conservatieve blog te lezen. Bron: Nieuwslog.nl

Cohen: ‘Politie mag werven in moskee’
De Amsterdamse burgemeester Job Cohen vindt het geen probleem als de politie agenten werft in moskeeën. VVD-raadslid Robert Flos noemde het ‘onwenselijk’ dat de politie zo’n bijeenkomst houdt in een religieus gebouw. Bron: de Telegraaf

Britse kerk weert wijwater om Mexicaanse griep
Dit adviseert de anglicaanse bisschop van Chelmsford, John Gladwin, in een brief aan de priesters van zijn bisdom. Het water in de wijwatervaten kan een bron van infectie worden waardoor het virus zich kan verspreiden, stelt de geestelijke. Bron: refdag

Mevrouw,

Ik ben een atheïst en ik ben uw uitspraken over het atheïsme beu.

Sinds u als gevierd literator door allerlei media werd geïnterviewd, heeft u inderdaad meer dan eens het atheïsme een veeg uit de pan gegeven. In De Morgen betitelde u het atheïsme als “de nieuwe religie van het westen (1). Op de site van KifKif: “Het enige eigentijdse geloof is het atheïsme” (2). En alsof dat niet volstaat, vindt u het atheïsme bovendien een “zeer intolerante religie” (3). Om die intolerantie aan te tonen, jammert u: “Het lijkt wel alsof je dat (= gelovig zijn – red.) niet meer mag zeggen. Je wordt meteen voor ouwerwets versleten” (4).

Welnu, mevrouw Lamrabet, u bevindt zich in uitstekend, zeer ouderwets gezelschap. Zoals bekend, beschikken de katholieken in Vlaanderen over de grootste politieke partij, het grootste onderwijsnet, het grootste zorgennetwerk en de grootste vakbond. Bovendien worden de kerkfabrieken gesubsidieerd door de overheid en moet katholieke godsdienst ook worden aangeboden in niet-katholieke scholen. Naar aanleiding van Claus’ euthanasie, riepen lieden als Erik Van Rompuy, broeder Stockman, kardinaal Danneels en Bart De Wever niettemin zichzelf uit tot een soort slachtoffer van intolerante ongelovigen. Geheel in uw lijn, mevrouw Lamrabet, spreekt Broeder Stockman van “de pretentie en arrogantie van een bepaalde groep” (…) die haar levensfilosofie probeert op te dringen aan iedereen”, even vergetend dat euthanasie bij wet is geregeld en dus op een democratische meerderheid steunt (5). Als het ware slachtoffer van de secularisering. Alsof die werd opgedrongen en niet volgde uit een eeuwenlange evolutie en een democratisch proces!

Weet u wat het is, mevr. Lamrabet? Zoals alle orthodoxe gelovigen, kunt u zich niet eens inbeelden dat sommige mensen een levensbeschouwing aanhangen die zij aan niemand willen opdringen. Atheïsten willen enkel de ruimte om atheïst te zijn – nota bene na een paar duizend jaar religieus overwicht waarbij atheïsme met de dood werd bekocht! Zij vragen de gelovigen hen daarin te respecteren. Zij verlangen niet dat iemand aan zijn geloof verzaakt. Zoals de voorstanders van euthanasie gewoon vragen dat euthanasie zou worden toegelaten voor wie het wil. En wie het niet wil, is tot niets verplicht. Dat is wettelijk geregeld. “Geen verbod of plicht, wel recht” (6). Ziet u het verschil? Wellicht niet. Zoals alle orthodoxe gelovigen, wilt u dat een verbod voor gelovigen ook voor niet-gelovigen geldt. U mag mohammed niet afbeelden, dan de hele wereld niet. Gelovigen zijn nu eenmaal moreel superieure wezens. Omdat het niet strookt met hun opvattingen, willen katholieken abortus verbieden voor iedereen, ook voor niet-katholieken. Het geloof wil eerst de moraal voor iedereen bepalen en daarna de wet aan het geloof aanpassen ermee doen samenvallen.

