Tegelijkertijd lijkt het erop dat wij ons niet alleen altijd weer verbazen, maar dat we ook zoeken naar een verklaring die hoofdzakelijk tot doel heeft de ander als ‘niet normale uitzondering’ te bestempelen. “Die is gek, anders doe je niet zoiets, ” is een vaak gehoorde en gevleugelde uitspraak geworden voor ieder die wil veroordelen en zich niet wil begeven in het woud van ontoereikende verklaringen en redenen. Maar dat dit geenszins het geval is bleek deze week eens te meer in een nieuwsbericht dat, wat mij betreft, te weinig aandacht gekregen heeft in de reguliere pers.

In Frankrijk besloot een documentairemaker het Milgram experiment te herhalen in de vorm van een spelshow. Net zoals het voorbeeld, toonde het verloop van de spelshow aan dat onder normale omstandigheden, de meerderheid van de mensheid zich probleemloos ontpopt tot meedogenloze martelaar – en zelfs potentiële moordenaar – op het moment dat er genoeg bevestigende derden in de nabijheid bevinden. Autoriteit is reden genoeg voor de leden van onze soort om hun veelbesproken naastenliefde en empathie tweede viool te laten spelen bij de gehoorzaamheid aan verwachtingen die anderen ons opleggen.

Hetgeen ik mij nu afvraag is: In hoeverre is deze constatering van belang wanneer wij onze blik richten op andere veelbesproken nieuwsberichten omtrent het mishandelen van kinderen in de gelederen van de Rooms Katholieke kerk? Velen stellen dat het celibaat aanleiding zou zijn tot een verdraaide seksuele norm onder de belijdende priesters, terwijl er tegelijkertijd nog nooit sprake is geweest van enige vaststelling van causaliteit in deze.

Moet de oplossing voor dit probleem niet eerder gezocht worden in de aanwezige machtsstructuur en in hoeverre is het van belang dat van deze macht – hier komt de beschuldigende vinger van een atheïst – gesteld wordt door god gegeven te zijn? In mijn ogen is het evident dat de zeggenschap die geestelijken hebben ten aanzien van hun onderdanen – een term die niet misstaat en die ik graag later nog van uitleg zal voorzien – er één is van het claimen van kennis van ‘de juiste manier van leven’ tegenover de gelijktijdig veronderstelde aangeboren zondigheid van de miserabele mens.

Is deze metafysische god niet Milgrams autoriteit die juist vanwege zijn overduidelijke afwezigheid de geestelijke in staat stelt zijn eigen invulling te geven aan het op het rechte pad houden van zijn schaapjes? Want, en hier komt de uitleg, ondanks dat de geestelijke op vriendelijke wijze zijn volgelingen als wollige en knuffelbare groepsdieren beschrijft, blijkt hieruit tevens de superioriteit van zijn rol. Hij is immers degene die gods wil – die nota bene doorgegeven wordt door ‘gods plaatsvervanger’ op aarde – moet handhaven in zijn gemeente die gevuld is met onwetende kuddedieren met een aangeboren neiging naar het kwade. Onderdanen, zo ziet u, is een betere kwalificatie dan het eufemisme van het schaap.

Voor ieder die nu steigert en terecht zou tegenwerpen dat autoriteit nog immer geen aanleiding is tot seksueel misbruik, zou ik enerzijds willen opmerken dat het geenszins duidelijk is dat de mishandeling voornamelijk van seksuele aard is. Onder de maatschappelijke druk om buitenproportionele woede te betuigen jegens alle mishandeling van seksuele en zelfs pedoseksuele aard, dreigt de ‘gangbare’ geestelijke en lichamelijke mishandeling namelijk een ondergeschoven kindje te worden.

Terwijl de Rooms Katholieke kerk toch al jarenlang bekend stond vanwege het toepassen van deze methodieken toen zij met god’s autoriteit aan haar zijde het wenselijk vond om ketters op de brandstapel te zetten, kinderen te laten martelen door nonnen en ongewenste kinderen met dwang van de moeders scheidde. Anderzijds moeten wij niet andere kennis die wij bezitten uit het oog verliezen: Seksueel misbruik is bij uitstek een manifestatie van machtsvertoon. Zonder overwicht kan er namelijk geen sprake van misbruik zijn.

Het geloof heeft de nare eigenschap zich te nestelen in die zaken die essentieel zijn in het leven van de mens. Zij claimt niet een antwoord te hebben, maar een antwoord te zijn op de meest fundamentele vragen en problemen. In die hoedanigheid verstrengelt zij zich met het leven van de belijdende en geeft het geïnstitutionaliseerde geloven het onwenselijke voorrecht zeggenschap te hebben over het dagelijkse denken en doen.

Wanneer wij haar voorzien van een strikt hiërarchische en autoritaire structuur, zoals in de kerk der Roomsen, en haar vervolgens oogluikend toestaan verantwoordelijkheid te eisen voor het vormen van de levens van onze kinderen en minder vrijgevochten zielen, dan is het een kwestie van tijd voordat wij zullen bemerken dat deze zeggenschap perverse gevolgen heeft. Gevolgen die de meerderheid der mensen aangeboren is: Macht corrumpeert, en absolute macht corrumpeert absoluut.

En de voornaamste reden voor de absolute corruptie in de Rooms Katholieke kerk is omdat het inherent is aan haar doen en laten dat er niemand op aarde is die haar gedachtegoed kan uitdagen, behalve god zelf. En bij gebrek aan zijn aanwezigheid, geven we deze taak aan een man in een witte jurk en rode schoentjes. Een man die net zo vatbaar is voor ‘het kwaad’ als al zijn beleidsmedewerkers en schaapjes. Is het dan echt zo opmerkelijk dat de laatste groep het het zwaarst te verduren heeft?