Eerst dacht ik dat uw uitspraak over het atheïsme een geïsoleerde opvatting was. Ik bedoel: u bent juriste. U werkt voor het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding. Als succesrijk schrijfster bent u een soort rolmodel voor de Vlaams-Marokkaanse gemeenschap. Maar ik heb me vergist: uw uitspraak over atheïsme past perfect bij uw ideologie: u bent een conservatieve moslima die zich uitspreekt tegen de mohammedcartoons, want “geen enkel recht is absoluut”. Zo conservatief dat u de rechtsstaat naar uw hand wil zetten, typisch voor orthodoxe gelovigen overigens. Nog over de cartoons: in geval van conflict, moet de rechtsstaat volgens u “in eerste instantie” de “rechten van de minderheden beschermen”, moet die rechtsstaat zelfs “bakens uitzetten” om “bepaalde rechten te kunnen begrenzen” (7). Uw uitspraak “Ik wil vanuit mijn islamitische identiteit tot ontplooiing komen in een maatschappij die zichzelf seculier noemt” (8), bewijst dat u van deze seculiere samenleving, de rechtsstaat en het atheïsme geen snars hebt begrepen. Dat u bovendien niets hebt begrepen van het principe van de scheiding tussen kerk en staat, bewijst u door allerlei Vlaamse ministers ervan te beschuldigen de scheiding tussen kerk en staat niet te respecteren. Terwijl deze scheiding in Vlaanderen onvoldoende is doorgevoerd, vindt u dat de Vlaamse overheid te ver gaat! Door een parallel te trekken tussen “sommige Vlaamse ministers” (o.a. Kathleen Van Brempt en Marino Keulen) en “weldenkend links” enerzijds en “bepaalde radicale fundamentalistische moslims” anderzijds, beklemtoont u de zwakte van uw analyse (9). In zijn schitterende analyse van het dubbelinterview in De Morgen, schrijft Marc Reugebrink terecht dat u en mevr. Dala allerlei begrippen met de “eierklutser” door elkaar halen en blijk geven van “verregaande onbekendheid” met de een hele reeks concepten, de (westerse) geschiedenis en de moderniteit (10). Waarom u in vrijzinnige kringen wordt opgevoerd, is mij dus een raadsel (11).

Weet u wat, mevr. Lamrabet? Uw islam wint aan invloed en die van de katholieken is tanende, dus kunt u nu samen zoete broodjes bakken. Weet echter dat monotheïsten elkaar uiteindelijk uitroeien en dat enkel de vrijzinnige optie iedereen gelijke kansen biedt in een heterogene samenleving. Hier, in kallotenland, wordt u met een progressief imago bedacht. In Frankrijk echter, zou u, zoals het hoort, bij het rechtse kamp worden ondergebracht.

Mevrouw Lamrabet, als atheïst vind ik dat u nu moet ophouden atheïsten als intolerant voor te stellen. U kan hiervan geen enkel bewijs aandragen. Anders zal ik verplicht zijn u aan te schrijven in als juridisch medewerkster van het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding.

Eddy Bonte

NOTEN

(1) Dubbelinterview met Rachida Lamrabet en Nadia Dalia afgenomen door Bert Bultinck, De Morgen, 29 oktober 2008. Zie de schitterende analyse van Marc Reugebrink: www.reugebrink.skynetblogs.be
(2) www.kifkif.be
(3) Idem als 1.
(4) Idem als 2.
(5) Broeder Stockman noemt de steunbetuiging “de pretentie en arrogantie van een bepaalde groep” (…) die haar levensfilosofie probeert op te dringen aan iedereen” (De Morgen, 22 maart 2008). CD&V-politicus Eric Van Rompuy noemt Danneels en Stockman “dissidenten” die nog durven opkomen voor hun mening (De Standaard 25 maart 2008). De kardinaal zelf vindt dat euthanasie steunen “een kaakslag is voor wie geen euthanasie wil” (De Standaard 25 maart 2008). Bart De Wever is van oordeel dat “sommige middens” de “benadering vanuit christelijke inspiratie nauwelijks nog aanvaardbaar” lijken te vinden (De Morgen, 25 maart 2008).
(6) Rik Pinxten in De Morgen, 25 maart 2008
(7) R. Lamrabet, lezersbrief in De Standaard, 8 februari 2006.
(8) Idem als 7.
(9) R. Lamrabet: “Het Vlaamse Hadith project”, www.flwi.ugent.be, zoals overgenomen uit “KENTERINGen-digit, mei 2008, www.abelweb.be/artikel/Kenteringen.
(10) www.reugebrink.skynetblogs.be
(11) In het interview met het vrijzinnige blad De Geus, maart 2009, houdt Lamrabet zich echter op de vlakte. Ze is zelfs een voorstander van de scheiding tussen kerk en staat. Het was nochtans een uitgelezen kans om de vele atheïsten die De Geus lezen eens rechtstreeks hun waarheid te zeggen. Typisch is echter ook dat de vrijzinnige interviewster het debat niet eens aangaat.

De minister heeft daarbij ook een wegwijzer voor lokale overheden ontwikkeld die bedoeld is deze te ondersteunen bij het herkennen en voorkomen van façadepolitiek van salafistische moslims. Deze Wegwijzer Façadepolitiek treft u hieronder aan.

Interessant aan de brief is het beginsel van scheiding van kerk en staat waar de minister kort over spreekt. De minister lijkt namelijk een verschil van inzicht te hebben met het Amsterdamse college van B&W over de invulling van het beginsel van scheiding van kerk en staat. Deze laatste heeft haar visie helder verwoord in de notitie Scheiding Kerk en Staat.

Daar waar het college van B&W helder is op het punt van wederzijdse inmenging zet de minister de deur op een kiertje. Zo stelt het college dat er ‘geen institutionele zeggenschap over en weer mag zijn’. Waar het duidelijk zegt dat vanuit de overheid geen inmenging mogelijk is in de samenstelling van bijvoorbeeld een moskeebestuur. De minister echter stelt in haar brief onder de mogelijk te nemen maatregelen dat inmenging ‘niet altijd’ mogelijk is en dat er ‘in beginsel’ geen invloed op een samenstelling uitgeoefend kan worden. Twee heel verschillende interpretaties van één en hetzelfde principe.

Het betekent dat er in de verhouding tussen kerk en staat geen institutionele zeggenschap over en weer mag zijn. De overheid mag de staat volgens eigen inzichten, zonder zeggenschap van de kerken inrichten. De kerken zijn vrij van overheidsinmenging bij de vormgeving van hun kerkelijke organisatie en in de aanstelling van hun functionarissen. – B&W Amsterdam, 2008

Als gevolg van het beginsel van scheiding van kerk en staat in onze democratie is overheidsinmenging in kerkgenootschappen niet altijd mogelijk, noch wenselijk. De overheid kan vanwege dit beginsel, alsmede de vrijheid van godsdienst, in beginsel geen maatregelen nemen ten aanzien van de samenstelling van een moskeebestuur en de financiering van een moskee, ook als deze (gedeeltelijk) vanuit het buitenland plaatsvindt. – minister minbzk G. ter Horst, 2009

Een tweede punt van verschil is de eventuele financiële ondersteuning die door een overheid bij de bouw van een moskee gegeven kan worden. De minster stelt dat door de scheiding van kerk en staat er ‘meestal geen beroep’ op financiële steun mogelijk is. Dit is misleidend. Het is namelijk niet de scheiding van kerk en staat die dit regelt maar het neutraliteitsbeginsel. De aanwezige vorm van dat beginsel (exclusief, inclusief of compenserend) bepaald of er al dan niet steun verleend kan worden.

Het college zegt hier in haar notitie het volgende over:

Om de gelijkheid van alle godsdiensten en levensbeschouwingen daadwerkelijk te garanderen kan de overheid in voorkomende gevallen groepen die achterblijven extra ondersteunen. De overheid zal die extra steun dan wel van geval tot geval moeten beargumenteren, al kan men proberen daar beleid op te voeren: achterstelling of sociale cohesie kunnen dergelijke argumenten zijn. Er zijn in de recente Nederlandse geschiedenis voorbeelden van deze vorm van [compenserende, red.] neutraliteit, zoals de gemeentelijke subsidiëring van een kerkverzamelgebouw in Amsterdam Zuid Oost.

En:

Subsidiëring van (de activiteiten van) moskeekoepels en/of (migranten)kerken zijn een instrument in deze maatschappijvisie [compenserende neutraliteit, red.] om ongelijkheid weg te nemen en iedereen, ongeacht religieuze of levensbeschouwelijke achtergrond volwaardig deel te laten nemen aan de samenleving; dergelijke subsidiëring kan ten goede komen aan de sociale cohesie binnen de samenleving.

Dit lijkt haaks te staan op de geruststellende woorden van de minister. De gewekte suggestie is dat er geen financiële ondersteuning is vanuit de overheid, echter de gemeente Amsterdam hanteert in praktijk het mechanisme van de lagere canon bij erfpacht. Zo zegt het college dat naast ‘de indirecte tegemoetkoming in de kosten van de Church of Pentecost in Zuid-Oost in 1991 door de erfpachtcanon naar beneden bij te stellen om de vaste lasten van de kerk draaglijk te maken’:

Er zijn in het (recente) verleden nog andere voorbeelden te vinden waarbij de gemeente Amsterdam een lagere canon voor de uitgifte in erfpacht in rekening heeft gebracht bij verschillende religieuze organisaties, zowel kerken, tempels als moskeeën. Het betreft in ieder geval tien gevallen in de periode 1967 – 2007.

Enerzijds is er dus een minister die suggereert dat het wel meevalt met subsidiëringmogelijkheden en anderzijds is er de gemeente Amsterdam die structureel de door haar gekozen geloofsgemeenschappen subsidieert.

Voor een uitleg over het beginsel Scheiding Kerk en Staat en het bijbehorende Neutraliteitsprincipe tref je zie hier en hier eerdere artikelen.

Een jurist die de grondbeginselen van onze rechtsstaat niet wenst te onderschrijven, moet een ander beroep kiezen.

Zo luidt de reactie van de Willem Bekkers, de algemeen deken van de Nederlandse Orde van Advocaten, op de weigering van Mo om op te staan voor rechters.

Dat Mo vindt dat hij vanwege zijn geloof geen respect hoeft te tonen naar Nederlandse rechters is een schoffering. Een teken dat hij geen respect heeft voor het land waar leeft en dat hij de verworven vrijheden, waaronder de vrijheid niet onderdrukt te worden door religie(s) waar ons (nog) mooie Nederland voor staat, vriendelijk gezegd, aan zijn laars lapt.

Nederland heeft iets dat scheiding van kerk en staat heet, iets dat de kersverse en hopelijk niet lang te dienen advocaat weigert onder ogen te zien. Wanneer de rechtbank het gedrag van Mo tolereert is er definitief een einde gekomen aan de incubatie van het islamitisch geloof als dominante macht en zijn we toeschouwer geworden van de overgang daarvan naar de definitieve vestiging van de islam als dominante macht binnen Nederland.

Vooralsnog is er van het tolereren van islamitische invloed op de gang van zaken in de Nederlandse rechtzaal volgens de heer Bekkers geen sprake. Volgens hem is besloten de kwestie even te laten rusten, in het belang van Enaits cliënt(en), om er later op terug te komen. De rechtbank zwijgt voorlopig, in alle talen.

Dit zijn de momenten waarop de verdedigers van Nederlandse waarden binnen ons bestuurlijke en politieke apparaat zich moeten roeren. PvdA’er Peter van Heemst, politiek leider PvdA Rotterdam, roept minister Hirsch Ballin en de Nederlandse Orde van Advocaten op tot actie.

Die man moet als advocaat geroyeerd worden. Dit soort voorbeelden kunnen we in Rotterdam niet gebruiken – Peter van Heemst

Ook de tweede kamer vraag om opheldering. En dat is goed. Wat wij hier zien is de bijl aan de wortel van onze beschaving. Al mag het dan volgens advocate en moslima Famile Arslan maar gaan over het overtreden van ‘een ongeschreven regel en niet om een handelwijze die strijdig is met de wet’. Verder zegt zij:

Zij zullen toch moeten accepteren dat hij nu als advocaat door het leven gaat.

Wij zullen zeer zeker niet accepteren dat subversieve elementen binnen onze maatschappij het voor het zeggen krijgen. In de kiem smoren zeg ik. Wanneer dat betekent dat je mensen als Mo uit het ambt moet zetten dan moeten we dat gewoon doen. Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.

De kerk, met Rome als prominent voorbeeld van religieus handelen, laat ook in China zien zich wel degelijk met interne politieke vraagstukken bezig te houden. Op 30 juni 2006 drong de Chinese regering bij monde van woordvoerder Qin Gang van het ministerie van Buitenlandse Zaken er bij het Vaticaan nog op aan zich niet te bemoeien met Chinese interne aangelegenheden.
“China is altijd al voorstander geweest van betere relaties met het Vaticaan en heeft al positieve inspanningen in die zin geleverd”, aldus Qin Gang. “China wil op de weg van een serene en constructieve dialoog verder gaan om zo een oplossing te vinden voor onze meningsverschillen.” en “het Vaticaan moet breken met zijn zogenaamde diplomatieke relaties met Taiwan en de Volksrepubliek China erkennen als enige wettelijke regering die heel China vertegenwoordigt”.

bron: Kerknet België en RKdocumenten.nl

Maar dat zijn ze niet allemaal, er is nog een vierde, belangrijk, beginsel dat de verhouding tussen beide aardse machten bepaalt. Het neutraliteitsbeginsel. Ik heb deze bewaard om als laatste en apart te behandelen omdat dit beginsel meer dan de anderen bepalend is in hoe de scheiding tussen kerk en staat naar de praktijk toe wordt vertaald. Bij het begrip neutraliteit gaat het over welke houding de overheid aanneemt.

Het begrip neutraliteit kent verschillende betekenissen zoals het neutraal zijn tussen verschillende partijen – onpartijdigheid, niet gebonden zij of het niet hebben van een direct belang ergens bij. In discussies over de scheiding tussen kerk en staat, en dieper de scheiding tussen het publieke domein en godsdienst en levensbeschouwingen, worden deze begrippen in wisselende betekenis gebruikt wat verwarrend werkt. Niettemin is een groepering te maken op basis van de achterliggende, bedoelde betekenissen van neutraliteit in deze discussies.

Er valt dan ook in het gebruik van de betekenissen van neutraliteit een driedeling te maken tussen exclusieve, inclusieve en compenserende neutraliteit*.

De exclusieve neutraliteit is beter bekend onder de Franse naam ‘laïcité’. In dit concept van neutraliteit heeft religie geen enkele plaats in de publieke sfeer, religie hoort thuis in de privésfeer. Het publieke domein dient geheel vrij te zijn van religie waardoor in praktijk individuen vrij kunnen zijn zich tot elkaar te verhouden in een ‘religie neutraal’ publiek domein. Op deze manier is het begrip neutraliteit in de Nederlandse situatie, het staatsbestel en de wet- en regelgeving, nog niet (en nimmer) toegepast. Actueel is deze vorm wel, vooral door de opkomst van de Islam. Denk bijvoorbeeld aan het Turkse verbod om hoofddoekjes te dragen op universiteiten en rechtbanken of aan de discussie in Nederland over het wel of niet dragen van een hoofddoekje voor de klas.

In praktijk gaat er veel meer schuil achter de noemer ‘laïcité’ maar het meest belangrijke element om hierbij te onthouden is de zeer strikte scheiding tussen kerk en staat die het nastreeft.

Het begrip inclusieve neutraliteit staat lijnrecht tegenover de exclusieve neutraliteit. Hier is het juist zo dat burgers zoveel als mogelijk de ruimte krijgen om hun handelen en spreken overeen te laten komen met hun eigen religie of persoonlijke levenbeschouwelijke ideeën. Deze vorm van neutraliteit eist een gelijke behandeling van alle levensovertuigingen. Het is belangrijk dat er gelijke ruimte voor iedere groep is (hen wordt gelaten) om te komen tot uiting van de eigen identiteit. In geen geval mag het zo zijn dat een groep wordt bevoordeeld ten opzichte van de anderen. Wel staat het de overheid vrij om daar waar zij het nodig acht ondersteuning te bieden.

De derde versie van het begrip is de compenserende neutraliteit. In deze versie is er net als bij inclusieve neutraliteit ruimte voor religie en levensbeschouwelijke ideeën in de publieke sfeer. Het grote verschil is hier dan ook niet een andere visie op de ruimte tot uiting maar eerder een verschil in de ruimte die de overheid heeft in de ondersteuning die zij biedt aan die uiting. Historisch gezien hebben niet alle groepen dezelfde start en daarmee dezelfde mogelijkheden gehad wat het voor bepaalde minderheden moeilijker kan maken om op gelijke voet hun religie te beleven. Hierbij kun je voor de beeldvorming religie en levensbeschouwing meer in het kader van producten plaatsen die onder druk van marktwerking hun eigen plaatsje moeten veroveren. Nu is de gedachte dat wanneer we alles aan de vrije markt over zouden laten dat sommige groepen geen kans krijgen. De overheid kan dat als argument gebruiken om deze groep(en) extra te steunen. Wel moet de overheid per geval de extra steun uitdrukkelijk beargumenteren met het waarom. In Nederland is naast de inclusieve- ook de compenserende neutraliteit in het overheidshandelen terug te vinden. Dit kan zijn in de vorm van bijvoorbeeld gemeentelijke subsidies aan cultureel religieuze festivals of religieuze onderkomens. Maar, de notitie ‘scheiding kerk en staat’ noemt ook het gelijktrekken van de humanistische zuil met de wetsveranderingen van 1983 als voorbeeld.

Bronnen: notitie Scheiding Kerk en Staat (B&W Amsterdam 2008), WRR rapport Geloven in het publieke domein. Verkenningen van een dubbele transformatie.

Wanneer je deze vragen over religie in het publieke domein stelt kom je onvermijdelijk uit op het beginsel van scheiding tussen kerk en staat, een begrip dat niet altijd even zuiver wordt gehanteerd. Het lijkt mij dat ook een goed idee om die scheiding nog eens onder de loep te nemen alvorens in te gaan op de bovenliggende vragen.

De korte versie is dat er van scheiding tussen kerk en staat gesproken kan worden wanneer de kerkelijke macht en de staatkundige macht niet in dezelfde handen zijn en zij geen beslissende invloed op elkaar uitoefenen. Kerk en staat zijn beide gehouden zich niet te bemoeien met elkaars zaken, zowel organisatorisch als bestuurlijk. Beide kampen dienen geen onderlinge verbanden of wederzijdse verplichtingen te hebben. Aldus en tot zover wikipedia.

Waar komt deze definitie vandaan, of liever waar vloeit deze uit voort? Er is geen één wet die de scheiding tussen beide partijen regelt. Vanaf de Bataafse omwenteling in 1795 is de scheiding van scheiding tussen kerk en staat een feit, maar geen helder feit. De verhouding tussen beide, om de staatsmacht concurrerende, grootheden waren namelijk alles behalve duidelijk. Er zijn dan ook groot aantal veranderingen en aanpassingen geweest sinds de Bataafse Republiek.

De laatste verandering deed zich in 1981 voor. Toen werd na overleg tussen de Nederlandse staat en het CIO (interkerkelijk contact overheidszaken) besloten tot een afkoopregeling die een einde maakte aan de directe subsidieverlening van de staat aan de kerk. Ook, en misschien zelfs nog wel belangrijker dan het beëindigen van de subsidies, was de aanpassing van de wet waardoor alle artikelen onder de kop ‘Van de Godsdienst’ werden geschrapt. In plaats daarvan kwam art. 6 in de Grondwet. Een en ander werd in 1983 goedgekeurd en actueel.

Samen met het al aanwezige art 1 van de Grondwet waarborgen beide artikelen het gelijkheidsbeginsel en de vrijheid van belijdenis van godsdienst en levensovertuiging.

Artikel 1 Grondwet
Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan.

Artikel 6 Grondwet
1. Ieder heeft het recht zijn godsdienst of levensovertuiging, individueel of in gemeenschap met anderen, vrij te belijden, behoudens ieders verantwoordelijkheid volgens de wet.
2. De wet kan ter zake van de uitoefening van dit recht buiten gebouwen en besloten plaatsen regels stellen ter bescherming van de gezondheid, in het belang van het verkeer en ter bestrijding of voorkoming van wanordelijkheden.

Zowel artikel 1 als artikel 6 maken ruimte voor persoonlijke en vooral individuele ontwikkeling en bieden bescherming van en voor invloeden van buitenaf. Je hoeft geen geleerde te zijn om te kunnen zien dat dit niet de scheiding tussen kerk en staat regelt. Wat nu is dan de scheiding, hoe zie deze eruit? De scheiding tussen kerk en staat is een beginsel dat in grote lijnen omschrijft hoe beide zich tot elkaar dienen te verhouden.

Het beginsel houdt het volgende in:

1. Het betekent dat er in de verhouding tussen kerk en staat geen institutionele zeggenschap over en weer mag zijn. De overheid mag de staat volgens eigen inzichten, zonder zeggenschap van de kerken inrichten. De kerken zijn vrij van overheidsinmenging bij de vormgeving van hun kerkelijke organisatie en in de aanstelling van hun functionarissen.
2. Evenmin mag er over en weer rechtstreekse inhoudelijke zeggenschap zijn. De kerken zijn vrij van overheidsinmenging in hun geloofsleer. Omgekeerd hebben de kerken geen formele positie in de publieke besluitvormingsprocedure en kunnen aan het handelen van de overheid niet louter godsdienstige maatstaven worden aangelegd.

Interessant om op te merken is dat wat niet geregeld wordt in het beginsel, ofwel dat waar het beginsel zich niet tegen uitspreekt. De notitie ‘scheiding kerk en staat’ van de gemeente Amsterdam zegt daar dit over:

Zo verzet het beginsel van scheiding van kerk en staat zich niet tegen elke betrekking met of
elke vorm van steunverlening aan kerken en/of instellingen op religieuze of
levensbeschouwelijke aard. Overleg of dialoog tussen overheid en kerken en/of religieuze of
levensbeschouwelijke organisaties worden niet door het beginsel van scheiding van kerk en
staat uitgesloten. Hetzelfde geldt voor de subsidiëring van maatschappelijke activiteiten van
kerken c.q. organisaties op religieuze, levensbeschouwelijke grondslag.

De uiteindelijke invloed op ons dagelijkse leven die van religie uitgaat wordt dan ook niet zuiver gereguleerd door deze twee wetten en het beginsel. Die invloed wordt hoofdzakelijk bepaald door de mate waarin ruimte wordt toegekend, in ruimtelijke en financiële zin, aan de verscheidene religies en levensovertuigingen. Hierin speelt het neutraliteitsbeginsel een belangrijke rol. Maar daarover een volgende keer meer.

• De tip is deze vooral niet te lezen als je nog geen stevig ontbijt achter de kiezen hebt. Ik wordt er in ieder geval onwel van. Het is een triest geval van een jongetje dat gevangen werd gehouden en gemarteld door een Tsjechische cult. De naam van het jongetje, Ondrej Mauer.
• Minder gruwelijk maar minstens net zo ziek is dit verhaal. Een zestien jaar oude jongen komt te overlijden omdat zijn familie geloofd in ‘gebedsgenezing’. Zijn kwaal was een simpele blokkade van zijn urineweg echter heeft het niet behandelen daarvan na een tijdje goed pijnlijden geleid tot het falen van zijn hart. Ik zeg expres dat de familie geloofd, en niet dat ze geloofde want kort daarvoor ging er al een jonger neefje van hem dood aan een vergelijkbaar eenvoudige ziekte. Het bijstellen van hun geloof lijkt dus geen optie.
• Geen ziekte bij deze, anders dan in het hoofd van de betreffende gelovigen misschien. Een artikeltje over hoe een groep kerkleiders van de harde lijn officieel het einde van de Anglicaanse kerk aankondigen. Ze kunnen zich niet verenigen, en willen niet geassocieerd worden met liberalen die homo’s onder de geestelijken toestaan.
• Nederland komt er niet veel beter vanaf met haar religieuze onzin. Wat te denken van de hele sage rond het embryodebat. De ChristenUnie heeft menig Atheïst gesterkt in de opvatting dat religie beter niet buiten de voordeur gepraktiseerd moet worden.

En ik weet het hoor, dat zijn allemaal rare mensen met vreemde opvattingen die niets met jouw fijne religie van doen hebben. Alleen liefde bij jullie, Hij redt jouw maar Hij laat de rest wel mooi barsten. Nee, jij hebt net als zij je vermogen tot kritisch denken op een gegeven moment uitgeschakeld. Net als zij geloof jij in volslagen ongefundeerde onzin die uiteindelijk leidt tot menselijk leed.

Sure, jij hebt de trekker niet overgehaald. Maar stem maar eens op Balkenende; meegedaan aan twee oorlogen, wil geen verantwoording afleggen. Stem maar eens op de ChristenUnie; weg vrouwenrechten, weg medische vooruitgang. Stem maar eens op de SGP; dag vrijheid, dag homorechten. Steun maar de katholieke kerk; vrije verspreiding van aids. Lees de bijbel; een grote orgie aan geweld. Je vergeet een ding, jij en je zogenaamde vredige religie maken onderdeel uit van dezelfde niet-denkende groep. Je bent net zo schuldig en je zit net zo verkeerd met je opvattingen.

Anyway, ik blijf nog wel een tijdje atheïst.

Wat een vreemde gewaarwording is om te lezen. Deze partijen zijn het namelijk al jaren met mijn argument oneens dat het in stand houden en verder toestaan van scholen met een religieuze grondslag slecht zou zijn voor de integratie. Exact het argument van CDA’er Jan Schinkelshoek “Het levert geen bijdrage voor de inburgering. Integendeel.” Dit is nou net het hele probleem met religie.

Er zijn voldoende voorbeelden aan te halen van islamitische scholen waar tolerantie, naar anders- en niet-gelovigen toe bijvoorbeeld, weinig tot geen ruimte krijgt. Om over acceptatie van homo’s aldaar maar te zwijgen. Maar het geldt niet alleen islamitische scholen, ook voor christelijke en andere religieuze scholen geldt dat leerlingen binnen hun eigen sociale kring vertoeven. Niet echt bevorderlijk voor intergratie in een maatschappij of acceptatie van anderen binnen die maatschappij.

Daarbij valt de keuze voor buitenschoolse activiteiten ook vaak weer op díe activiteiten die worden georganiseerd vanuit de eigen religieuze kring. De discussie over het kiezen van je eigen ‘religieus juiste’ arts wordt al gevoerd, en de plannen voor een eigen ziekenhuis geheel binnen de regels van religie X worden al gesmeed. Weinig blootgesteld worden aan ideeën die niet samengaan met wat je vanuit je eigen omgeving en religie meekrijgt leidt tot verminderde acceptatie van die ‘vreemde’ ideeën.

Zoals GroenLinks-Kamerlid Tofik Dibi aangeeft kunnen Moslims, en ík denk dat dit voor alle religieuze stromingen opgaat, “beter opgaan in een bredere samenleving”.

Het argument dat het oprichten van een moslimpartij goed is om hun geluid ‘boven tafel’ te krijgen volstaat niet. De politiek moet vrij blijven van religie, niet alleen kerk en staat scheiden, óók religie heeft geen doorslaggevende stem binnen ons overheidsapparaat. Partijen die specifieke religieuze agenda’s pushen dienen opgedoekt te worden. Een PVDA die nu gevaarlijk met religie flirt bijvoorbeeld, gaat vér over de schreef.

Er moet van onze overheid verwacht kunnen worden dat zij, met de snel toenemende culturele diversiteit, maatregelen treft die er zorg voor dragen dat de verschillende groepen niet van elkaar vervreemden. Het is natuurlijk niet de bedoeling dat het tegenovergestelde wordt gedaan.

Een ieder kan aan het publieke debat deelnemen en hun standpunten verdedigen zónder een politieke partij op te hoeven richten. Terugkomend op de reden van dit schrijven, voor wat betreft de moslimpartij hebben ze gelijk. Wij dienen zo veel mogelijk scheiding van groepen te voorkomen. Ik ben blij dat het kwartje eingelijk gevallen lijkt te zijn, nu kan deze vorm van argumentatie ook op alle andere vlakken toegepast worden.

Heeft u dat fragmentje gezien in Fitna waarin iemand een kruis van een kerk afsloopt ? Het is afkomstig uit dit filmpje:

En hier een overzichtje van alle kerken die in Kososvo in 1999 en 2000 zijn verwoest. Ik vraag me af wat er zou gebeuren als er ooit in een zo beperkt gebied 76 moskeeën worden vernietigd.

De bottom-line van het rapport is dat christelijke scholen die onder verantwoordelijkheid van een christelijke organisatie of een lokale kerk vallen, beter worden beheerd. Dus beter zijn om in te investeren, beter zijn om je ontwikkelingsgeld naartoe te sturen.

Het artikel bestaande uit 4 inhoudelijke alinea’s lijkt in eerste instantie gewoon een paar puntjes te bevatten over het rapport. Echter na het goed te hebben bekeken lijkt het mij opvallend naar één punt toe, opbouwend te zijn geschreven. Ik pak voor het laten zien van de lijn die ik zie één quote per alinea.

Alinea 1:

De nauwe relatie met een christelijke organisatie en de korte lijnen tussen onderwijzers, ouders en toezichthouders zorgen voor een betere controle en minder corruptie op scholen.

Alinea 2:

Donerende organisaties hangen meestal de visie aan dat regeringen verantwoordelijk zijn voor onderwijs en niet de ontwikkelingsorganisaties. Maar deze visie komt niet overeen met de ervaringen van de christelijke ontwikkelingswerkers in het veld

Alinea 3:

[reden ouders]…om te kiezen voor een christelijke school, is dat deze scholen beter bestuurd worden, minder corrupt zijn en een kindvriendelijker benadering hebben,…

Alinea 4:

In alle onderzochte gevallen staan de scholen open voor iedereen, ongeacht religieuze achtergrond.

Dit is grofweg de lijn die ik volg bij het geven van veranderingstrainingen. Je laat eerst zien waar je naar toe wilt(alinea 1), het ideaalbeeld zal ik maar zeggen. Dan haal je de aannames naar boven(alinea 2) die mensen blokkeren in het zien van dat ideaalbeeld. Zodra je deze boven water hebt moet je ze gaan wegnemen. Dat doe je met argumenten die het snelst geaccepteerd zullen worden. Bijvoorbeeld de mening van anderen, mensen ‘zoals jijzelf’(alinea 3). Denk hierbij aan het peer-review (beoordeling van klanten) systeem op internetwinkels. Vervolgens benadruk je de positieve kant van de nieuwe situatie(alinea 4) zodat mensen zich gerust gaan voelen in die nieuwe situatie. Dit soort trapjes gebruik je om mensen nieuwe ideeën te laten accepteren.

Dus bij het zien van die lijn vroeg ik me af wat ik dan moest accepteren. Silly me. Dit stuk is helemaal niet voor mij geschreven. Het is geschreven voor Den Haag. De christelijke regeringsverantwoordelijken en de beïnvloedende kring om hen heen, daarvoor is dit stuk geschreven. De boodschap is namelijk deze: Geef je ontwikkelingsgeld aan te vertrouwen, degelijke, christelijke organisaties. Ik vermoed dat er net een aanvraag voor meer geld loopt of binnenkort daartoe wordt gedaan.

quote uit bedrijfsplan van het ICCO:

Als penvoerder van de ICCO alliantie vraagt ICCO voor de
periode 2007-2010 een bedrag aan van € 549,1 miljoen
uit MFS-middelen (bedrag is inclusief indexatie van 3%)17.
Daarnaast zullen de leden van de alliantie zelf € 170,9
miljoen in het programma investeren bestaande uit
particuliere gelden van donateurs en middelen die de alliantie
ontvangt van multilaterale instellingen (Europese
Commissie).

ICCO: Een samenwerkingsverband van “kerkelijke en niet-kerkelijke organisaties die rechtstreeks bij de doelgroepen betrokken zijn” “ICCO is geworteld in protestants-christelijk Nederland en is partner in verschillende nationale en internationale oecumenische netwerken. Daarnaast gaat zij samenwerking aan met wie haar idealen deelt.” “ICCO vindt inspiratie in de christelijke overlevering en opdracht,…”

Edukans: Uit haar missie “Edukans steunt kleinschalige onderwijsprojecten van betrouwbare particuliere lokale organisaties, daar waar de overheid tekort schiet.” Hoe toevallig, alinea 1.

Kerk in Actie: “Om genoeg geld te hebben om de projecten te financieren, werft Kerk in Actie fondsen, binnen en buiten de kerken. Om mensen bij het werk van Kerk in Actie te betrekken, stellen we voorlichtingsmateriaal en educatief materiaal beschikbaar. Daarnaast doet Kerk in Actie aan beleidsbeïnvloeding(link). Op verschillende onderwerpen probeert Kerk in Actie de Nederlandse politiek in beweging te krijgen, vaak in samenwerking met andere organisaties.”

Prisma: “Alle leden werken vanuit een christelijke levensovertuiging en zien hun werk als antwoord op de goddelijke opdracht tot barmhartigheid aan onze naasten.” “…ook het thema – over de ‘spanningsvolle’ relatie tussen woord en daad, tussen zending en ontwikkelingswerk – is al eerder aan bod geweest(link)”

Ik kan niet anders dan concluderen dat het (christelijk betrokken) Nederlands Dagblad, al dan niet moedwillig, met dit korte maar zoveel zeggende stukje meewerkt aan de verdere vestiging van religieuze waarden. Met in dit geval als doel het vergaren van geld.

Dit stuk wordt alweer veel te lang dus ik ga afsluiten met wat cijfers, voor de beeldvorming (klik erop om groter te maken).

Er staat ons Atheïsten een stevige taak te wachten. Wij moeten onze krachten en energie bundelen om een tegenwicht te vormen tegen de toenemende reliegieuze invloeden op de politiek en onze samenleving als geheel. Wanneer wij verworven vrijheden willen behouden en bestaande misstanden tegen willen gaan is meer nodig.

Wie wil de eerste suggestie doen?

Hier geen fijn en vrij leven voor de homo. Niets van dat al want al wie gruwelen zal doen, die zielen, die ze doen worden uit het midden van haar volk uitgeroeid. En wat fijn dat jij je steentje mag bijdragen aan de bewustwording van het gedachtengoed alhier.

Teilje voor me iemand? vlug vlug! Oeps, te laat, laat maar.